112 Eskadra Myśliwska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
112 Eskadra Myśliwska
Ilustracja
Znak malowany na samolotach eskadry
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1928
Rozformowanie wrzesień 1939
Tradycje
Rodowód 580 eskadra samsonów
18 eskadra wywiadowcza
18 eskadra myśliwska
122 eskadra myśliwska
Dowódcy
Pierwszy kpt. pil. Jerzy Wieniawa-Długoszowski
Ostatni kpt. pil. Tadeusz Opulski
Działania zbrojne
II wojna światowa: kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Okęcie Warszawa
we wrześniu 1939
Zielonka
Zaborów
Kierz
Ostrożec
Łuszczów
Strzelce
Werba
Ostrożec
Denysów
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk lotnictwo
Podległość III/1 dywizjon myśliwski
112 esk mysl.png

112 eskadra myśliwskapododdział lotnictwa myśliwskiego Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Eskadra powstała w 1919 na bazie francuskiej 580 eskadry salmsonów. W 1920 otrzymała nazwę 18 eskadra wywiadowcza. W 1921, po scaleniu z 19 eskadrą myśliwską powstała nowa 18 eskadra myśliwska. W 1925 przemianowana została na 122 eskadrę myśliwską, a trzy lata później na 112 eskadrę myśliwską.

W kampanii wrześniowej 1939 eskadra walczyła w składzie Brygady Pościgowej

Godło eskadry[1][2][3]:

  • dwa białe poziome prostokąty na tle czerwonego kwadratu z białą obwódką,
  • „Walczący Kogut” w kolorze czarnym na tle równobocznego, jasnoniebieskiego trójkąta z obwódką srebrną.

Formowanie, zmiany organizacyjne i szkolenie[edytuj | edytuj kod]

W 1919 w skład Armii Polskiej we Francji włączona została francuska 580 eskadra Salmsonów. W czerwcu tego roku eskadra przybyła do Polski na lotnisko w Piotrkowie i weszła w skład Grupy Lotniczej armii gen. Hallera, późniejszej V Grupy. Pod koniec września 1919 francuski personel latający zastąpiony został przez polskich lotników. Pododdział uzbrojony był w samoloty Salmson 2A2.

Rozkazem z 13 kwietnia 1920 roku eskadra otrzymała nazwę 18 eskadra wywiadowcza. W końcu lipca 1920 roku została wycofana z frontu do Bydgoszczy. W końcu sierpnia skierowano ją do Torunia. Nie wzięła udziału w operacji warszawskiej.

Na mocy rozkazu z 18 stycznia 1921 roku 18 eskadra wywiadowcza połączona została z 19 eskadrą myśliwską. W wyniku scalenia powstała 18 eskadra myśliwska w Dęblinie.

W maju 1921 roku 18 eskadra myśliwska wchodziła w skład III dywizjonu myśliwskiego 1 pułku lotniczego w Warszawie.

 Osobny artykuł: 18 eskadra wywiadowcza.

W 1925 18 eskadra myśliwska przemianowana została na 122 eskadrę myśliwską, a trzy lata później na 112 eskadrę myśliwską.

Na przełomie maja i czerwca 1938 klucz por. Kowalczyka wziął udział w ćwiczeniach zorganizowanych w 2 pułku lotniczym. Podczas ćwiczeń testowano radiostacje pokładowe NZL/M montowane na samolotach P–11. W lipcu eskadra uczestniczyła w ćwiczeniach OPL w Dęblinie, a we wrześniu odbyła szkołę ognia na poligonie Rembertów. Jesienią została przesunięta na lotnisko w Pszczynie i wzięła udział w akcji „Zaolzie”[4].

W związku z zagrożeniem ze strony III Rzeszy, w 1939 zintensyfikowało prace nad przygotowaniem sieci dozorowania. W okresie letnim klucze 112 eskadry brały udział w zasadzkach organizowanych na terenie Mazowsza i Suwalszczyzny. Do eskadry przydzielono trzech podchorążych – absolwentów SPL Dęblin i czterech SPLdM Krosno[4].

