Żabi Róg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 53°52'03"N 20°00'47"E
- błąd 38 m
WD 53°52'59.9"N, 20°1'0.1"E, 53°52'16.14"N, 20°0'42.84"E
- błąd 14 m
Odległość 1876 m
Żabi Róg
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat ostródzki
Gmina Morąg
Liczba ludności  1220
Strefa numeracyjna 89
Kod pocztowy 14-300
Tablice rejestracyjne NOS
SIMC 0482938
Położenie na mapie gminy Morąg
Mapa lokalizacyjna gminy Morąg
Żabi Róg
Żabi Róg
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Żabi Róg
Żabi Róg
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Żabi Róg
Żabi Róg
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostródzkiego
Żabi Róg
Żabi Róg
Ziemia53°52′03″N 20°00′47″E/53,867500 20,013056

Żabi Róg (dawna nazwa Horn[1]) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Morąg.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. Miejscowość leży w historycznym regionie Prus Górnych.[2]

Wieś położona jest nad jeziorem Żabim na Pojezierzu Iławskim. Wieś turystyczna, położona w pobliżu jeziora Narie (3 km), w bliskim sąsiedztwie miejscowości turystycznych: Kretowiny, Bogaczewo oraz Gubity.

Żabi Róg położony jest na terenie historycznej krainy Prusy Górne.

W Żabim Rogu swoją siedzibę mają dwa duże zakłady przemysłowe: producent kostki brukowej oraz „fabryka domów” produkująca płyty do budowy bloków mieszkalnych. Poza tym na życie i krajobraz wsi oraz okolic wpływ ma duża żwirownia, która do płukania żwiru wykorzystuje naturalny spadek wody pomiędzy jeziorem Marąg a położonym niżej jeziorem Żabim. We wsi działa kilka sklepów spożywczych oraz funkcjonuje położona 2 km od centrum wsi stacja kolejowa Żabi Róg – na linii Olsztyn – Morąg.

Na uwagę zasługuje również duża nowa szkoła, w której w 1997 roku odbyła się wojewódzka inauguracja roku szkolnego. Obecnie mieści się w niej gimnazjum. W nim działa czołowa polska sekcja unihokeja „Nolet”. W Żabim Rogu działa również klub sportowy piłki nożnej (liga okręgowa) „Żabianka” Żabi Rog.

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

O Żabim Rogu wspomniał Zbigniew Nienacki w swojej powieści dla młodzieży Pan Samochodzik i Niewidzialni. Prawdopodobnie Żabi Róg był też inspiracją dla nazwy miejscowości Złoty Róg, w której toczy się akcja wcześniejszej części Pan Samochodzik i Winnetou (Zbigniew Nienacki mieszkał w Jerzwałdzie – 50 km od Żabiego Rogu).

Etymologia nazwy wsi[edytuj | edytuj kod]

Przed 1945 rokiem Żabi Róg nosił niemiecką nazwę „Horn” (róg), która w niemieckiej etymologii oznaczała również „brzeg, nabrzeże” i często występuje w nazwach miejsc położonych nad wodą (porównaj Niedźwiedzi Róg nad jeziorem Śniardwy i inne miejscowe nazwy na Mazurach). Natomiast pewna część jeziora (jedna z zatok wraz z sąsiadującymi z nią domami), według podania ludowego obfitująca w żaby, nazywana była przez miejscowych „Poggewinkel” (dosłownie żabi kąt, żabi róg). Poza tym jezioro Żabie, jako zbiornik płytki, rzeczywiście obfituje w żaby. Komisja Ustalania Nazw Miejscowych działająca po 1945 roku nawiązała do tych tradycji wybierając nazwę Żabi Róg. Do przedwojennej nazwy nawiązują natomiast miejscowe nazwy topograficzne: Horno (jeziorko, obecnie zarosłe), Mały Horn (osada nad jez. Narie sąsiadująca z Bogaczewem, administracyjnie należąca do Żabiego Rogu).

Historia[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu wsi (dokładniej koło stacji kolejowej, osada Żabi Róg PKP, odnaleziono ślady po dwóch kurhanach z młodszej epoki brązu.

