Świadkowie Jehowy w Mołdawii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Świadkowie Jehowy w Mołdawii
Państwo  Mołdawia
Liczebność
(2018)
19 213
% ludności kraju
(2018)
0,48%
Liczba zborów
(2018)
210
Rozpoczęcie działalności 1891
Geographylogo.svg
Miejscowości w Mołdawii, w których znajdują się Sale Zgromadzeń Świadków Jehowy oraz zaznaczone na niebiesko Biuro Oddziału

Świadkowie Jehowy w Mołdawii – społeczność wyznaniowa w Mołdawii, należąca do ogólnoświatowej wspólnoty Świadków Jehowy. Artykuł opisuje historię działalności Świadków Jehowy nie tylko w obecnej Mołdawii (łącznie z nieuznawanym na arenie międzynarodowej Naddniestrzem), ale także na tym terenie przed powstaniem niepodległego państwa: na terenie Besarabii (do 1940 roku; na terenie ZSRR i na terenie Rumunii), Mołdawskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (1940–1941 oraz 1944–1991), a także na tym terenie przyłączonym do Rumunii w latach 1941–1944.

W 2018 roku społeczność Świadków Jehowy w Mołdawii liczyła 19 213 głosicieli, należących do 210 zborów[1]. Na dorocznej uroczystości Wieczerzy Pańskiej w 2018 roku zebrało się 34 199 osób (0,85% mieszkańców)[2]. Działalność miejscowych głosicieli koordynuje Biuro Oddziału w Kiszyniowie[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

W 1891 roku Charles Taze Russell odwiedził Josifa Rabinowicza w Kiszyniowie (wówczas: gubernia besarabska w carskiej Rosji). Rabinowicz obeznany z wierzeniami Badaczy Pisma Świętego prowadził działalność wśród Żydów. Na jego posesji znajdował się dom modlitwy, który mógł pomieścić około 125 osób; obrzędy sprawowano w nim w języku jidysz, według własnego rytu, łączącego elementy żydowskie i chrześcijańskie. Sam Rabinowicz drukował i rozpowszechniał traktaty biblijne skierowane do Żydów. Był on zaznajomiony z Wykładami Pisma Świętego czytał czasopismo „Strażnica Syjońska” wydawane przez Charlesa T. Russella[4].

W 1919 roku Ion Andronic powrócił z obozu jenieckiego po I wojnie światowej do rodzinnej miejscowości Corjeuţi i zainteresował się Biblią. Wkrótce jego rodzina, wraz z rodziną sąsiada Ilie Grozy, rozpoczęła omawianie Pisma Świętego na podstawie publikacji Towarzystwa Strażnica. Do tej grupy dołączali dalsi krewni oraz rodzina Iacuboi, tworząc zbór utrzymujący kontakt z rumuńskim Biurem Oddziału[5]. W 1921 roku w okolicach miasta Corjeuţi Badaczami Pisma Świętego zostało około 200 osób[6].

W 1922 roku w Corjeuţi został zbudowany pierwszy dom zebrań (odpowiednik Sali Królestwa)[6]. W wiosce Şirăuţi pierwszym Badaczem został Ilarion Bugaian, a Moise Ciobanu, który z wierzeniami Badaczem Pisma Świętego zetknął się w niemieckim więzieniu w trakcie I wojny światowej, powrócił jako pierwszy Badacz do miasta Bielce. Tam też powstała grupa wyznawców, która z czasem przekształciła się w zbór. W 1923 roku rumuńskie Biuro Oddziału zaczęło wysyłać na terytorium Mołdawii współwyznawców, którzy pomagali w prowadzeniu działalności kaznodziejskiej[7].

25 kwietnia 1925 roku na podstawie Dyrektywy Tajnej Policji numer 17274/925 wprowadzono zakaz działalności, zarządzony przez Ministerstwo do spraw Wyznań i Sztuki. Badaczom Pisma Świętego zarzucano współpracę z komunistami[6]. Do Ministerstwa do spraw Wyznań i Sztuki wniesiono oficjalną prośbę o zniesienie zakazu, wraz z dokumentem przedstawiającym opis wierzeń i działalności związku wyznaniowego. W 1927 roku odbyły się trzy rozmowy z ministrem, jednak nie przyniosły one skutku. Na mocy dokumentu z 29 maja 1932 roku „wszelka działalność” Badaczy Pisma Świętego została całkowicie zakazana. Jednak sytuacja prawna na terenie całej przedwojennej Rumunii była zróżnicowana. Na obszarze Besarabii, mimo podejmowanych kolejnych lokalnych prób, np. w roku 1937 w miejscowości Soroki, nie udało się zalegalizować działalności. Zakaz działalności potwierdzono 12 lipca 1939 roku w oficjalnym piśmie rządowym Monitorul Oficial[8].