Walki eskadry we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej 1939 eskadra walczyła w składzie Brygady Pościgowej[4], operując z lotniska Zielonka sześcioma samolotami PZL P.11c i czterema PZL P.11a (z czego 6 wyposażonych było w radiostację[5]).

1 września około 7.00 eskadra pod dowództwem kpt. pil. Tadeusza Opulskiego wystartowała na spotkanie z niemiecką wyprawą bombową kierującą się ku Warszawie. Po dołączeniu nad Legionowem pilotów IV/1 dywizjonu myśliwskiego, całość Brygady Pościgowej skręciła na północ.Starcie nastąpiło nad rozlewiskiem Bugonarwi. Walka trwała około pół godziny. Nie dopuszczono Niemców do stolicy[6]. Około 12.00 dwa klucze eskadry startowały po raz drugi. W walce nad Wilanowem powstrzymano kolejną grupę bombowców. Por. Okrzeja z małej odległości zestrzelił Dorniera. Pozostałe samoloty zawróciły do Prus Wschodnich. O 16.00 nastąpił kolejny start. W rejonie Modlina eskadra rozproszyła grupę niemieckich bombowców. Tylko nielicznym samolotom Luftwaffe udało się dotrzeć nad stolicę[7]. 2 września piloci eskadry startowali kilkakrotnie, ale do bezpośrednich spotkań z wrogiem nie doszło. Niemcy zmienili taktykę, nadlatując ku Warszawie równocześnie z kilku stron małymi formacjami. Były to swoiste działania demonstracyjne. W czasie, kiedy Brygada Pościgowa goniła „prowokatorów”, nad stolice nadlatywały inne grupy bombowców zrzucając ładunek bomb na miasto pozbawione osłony powietrznej[8].

Rano 3 września startowały dwa klucze eskadry pod dowództwem kpt. Opulskiego i por. Łapkowskiego. Walka rozegrała się nad Wyszkowem. Porucznik Cebrzyński zestrzelił Messerschmitta. W tym czasie ranny dowódca dywizjonu kpt. Zdzisław Krasnodębski ratował się przy użyciu spadochronu. Asekurował go por. Cebrzyński i kpt. Opulski. Ranny i poparzony kpt. Krasnodębski pozostawał w dywizjonie dowodząc aż do jego rozwiązania w Rumunii. Tego dnia eskadra otrzymała jako uzupełnienie jedną P-11 z Bazy w Dęblinie. Wieczorem eskadra otrzymała rozkaz zmiany lotniska. O świcie 4 września samoloty eskadry odleciały do Zaborowa[8]. Po południu zostały włączone do akcji zwalczania coraz bardziej zmasowanych wypraw bombowych. 5 września około 10.00 klucz ppor. ppor. Daszewskiego włączył się do starcia nad Kampinosem. Dowódca klucza zestrzelił 1 Ju-87, a o 12.00 ppor. Strzembosz, mianowany dowódcą klucza w 111 eskadrze, zestrzelił asa „Legionu Condor” – mjr. Hammesa[8].

Po południu wystartowały samoloty kpt. Opulskiego, pchor. Nowakowskiego, plut. Krawczyńskiego, kpr. Góreckiego i st. szer. Cichockiego. W rejonie Zakroczymia, spotkali formacje Do–17 i Ju–87 kierujące się nad stolicę. Przebieg walki tak odnotował kpt. Opulski[9]:

