Żytkiejmy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żytkiejmy
Żytkiejmy
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat gołdapski
Gmina Dubeninki
Liczba ludności (2006) 907
Strefa numeracyjna 87
Kod pocztowy 19-504
Tablice rejestracyjne NGO
SIMC 0756100
Położenie na mapie gminy Dubeninki
Mapa lokalizacyjna gminy Dubeninki
Żytkiejmy
Żytkiejmy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Żytkiejmy
Żytkiejmy
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Żytkiejmy
Żytkiejmy
Położenie na mapie powiatu gołdapskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gołdapskiego
Żytkiejmy
Żytkiejmy
Ziemia54°20′52″N 22°41′00″E/54,347778 22,683333
Cmentarz z okresu I wojny światowej w Żytkiejmach

Żytkiejmy (niem. do 1936 Szittkehmen, 1936-38 Schittkehmen, 1938-45 Wehrkirchen) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie gołdapskim, w gminie Dubeninki, 2 km od granicy z obwodem kaliningradzkim. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

W miejscowości znajduje się siedziba Parku Krajobrazowego Puszczy Rominckiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś założona w 1554 przez osadników z Litwy. Aż do XX w. odprawiano tu nabożeństwa w języku litewskim. W 1731 r. we wsi (i okolicach) osiedlili się protestanci niemieccy, wypędzeni z okolic Salzburga. Wieś miała prawo do organizowania targów i jarmarków, dzięki czemu przez wiele lat była lokalnym centrum handlu i usług. Na początku I wojny światowej miejscowość ucierpiała w wyniku zaciętych walk niemiecko-rosyjskich. Przed 1939 r. w Żytkiejmach działał ośrodek szkolenia dywersantów i agentów hitlerowskich – ukierunkowany był na inwigilacje Białostocczyzny i Suwalszczyzny. Przerzucano tu agentów, broń, materiały wybuchowe, radiostacje i materiały propagandowe. Ośrodkiem szkoleniowym kierował SS Hauptsturmfüher Herman Dylba.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W Żytkiejmach znajduje się kościół pw. św. Michała, do końca XVI w. stała tu cerkiew, na jej fundamentach w 1879 wybudowano obecną świątynię[1]. We wsi także domy z początków XX w., m.in. budynek hotelu św. Huberta (mieścił się tu ośrodek szkoleniowo-dywersyjny) oraz cokół po pomniku Bismarcka (pomnik usunięto w 1944 r.). Na zachodnim skraju wsi dawny budynek stacji Żytkiejmy linii kolejowej Gołdap-Żytkiejmy-Gąbin (Gusiew) (linia uruchomiona w 1927, rozebrana po 1945 r.)[2]. Na północ od wsi, przy dawnej granicy z Rosją znajduje się cmentarz z okresu I wojny światowej, z mogiłami żołnierzy rosyjskich i niemieckich: 35 grobów żołnierzy niemieckich, 5 rosyjskich oficerskich i 1 zbiorowy żołnierzy rosyjskich). W 1997 r. cmentarz został odnowiony i uporządkowany przez niemieckie organizacje kombatanckie. Za wsią, nad doliną Żytkiejmskiej Strugi, zlokalizowane dwa małe cmentarze protestanckie.

Warianty nazewnicze miejscowości[edytuj | edytuj kod]

  • pierwsza nazwy: Sittkeimen (1554 r.)
  • niem. do 1936 – Szittkehmen
  • 1936-1938 – Schittkehmen
    • zmieniona w okresie tzw. chrztów hitlerowskich na Wehrkirchen (od 16.07.1938)
  • lit. Žydkiemis
  • ros. Заслоново (od 1946)
  • Zydkiemy (w 1948)
  • Żytkiejmy (od 1951)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​​​ISBN 83-7200-631-8​ s. 175
  2. Judyta Kurowska-Ciechańska, Ariel Ciechański: Linia kolejowa Botkuny-Żytkiejmy. W: O kolejach po kolei – PoTorach.pl [on-line]. Carta Blanca. [dostęp 2012-08-26].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury. Przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996. ​​ISBN 83-902165-0-7​​, s. 214
  • Romer E., Wąsowicz J., Atlas Polski Współczesnej, Wrocław – Warszawa, 1948.
  • Gołdap. Z dziejów miasta i powiatu, Olsztyn 1971 – praca zbiorowa pod red. Andrzeja Wakara.