W 1927 roku na całym terenie podlegającym pod rumuńskie Biuro Oddziału zebrania zostały zakazane, setki osób postawiono przed sądami wojskowymi i cywilnymi, a pozostałych Badaczy poddano ścisłej obserwacji służb bezpieczeństwa oraz policji, skutkiem czego zebrania organizowano sporadycznie w dobrze ukrytych miejscach. W marcu 1927 roku ograniczono działalność nadzorców podróżujących. W tym samym miesiącu minister spraw wewnętrznych w poufnym piśmie wydał nakaz odnalezienia oraz aresztowania wszystkich pełnoczasowych kolporterów i w krótkim czasie większość z nich trafiła do więzień. Mimo tego pod koniec lat 20. kolejne osoby oraz całe rodziny przyłączały się do Badaczy Pisma Świętego[9].

W latach 30. wiele zborów w północnej Mołdawii odwiedził i umacniał sługa rumuńskiego Biura Oddziału, Martin Magyarosi[10].

II wojna światowa oraz czasy radzieckiej okupacji[edytuj | edytuj kod]

W trakcie trwania II wojny światowej Mołdawia przechodziła spod jednej władzy pod drugą. W 1940 Mołdawia została wcielona do ZSRR, a w 1941 wróciła do Rumunii. Dla Świadków Jehowy były to czasy prześladowań z powodu ich neutralności w sprawach politycznych i odmowy pełnienia służby wojskowej. W 1942 roku faszystowski sąd wojskowy podlegający rządowi Antonescu w miejscowości Czerniowce skazał 100 Świadków Jehowy na śmierć, a wyrok miał być wykonany natychmiast. Z tej grupy 2 osoby wyrzekły się wiary, a 8 rozstrzelano. Widząc determinację Świadków Jehowy, karę śmierci zamieniono na 25 lat przymusowych robót. W następnym takim procesie na śmierć skazano 70 Świadków, lecz wyrok zamieniono na 25 lat ciężkich robót. W sierpniu 1944 roku zostali oni uwolnieni z obozów przez nacierające wojska radzieckie[11].

W okresie od marca do sierpnia 1944 roku Mołdawia ponownie została zajęta i wcielona do Związku Radzieckiego jako Mołdawska SRR. Świadkowie Jehowy za odmowę służby w wojsku radzieckim otrzymywali wyroki po 10 lat więzienia. Po wojnie dla Świadków Jehowy rozpoczęły się prześladowania ze strony radzieckich komunistów spowodowane odmową głosowania w lokalnych wyborach partyjnych[12][13]. W 1947 roku, gdy w Mołdawii panował dotkliwy głód, współwyznawcy z Ukrainy udzielali im pomocy humanitarnej[14].

W 1949 roku władze radzieckie zorganizowały deportacje Świadków Jehowy i innych mieszkańców do obozów w zachodnich rejonach Syberii. W 1951 roku z polecenia Józefa Stalina rozpoczęto drugą falę zsyłek w ramach Operacji Północ, która objęła już wyłącznie Świadków Jehowy. Deportowano ponad 720 kolejnych rodzin Świadków Jehowy – około 2600 osób, które wysłano do odległego o 4500 kilometrów Tomska na zachodzie Syberii[12][15]. Pozostało tylko kilkadziesiąt osób, które kontynuowały działalność, zachowując wzmożoną ostrożność[13]. W latach zakazu literaturę biblijną na całą Mołdawię produkowano tylko w dwóch drukarniach, pracujących wyłącznie nocami[16].

Działania KGB[edytuj | edytuj kod]

W marcu 1959 roku KGB zorganizował konferencję wyższych oficerów, na której postanowiono rozbić organizację Świadków Jehowy na terenie Związku Radzieckiego, wywołując wśród nich wewnętrzne podziały. Postanowiono zdemoralizować i skompromitować najbardziej aktywnych nadzorców, posługując się wobec nich także sfabrykowanymi dowodami. W latach 60. XX wieku rozpoczęto zorganizowaną kampanię rozpowszechniania fałszywych pogłosek, jakoby część starszych nadzorujących działalność podjęło współpracę ze służbami bezpieczeństwa[17][6].