Quote-alpha.png
Patrolujemy w sektorze 6. Około godziny 14.00 dojrzałem dwie grupy Ju-87 i Do-17 zmierzające prawdopodobnie nad stolicę. Dałem znać pilotom, by zaatakować z przewagi wysokości. W czasie tego manewru zostaliśmy zaatakowani niespodziewanie przez wiele Messerschmittów. Od ich pierwszego ataku trafiony samolot pchor. Nowakowskiego zapala się i ostrą piką leci ku ziemi. Dojrzałem odrywającą się od płonącej maszyny skuloną sylwetkę pilota. Nie wiem co z nim się stało dalej [...]. Mimo strat atakujemy ostatnią trójkę Junkersów. Atak udany, garbaty Ju–87 wypada z szyku i bezwładnie sunie ku ziemi. Ale znowu pojawiają się Messerschmitty. Ich pomarańczowe „pyski” szybko rosną w oczach [...] Kolejne celne serie niemieckich myśliwców dochodzą „8” kpr. Góreckiego, który pionowym lukiem odchodzi niżej i ginie z oczu. Jesteśmy osaczeni przez ziejące ciągłym ogniem „Messery”. Daję znać Krawczyńskiemu, że odchodzimy z boju. Trzeba się ratować... Jutro też będą Junkersy lecieć nad Warszawę... ”.

Po południu startowały klucze por. Okrzeja oraz por. Łapkowskiego. Przebieg tego dramatycznego patrolu tak relacjonował jego uczestnik - ppor. Łokuciewski[9]:

Quote-alpha.png
[...] Patrolujemy na północny wschód od Warszawy. W 20 minut po starcie spotykamy nad Wyszkowem ciągnących kursem na Warszawę 9 Dornierów. Lecą niżej, na lewo od nas. Skręcamy i atakujemy z tylu i z góry. Dzięki przewadze wysokości szybko zbliżamy się do Niemców. Od ostatniej trójki dzieli nas odległość 300 metrów. Przede mną około sto metrów leci Okrzeja. Przymierzam się do prawego Dorniera z ostatniego klucza. Widzę czarne krzyże na kadłubie i skrzydłach. Pchor. Nowakowski, w obawie przed ostrzelaniem przez niemieckich lotników zbyt nisko otworzył spadochron i doznał poważnej kontuzji kręgosłupa; został umieszczony w szpitalu. Zestrzelenie przyznano kpt. Opulskiemu. Z odległości około 200 metrów Niemcy otwierają ogień. Nie przerywamy ataku i zbliżając się do bombowców nieustannie prażymy z karabinów maszynowych. Zwarty szyk Niemców zaczyna się powoli rozluźniać. Jeszcze chwila, a rozbijemy szyk i „zaopiekujemy” się pojedynczymi bombowcami. Niestety, w tym momencie dostaje samolot Okrzei. Spod obudowy silnika wydobywa się gęsty dym, jednocześnie obrywa się prawe skrzydło, a samolot zwala się w korkociąg i leci ku ziemi. Domyślam się, że Okrzeja został trafiony. Czy aby nie śmiertelnie? Może ujrzę rozwijający się spadochron? Krzyczę w mikrofon: - Stefan, skacz! Skacz! Na moment zapominam o bombowcach i przyglądam się ziemi. Nadzieja na skok Okrzei coraz mniejsza, aż wreszcie gaśnie. Płonący samolot spada na pole w pobliżu szosy [...].

Od świtu 6 września 112 eskadra broniła Okęcia i przyległych wytwórni płatowców i silników. W tym dniu uczestniczyły w akcji bojowej tylko 3 klucze III/1 dywizjonu. Pozostałe samoloty były uziemione. Znajdowały się w naprawach lub nie nadawały się już do walki. Zestrzelono 1 Me-110, 3 Ju-87 i Do-17, stracono jedną P-11. Pilot – st. szer. Nowak uratował się przy pomocy spadochronu i powrócił wieczorem do eskadry[10]. Po południu klucz w składzie por. Łapkowski, pchor. Marciniak i st. szer. Wieraszka, uczestniczył w „wymiataniu” na obszarze KutnoKołoKonin. Klucz współdziałał z kluczem wystawionym przez 114 eskadrę myśliwską, a dowodzonym przez ppor. pil. Tadeusza Sawicza[11]. W akcji tej klucz por. Łapkowskiego zniszczył 1 Heinkla 111 bez strat własnych. W tym dniu eskadra otrzymała rozkaz odejścia z kierunku warszawskiego w rejon Lublina[10].

