Świętomarz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 50°56'04″N 21°01'29″E
- błąd 39 m
WD 50°53'N, 20°57'E
- błąd 19802 m
Odległość 5 m
Świętomarz
wieś
Ilustracja
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Świętomarzu
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat starachowicki
Gmina Pawłów
Wysokość 85 m n.p.m.
Liczba ludności (2006) 120
Strefa numeracyjna 41
Kod pocztowy 27-225[1]
Tablice rejestracyjne TST
SIMC 0261002
Położenie na mapie gminy Pawłów
Mapa lokalizacyjna gminy Pawłów
Świętomarz
Świętomarz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Świętomarz
Świętomarz
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Świętomarz
Świętomarz
Położenie na mapie powiatu starachowickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu starachowickiego
Świętomarz
Świętomarz
Ziemia50°56′04″N 21°01′29″E/50,934444 21,024722

Świętomarz (dawniej Święta Marza[2] lub Świętamarza[3]) – wieś w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie starachowickim, w gminie Pawłów[4][5].

W okresie II Rzeczypospolitej oraz w latach 19451998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego. Do 1954 roku siedziba gminy Tarczek.

Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 752.

Miejscowość jest siedzibą parafii Wniebowzięcia NMP. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii krakowskiej, diecezji kieleckiej, dekanatu bodzentyńskiego.

Przez wieś przechodzi szlak rowerowy czerwony czerwony szlak rowerowy z Cedzyny do Nowej Słupi.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Świętomarz[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0261019 Działki część wsi

Historia[edytuj | edytuj kod]

Świętomarz, w XV wieku Szwyantha marza. Według Długosza była to osada pośród lasów należących do biskupstwa krakowskiego, w pobliżu biskupiego dworca w Tarczku[3].

Pewne dochody z niej biskupi przeznaczyli na uposażenie prepozytury kieleckiej. W wieku XIV ówczesny pleban Bogufał Rogala, syn Piotra militis haeredis de Klonow Vladislaviensis dioecesis, będąc proboszczem kieleckim, zaczął budować tu kościółek z kamienia pw. Matki Boskiej. Śmierć (24 lipca 1367 r.) nie dozwoliła mu dokończyć dzieła.

Od kościółka przybrała przyległa osada nazwę Świętamarza, używaną przez lud na oznaczenie Matki Boskiej (stąd nazwa wsi)[3]. Występowała także nazwa Święta Marza[2].

Długosz podaje, że jeszcze w XV wieku kościółek nie był wykończony. Zaczęta z kamienia budowla uzupełniona została drzewem (łac. in superficie ligneam). Proboszcz kielecki miał tu trzech zagrodników z rolą, od których pobierał dziesięcinę. Miejscowy pleban brał dziesięcinę z łanów kmiecych, biskup krakowski zaś pobierał od swych czterech zagrodników i karczmy z rolą (Jan Długosz Lib. Ben. t.I s.438, t.II s.462)[3].

Ówczesna parafia była dość rozległa i obejmowała wsie: Świślinę, Szerzawy, Krajków, Radkowice, Bielów, Brzezie, Łomno, Grabków, Jadowniki, Rzepin i Rzepinek. Były to w części wsi biskupa krakowskiego i klasztoru łysogórskiego.

Według registru poborowego powiatu sandomierskiego z roku 1578 biskup krakowski płacił tu od 6 zagr. z rolą (Pawiński, Małop., 191).

W drugiej dekadzie XIX wieku Świętomarz była już wsią włościańską, w powiecie iłżeckim, gminie Tarczek, parafii własnej. Odległa o kilka wiorst na wschód od Bodzentyna, tuż przy wsi Tarczek, od Iłży 36 wiorst, posiadała murowany kościół parafialny oraz dom schronienia dla 2 starców i kalek.

Śwętomarz parafia w dekanacie iłżeckim (dawniej dekanat kunowski) liczyła 3625 dusz.

W 1827 roku było 15 domów i 282 mieszkańców, a w 1885: 21 domów i 144 mieszkańców, 3 mórg ziemi dworskiej i 174 mórg włościańskiej[3].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Drewniania dzwonnica kościoła
  • Stanowisko z 231 dymarkami z ok. II w. (z każdej uzyskiwano 10–20 kg żelaza)[6].
  • Gotycki kościół pw. Wniebowzięcia NMP wybudowany w latach 1367–1434, w miejsce drewnianego kościoła wzniesionego prawdopodobnie w XI w. Świątynia została przebudowana w XIX w. Z tego okresu pochodzi kaplica dobudowana do elewacji północnej. Kościół wraz z drewnianą dzwonnicą zostały wpisane do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.816/1-2 z 17.06.1931, z 2.10.1956 i z 15.06.1967)[7].
  • Cmentarz parafialny (nr rej.: A.817 z 24.05.1993)[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych - Poczta Polska. „Spis numerów adresowych”, s. według indeksu nazw, 2013. Warszawa: Poczta Polska S.A.. 
  2. a b Święta Marza w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola. Warszawa 1890.
  3. a b c d e Świętomarz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola. Warszawa 1890.
  4. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200), ze zmianami w obwieszczeniu z dnia 2015-08-044 sierpnia 2015 (Dz.U. z 2015 r. poz. 1636)
  5. a b TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp online].
  6. Praca zbiorowa pod redakcja Aleksandra Krawczuka, 2005, Wielka Historia Świata Tom 3 Świat okresu cywilizacji klasycznych, s. 526, Oficyna Wydawnicza Fogra, ​ISBN 83-85719-84-9​.
  7. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2019-12-31. s. 61. [dostęp 2018-02-10].