Równocześnie KGB szkolił agentów, którzy dostawali się do zborów, udawali „aktywnych” Świadków Jehowy i starali się objąć odpowiedzialne zadania w zborach. Natomiast gorliwym głosicielom oferowano duże sumy pieniędzy w zamian za współpracę z KGB. Również na terenie Mołdawii działania KGB przyniosły pewien skutek. W atmosferze podejrzliwości część głosicieli odłączyła się od organizacji i utworzyła opozycyjną grupę[18].

Na początku lat 60. władze radzieckie postanowiły umieścić najbardziej aktywnych Świadków Jehowy z całego kraju w jednym łagrze w Republice Mordwińskiej, na zachodzie Rosji. Plan ten zakładał, że pobyt w jednym obozie doprowadzi do jeszcze większego konfliktu pomiędzy obiema grupami i pozwoli definitywnie rozbić Świadków Jehowy. Ponieważ wcześniej ze względu na znaczne odległości i utrudnioną komunikację powstawały nieporozumienia, dlatego wspólny pobyt w jednym więzieniu pozwolił zdemaskować plan KGB i przywrócić jedność. W 1962 roku Komitet Kraju nadzorujący działalność w Związku Radzieckim napisał z łagru specjalny list, który dotarł do wszystkich zborów w kraju i przyczynił się do naprawienia szkód spowodowanych działaniami KGB[19].

W Mołdawii w połowie lat 60. wybrano trzech nadzorców, którzy odwiedzali zbory, zaczynając od północy Mołdawii, gdzie zamieszkiwała większość Świadków Jehowy i zachęcali do jedności. W drugiej połowie lat 60. okazało się, że ani jawne prześladowania, ani inne działania KGB nie przyniosły spodziewanych rezultatów. Wtedy też w listopadzie roku 1967 w Kiszyniowie zorganizowano konferencję oficerów KGB zwalczających Świadków Jehowy, na której omawiano nowe metody przeciwdziałania ich działalności. KGB postanowił wykorzystać byłych Świadków Jehowy do szerzenia fałszywych informacji. Mimo tych wszystkich działań w roku 1972 zdecydowana większość Świadków Jehowy działała zjednoczona[20].

Poprawa sytuacji Świadków Jehowy[edytuj | edytuj kod]

W latach 70. władze komunistyczne zaprzestały masowych aresztowań i zsyłek Świadków Jehowy. Zmniejszono również wyroki za prowadzenie działalności kaznodziejskiej i udział w zebraniach zborowych[21]. Gdy sprzeciw zelżał, zaczęto efektywniej wykorzystywać drukarnie, dzięki czemu wzrosła ilość literatury. Ulepszono same metody drukowania oraz udoskonalono maszyny drukarskie, dzięki czemu dodatkowo zwiększono produkcję[22].

Gdy w roku 1985 w Związku Radzieckim doszło do zmiany rządu, los Świadków Jehowy znacznie się poprawił. Nie byli już śledzeni przez tajną policję, nie karano ich grzywnami za udział w zebraniach religijnych. W tym czasie w Mołdawii dalej urządzano zebrania w małych, dziesięcioosobowych grupach, lecz wykorzystując wesela czy pogrzeby zaczęto urządzać nieduże zgromadzenia obwodowe[23].

W 1989 roku setki mołdawskich Świadków Jehowy uczestniczyło w kongresach międzynarodowych pod hasłem „Prawdziwa pobożność” w Polsce[6]. W tym samym roku we Lwowie zorganizowano spotkanie 60 nadzorców podróżujących z Komitetem Kraju Związku Radzieckiego. W spotkaniu tym uczestniczyło 4 nadzorców podróżujących z Mołdawii, co przyczyniło się do organizacji działalności kaznodziejskiej. W styczniu 1990 roku postanowiono wznieść pierwszą od 1922 roku Salę Królestwa w Mołdawii, we wsi Fetești. Uroczystość oddania Sali do użytku połączono z chrztem, który przyjęło 80 osób[24].