7 września samoloty odleciały na lotnisko Kierz. W Zaborowie pozostali oficerowie Łokuciewski i Strzembosz z zadaniem rozpoznania kierunków Warszawa–KielcePiotrków Trybunalski i Warszawa–Piotrków–Radomsko. Po wykonaniu zadania obaj piloci następnego dnia wylądowali w Kierzu[12]. 8 września klucze eskadry patrolowały rejon Lublina. Brak paliwa oraz sieci obserwacyjno-meldunkowej uniemożliwiał jednak skuteczną działalność. Przedwczesne oderwanie Brygady Pościgowej od obrony stolicy i pozostałych jednostek myśliwskich z lotnictw armijnych spowodowało nie tylko straty operacyjne, ale też powstanie dużych problemów logistycznych[13].

9 września pod Lublinem por. Łapkowski zestrzelił jednego He-111, ale osaczony przez Messerschmitty lądował na postrzelanej maszynie w pobliżu Wisły. W tym czasie inne samoloty i rzut naziemny szukały paliwa na pobliskich węzłach kolejowych. Rano 10 września eskadra odleciała do Ostrożca pod Łuck[12]. Brak koordynacji spowodował, ze następnego dnia powróciła pod Lublin do Łuszczowa. Stąd eskadra rozpoznawała na rubieży Wisły od Garwolina po Sandomierz. Po południu pchor. Polek zderzył się z górą. Samolot spłonął, ale pilot szczęśliwie ocalał[13].

13 września III/1 dywizjon przesunął się na lotnisko Strzelce koło Hrubieszowa. Przy lądowaniu ppor. Łokuciewski uszkodził samolot należący do 111 eskadry myśliwskiej. Następnego dnia pod wieczór nastąpiło przegrupowanie do Werby koło Włodzimierza Wołyńskiego i dalej na lotnisko Denysów w okolice Brzeżan. W Denysowie, bez paliwa i amunicji, lotnicy oczekiwali na zakończenie reorganizacji Brygady Pościgowej i na przyjazd rzutów kołowych, zagubionych na drogach ustawicznymi zmianami lotnisk[14].

16 września por. Łapkowski rozpoznawał rejon na południowy zachód od Lwowa. Następnego dnia por. Łapkowski i ppor. Łokuciewski ustalili kierunki marszu kolumn zmotoryzowanych. W czasie prowadzenia rozpoznania samolot por. Łapkowskiego został postrzelany przez oddziały własne. 17 września o 16.00 wydany został rozkaz odlotu do Rumunii. Tylko jeden samolot eskadry pilotowany przez por. Łapkowskiego wylądował w Czerniowcach. Rzut kołowy przekroczył granicę polsko-rumuńską w Śniatyniu w dniu następnym[15].

Bilans walk[15][16]
Zestrzelenia
Pewne Prawdopodobne Uszkodzenia
9⅛ 3
Straty eskadry
Polegli por. Stefan Okrzeja
Ranni pchor. Władysław Nowakowski
Samoloty
Stan Uzupełnienie Zniszczone Ewakuacja
6 P-11c i 4 P-11a 1 10 1
Według danych Biura Historycznego Lotnictwa w Londynie 112 em odniosła sześć zwycięstw powietrznych przy stracie 10 własnych samolotów.
Zwycięstwa pilotów 112 em we wrześniu 1939[a][15][16]
Data Stopień imię i nazwisko Zestrzelenia
1 września ppor. pil. Jan Daszewski 1 Ju 87
por. pil. Stefan Okrzeja 1 Ju 86
por. pil. Stefan Okrzeja 1 Do 17
6 września kpt. pil. Tadeusz Opulski 1 Ju 87
por. pil. Wacław Łapkowski 1 He 111
ppor. pil. Janusz Marciniak
st. szer. pil. Władysław Wieraszka
9 września por. Wacław Łapkowski 1 He 111