Wieś wymieniana w dokumentach w latach 1340-1343, kiedy to Zygfryd Sitten – główny szpitalnik i komtur elbląski – wydał przywilej na założenie karczmy, niejakiemu Jakubowi. W przywileju wyznaczono dwa lat wolnizny oraz roczną daninę w wysokości półtorej grzywny zwykłej monety i czterech gęsi rocznie. Budowa karczmy wskazuje, że w tym miejscu istniała wieś lub jakaś osada.

Wieś lokowana na prawie chełmińskim w 1353 r. przez komtura elbląskiego Ortolfa z Trewiru, który polecił wójtowi z Morąga założyć wieś czynszową na 60 włokach pod nazwą „Guldindhorn”. Zasadźca otrzymał 6 włók wolnych od daniny i urząd sołtysa. Na 54 włokach wyznaczono daninę w wysokości pół grzywny i dwóch kur od każdej włóki rocznie. Ponieważ nie wspomniano o wolniźnie, można wnioskować, że wieś lokowana była na terenie już zagospodarowanym (być może wcześniej była tu wieś na prawie pruskim). W przywileju lokacyjnym mieszkańcy otrzymali także prawo połowu ryb na własne potrzeby w sąsiadującym z wsią jeziorze (obecnie jezioro Żabie). Przywilej lokacyjny został odnowiony w 1420 r., z dodatkowym obciążeniem: sołtys. zobowiązany został do służby zbrojnej w pancerzu, a z włók czynszowych obowiązywało płużne i należność wartownicza oraz dziesięcina dla księdza we Florczakach.

Wieś była bardzo niszczona w czasie wojny w latach 1519-1521, jeszcze w 1543 r. aż 33 włoki ziemi leżało odłogiem, a jedynie 21 było uprawianych. Kolejne znaczne zniszczenia nastąpiły w czasie wojen szwedzkich – wieś nie była w stanie płacić żadnych danin przez dłuższy czas.

Na początku XVII w. we wsi było 16 chłopów, posiadających po 3 włoki. W 1782 r. w Żabim Rogu były 34 „dymy” (gospodarstwa domowe). W 1817 we wsi było 43 domów z 230 mieszkańcami, w 1858 – 70 domów i 495 mieszkańców. W roku 1939 we wsi było 223 gospodarstwa domowe i 769 mieszkańców. 349 osób utrzymywało się z rolnictwa lub leśnictwa, 244 z pracy w przemyśle lub rzemiośle, 61 osób utrzymywało się z pracy w handlu lub komunikacji. W tym czasie było 55 gospodarstw rolnych o powierzchni w granicach 0,5-5 ha, 22 gospodarstwa o areale 5-10 ha, 26 o areale 10-20 hai 14 o powierzchni w granicach 20-100 ha.

Jednoklasowa szkoła powstała w XVIII w. W 1939 r. była to już trzyklasowa szkoła z trzema nauczycielami, a uczęszczały do niej dzieci także z pobliskich Kretowin.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

W centrum wsi znajduje się zabytkowa szkoła, w której obecnie znajduje się pensjonat. Naprzeciwko niej ulokowane są pozostałości pomnika, poświęconego ofiarom I wojny światowej. Marmurowa tablica z tego pomnika przechowywana jest w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie.

Montek (niem. Montek Bruch) – bagno położone około jednego kilometra na północ od wsi Żabi Róg[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  2. Marian Biskup Wojna pruska, str. 29: "Ukształtowanie terenowe Prus powodowało, że już w XV wieku dzielono je na tak zwane Prusy Górne (Oberland), sięgające od linii dolnej Wisły do Pasłęki, i Prusy Dolne (Niederland) obejmujące nizinne obszary na Wschód od Pregoły (...).
  3. Gustaw Leyding „Nazwy Fizjograficzne”, W: „Morąg – z dziejów miasta i powiatu”, Pojezierze, Olsztyn 1973.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Morąg – z dziejów miasta i powiatu”, Pojezierze, Olsztyn 1973

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]