Czasy niepodległej Mołdawii[edytuj | edytuj kod]

Sala Królestwa w Fălești

W 1991 roku po raz pierwszy zorganizowano oficjalne zgromadzenia obwodowe[25]. Odbyła się też pierwsza wizyta przedstawiciela Biura Głównego w charakterze nadzorcy strefy[26]. W tym czasie w Mołdawii działało około 4000 głosicieli[27]. Do kraju przybyli misjonarze Biblijnej Szkoły Strażnicy – Gilead.

W 1992 roku duża grupa mołdawskich delegatów uczestniczyła w kongresie międzynarodowym „Nosiciele światła” w Petersburgu[25]. W ciągu 3 miesięcy tego roku powstała w Corjeuţi pierwsza Sala Zgromadzeń na terenie Mołdawii. Może ona pomieścić 800 osób. Rok później Świadkowie Jehowy otworzyli w Fetești kolejną Salę Zgromadzeń – na 1500 osób. W sierpniu 1993 roku w całej Mołdawii działało 6551 głosicieli[28]. W latach 1990–1995 mołdawskie zbory wzniosły też ponad 30 Sal Królestwa, głównie na północy kraju[29].

27 lipca 1994 roku zalegalizowano działalność Świadków Jehowy w Mołdawii[27]. Pomimo tego w dalszym ciągu dochodziło do aktów nietolerancji[30][31][32]. W sierpniu tego roku odbyło się zgromadzenie okręgowe pod hasłem „Bojaźń Boża” w Kiszyniowie, pierwsze zgromadzenie zorganizowane w Mołdawii[6]. W 1995 roku liczba głosicieli przekroczyła 10 tysięcy, a rok później zanotowano liczbę 12 565 głosicieli.

W 1998 roku w Naddniestrzu, regionie autonomicznym oficjalnie uznawanym za część Republiki Mołdawii, rozpoczęły się szykany i groźba zakazu działalności. Dopiero w 2009 roku Sąd miejski w Tyraspolu, stolicy Naddniestrza, zarejestrował społeczność Świadków Jehowy w tym mieście[33].

Do roku 1995 nadzór nad działalnością w Mołdawii sprawowało Biuro Oddziału w Rosji. W tym roku Ciało Kierownicze postanowiło nadzór przekazać do Biura Oddziału w Rumunii. W Kiszyniowie korzystano z małego biura oraz utworzono małą rodzinę Betel. 1 maja 1996 roku do mołdawskiej rodziny Betel dołączyli Rosaria i Guenther Matzurowie, absolwenci 67 klasy Szkoły Gilead, wcześniej kilka lat usługujący w rumuńskim Biurze Oddziału. W 1998 roku biuro zajmowało pięć mieszkań rozrzuconych po Kiszyniowie. W tym roku na działce zaproponowanej przez władze w centrum stolicy we wrześniu 1998 roku rozpoczęto budowę nowej siedziby. 16 września 2000 roku odbyła się uroczystość oddania do użytku nowego Betel w Kiszyniowie, na którą przybyli goście z 11 krajów. Następnego dnia na miejscowym stadionie sportowym Gerrit Lösch, członek Ciała Kierowniczego, wygłosił okolicznościowe przemówienie do przeszło 10 tysięcy zgromadzonych z tej okazji. Rodzina Betel liczyła 26 osób[34]. W 2003 roku w Komitecie Kraju usługiwali David Grozescu, Anatolie Cravciuc i Tiberiu Kovacs[28].

W styczniu 1991 roku w Kiszyniowie działalność kaznodziejską prowadziło około 350 głosicieli, należących do dwóch zborów. W styczniu 2003 roku liczba głosicieli w tym mieście przekraczała 3870 w 37 zborach[35]. Od 1999 roku do lipca 2002 roku w Kiszyniowie wzniesiono dziesięć Sal Królestwa, z których korzystało 30 zborów w tym mieście. By zaspokoić potrzeby pozostałych 7 zborów, zbudowano trzy kolejne Sale w mieście[27]. W marcu 2002 roku w całej Mołdawii działało 18 473 głosicieli[28]. W 2006 roku ponad 800 mołdawskich delegatów uczestniczyło w kongresie międzynarodowym „Wyzwolenie jest blisko!” w Chorzowie.