Żołnierze eskadry[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy eskadry[17][18]:
Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
kpt. pil. Krawiec-Iwanowski od IX 1919
por. pil. Stanisław Gogoliński V – † 24 VI 1920
por. obs. Edward Karaś od VI 1920
por. pil. Juliusz Gilewicz
kpt. pil. Józef Krzyczkowski od V 1921
kpt. pil. Wiktor Ryl 1924 – I 1925
kpt. pil. Józef Krzyczkowski I – III 1925
kpt. pil. Jerzy Wieniawa-Długoszowski III – VI 1925
por. pil. Leon Berski VI 1925 – I 1927
kpt. pil. Jerzy Wieniawa-Długoszowski I 1927 – VIII 1928
kpt. pil. Wiktor Ryl IX 1928 – I 1930
kpt. pil. Kazimierz Kuzian wz. od 1 II 1930, dca od 17 IV 1931
por. pil. Paweł Kaczmarczyk p.o. IV – VI 1932
por. pil. Stanisław Pietraszkiewicz p.o. od 2 VI 1934
por. pil Paweł Kaczmarczyk p.o. II – V 1935
por. pil Adam Kowalczyk p.o. 1936
por. pil Walerian Żak p.o. 1937
kpt. pil Tadeusz Opulski 4 XI 1937 – IX 1939
Obsada personalna eskadry we wrześniu 1939[19]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
dowódca eskadry kpt. pil. Tadeusz Opulski
zastępca dowódcy por. pil. Stefan Stanisław Okrzeja
oficer techniczny ppor. techn. Jerzy Kalinecki
szef mechaników st. majster wojsk. Karol Blachuta
szef administracyjny sierż. Ludwig Łata
piloci por. Wacław Łapkowski
ppor. Jan Daszewski
ppor. Witold Łokuciewski
ppor. Wiktor Strzembosz
pchor. Janusz Marciniak
pchor. Władysław Nowakowski
pchor. Antoni Polek
plut. Karol Krawczyński
plut. Ludwik Lech
kpr. Bernard Ryszard Górecki
kpr. Jan Musiał
st. szer. Piotr Paweł Gallus
st. szer. Leon Nowak
st. szer. Zygmunt Rozworski
st. szer. Władysław Wieraszka
Schemat zmian organizacyjnych eskadry
Nazwy jednostki i daty sformowania, przeformowań i rozformowania
1919 580 eskadra Salmsonów 1920 18 eskadra wywiadowcza 1921 18 eskadra myśliwska 1925 122 eskadra myśliwska VIII 1928 112 eskadra myśliwska IX 1939

Samoloty eskadry[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Według danych Biura Historycznego Lotnictwa w Londynie

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pawlak 1991 ↓, s. 30.
  2. Pawlak 1989 ↓, s. 74.
  3. Kowalski 1981 ↓, s. 117 i 128.
  4. a b c Pawlak 1989 ↓, s. 79.
  5. Krzycki 1970 ↓.
  6. Pawlak 1991 ↓, s. 33.
  7. Pawlak 1991 ↓, s. 33-34.
  8. a b c Pawlak 1991 ↓, s. 34.
  9. a b Pawlak 1991 ↓, s. 35.
  10. a b Pawlak 1982 ↓, s. 28.
  11. Pawlak 1991 ↓, s. 36.
  12. a b Pawlak 1982 ↓, s. 29.
  13. a b Pawlak 1991 ↓, s. 37.
  14. Pawlak 1991 ↓, s. 37-38.
  15. a b c Pawlak 1991 ↓, s. 38.
  16. a b Pawlak 1982 ↓, s. 30.
  17. Pawlak 1989 ↓, s. 74-79.
  18. Pawlak 1982 ↓, s. 26.
  19. Pawlak 1991 ↓, s. 31.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Izydor Koliński: Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
  • Tomasz Kowalski: Godło i barwa w lotnictwie polskim 1918–1939. Toruń: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1981. ISBN 8320601455.
  • Medard Krzycki: Sowy nadlecą o świcie. Biblioteka Żółtego Tygrysa. T. 15. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1982. ISBN 83-206-0281-5.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0795-7.
  • Polskie Siły Powietrzne w II wojnie światowej. Lotnictwo wojskowe 1939. [dostęp 2019-08-24].