Żankiel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żankiel
Ilustracja
Morfologia (żankiel zwyczajny)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd selerowce
Rodzina selerowate
Rodzaj żankiel
Nazwa systematyczna
Sanicula L.
Sp. Pl. 235. 1753
Typ nomenklatoryczny
Sanicula europaea L.[2]
Synonimy

Triclinium Raf.[3]

Sanicula arctopoides

Żankiel (Sanicula) – rodzaj roślin należący do rodziny selerowatych. Obejmuje ponad 40 gatunków występujących na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii i Antarktydy[4], głównie w strefie klimatu umiarkowanego[5]. Najbardziej zróżnicowany jest w Kalifornii, gdzie rośnie 13 gatunków[6]. We florze Polski tylko jeden gatunek – żankiel zwyczajny[7]. Rośliny te występują w formacjach leśnych i zaroślowych, czasem też w murawach górskich[6]. Znaczenie użytkowe ma kilka gatunków użytkowanych jako lecznicze w szczególności żankiel zwyczajny[8].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny dwuletnie i byliny, nagie, o pędach wyprostowanych lub podnoszących się[5]. Osiągające do 0,8 m wysokości[6].
Liście
Ogonkowe z błoniastymi zwykle pochwami, rzadziej niemal siedzące. Blaszka liściowa kolista lub pięciokanciasta, z nasadą zwykle sercowatą. Dłoniasto podzielona na 3 lub 5 odcinków, zwykle 3-wrębnych, na brzegach ząbkowanych[5]. Większość liści wyrasta odziomkowo[6].
Kwiaty
Drobne, zebrane w pojedyncze lub złożone baldachy, z baldaszkami często niemal siedzącymi, stąd kwiatostany zbite, główkowate[5]. Kwiaty obupłciowe (głównie w środkowej części baldachów) i tylko pręcikowe (na obrzeżach baldachów)[6]. Działki kielicha z wyraźnymi i trwałymi ząbkami. Płatki korony białe, zielonkawe, różowe, żółtawe lub jasnoniebieskie, łopatkowate lub owalne z zagiętymi końcami[5]. Pręcików 5. Zalążnia dolna, dwukomorowa, w każdej z komór z pojedynczym zalążkiem[6]. Słupki dwa[6], krótkie i odgięte[5].
Owoce
Rozłupki koliste lub elipsoidalne, gęsto szczecinkowate lub pokryte guzkami, za to z niepozornymi żebrami[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj należący do plemienia Saniculeae w podrodzinie Apioideae Burnett, z rodziny selerowatych (Apiaceae Lindl.), rzędu selerowców (Apiales Lindl.), kladu astrowych w obrębie okrytonasiennych[1][3].

Pozycja według systemu Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa dereniowe (Cornidae Frohne & U. Jensen ex Reveal), nadrząd Aralianae Takht., rząd araliowce (Araliales Reveal), rodzina selerowate (Apiaceae Lindl.), podrodzina Saniculoideae Burnett, plemię Saniculeae W.D.J. Koch, podplemię Saniculinae Coss & Germ., rodzaj żankiel (Sanicula L.)[9].

Wykaz gatunków[10]:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-01].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-03-05].
  3. a b Sanicula. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2014-02-10].
  4. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Wyd. wydanie II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 1051. ISBN 83-214-1305-6.
  5. a b c d e f g She Menglan, Loy R. Phillippe: Sanicula. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-02-10].
  6. a b c d e f g Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 303. ISBN 0-333-74890-5.
  7. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  8. David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 823. ISBN 978-1-107-11502-6.
  9. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Sanicula (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-03-05].
  10. Sanicula. W: The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-02-10].