W 2008 roku Sąd Najwyższy stwierdził, iż nie jest potrzebna rejestracja do prowadzenia spotkań religijnych tego wyznania. W tym roku przekroczono liczbę 20 tysięcy głosicieli, a na Pamiątce zebrało się 40 648 osób. Rok później zanotowano liczbę 20 231 głosicieli, co stanowiło największy odsetek liczby głosicieli w stosunku do liczby mieszkańców w krajach europejskich (ponad 0,5% mieszkańców). W niektórych regionach kraju odsetek wyznawców jest jeszcze większy – np. w Caracuşenii Vechi wynosi ok. 25%, w Fetești ok. 15%, a w Tabani prawie 20% mieszkańców. Pod koniec roku do kraju dotarli kolejni misjonarze, ze 127 klasy Szkoły Gilead[36]. W 2011 roku liczba głosicieli wyniosła 20 384.

3 lipca 2013 roku oddano do użytku rozbudowane Biuro Oddziału. Okolicznościowe przemówienie wygłosił członek Ciała Kierowniczego, Stephen Lett. Biuro powiększyło się o trzykondygnacyjny budynek, mieszczący magazyn literatury, dziesięć pokojów mieszkalnych oraz dwukondygnacyjny kompleks Sal Królestwa dla siedmiu zborów. Mołdawska rodzina Betel liczyła 33 osoby[37].

W lipcu 2015 roku delegacja Świadków Jehowy z Mołdawii brała udział w kongresie specjalnym „Naśladujmy Jezusa!” w Sofii w Bułgarii[38], w sierpniu 2017 roku w kongresie specjalnym „Nie poddawaj się!” w rumuńskim mieście Kluż-Napoka[39], a w lipcu 2018 roku w kongresie specjalnym „Bądź odważny!” w ukraińskim Lwowie[40].

Zebrania zborowe odbywają się w językach: rumuńskim, rosyjskim, rosyjskim migowym, angielskim, bułgarskim, gagauskim, romani (vlax, Mołdawia) oraz romani (vlax, Rosja).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mołdawia – Ilu tam jest Świadków Jehowy. jw.org. [dostęp 2018-12-26].
  2. Watchtower: Sprawozdanie z działalności Świadków Jehowy na całym świecie w roku służbowym 2018. jw.org.
  3. Watchtower: Biuro Oddziału w Mołdawii. jw.org. [dostęp 2013-12-19].
  4. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 70.
  5. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 74–76.
  6. a b c d e f Современная деятельность Свидетелей Иеговы: Молдавия — Важные исторические события Официальный сайт Свидетелей Иеговы в России
  7. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 76, 77.
  8. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 85–87.
  9. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 79–85.
  10. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 88–90.
  11. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 90–93.
  12. a b Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 95–97.
  13. a b Służenie Bogu pomimo trudności. „Przebudźcie się!”, s. 19–23, 22 kwietnia 2005. Watch Tower Bible and Tract Society. 
  14. Watchtower: Rocznik Świadków Jehowy: 2002. Nowy Jork: Towarzystwo Strażnica, 2002, s. 164.
  15. Tomasz Bugaj. Zesłani za wiarę. Świadkowie Jehowy na Syberii. „Indeks. Pismo Uniwersytetu Opolskiego”, s. 36–40, listopad–grudzień 2012. Uniwersytet Opolski. ISSN 1427-7506. [zarchiwizowane z adresu 2017-09-27]. 
  16. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 119.
  17. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 107–110.
  18. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 110.
  19. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 110–112.
  20. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 112–116.
  21. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 116.
  22. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 119, 120.
  23. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 120.
  24. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 123–125.
  25. a b Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 123.
  26. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 81.
  27. a b c Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 127.
  28. a b c Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 131.
  29. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 125, 126.
  30. state.gov 2006
  31. state.gov 2007
  32. religousfreeedom
  33. Watchtower: Rocznik Świadków Jehowy: 2004. Nowy Jork: Towarzystwo Strażnica, 2010, s. 19, 20.
  34. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 127–129.
  35. Rocznik Świadków Jehowy 2004 ↓, s. 130, 131.
  36. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy1 lutego 2010, s. 31
  37. Rocznik Świadków Jehowy 2014. Nowy Jork: Towarzystwo Strażnica, 2014, s. 43.
  38. Pozdrowienia ze specjalnego kongresu w Bułgarii. tv.jw.org, 2016-09-19. [dostęp 2016-09-19].
  39. Watchtower: Kongresy specjalne. jw2017.org, 2016-10-01. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-26)].
  40. Watchtower: Kongresy specjalne 2017. jw2018.org, 2017-09-19. [dostęp 2017-09-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]