15 Pułk Piechoty „Wilków”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 15 Pułku Piechoty „Wilków”. Zobacz też: inne pułki piechoty noszące numer „15”.
15 Pułk Piechoty „Wilków”
pułk piechoty Ziemi Bocheńskiej
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1 stycznia 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca „Wilki”
Tradycje
Święto 5 września
Nadanie sztandaru 6 sierpnia 1921
Rodowód pułk piechoty Ziemi Bocheńskiej
16 pułk piechoty
Kontynuacja 15 pułk piechoty (PSZ)
15 pp AK (Puławy)
15 pp AK (Warszawa)
15 Wileński batalion strzelców
Dowódcy
Pierwszy ppłk Wilhelm Fryś
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Bochnia
Ostrów Mazowiecka
Dęblin (1921-1939)
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 9 Dywizja Piechoty
28 Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Tereny działań pułku w latach 1919-1920
Oficerowie 1 Pułku Szwoleżerów oraz 15 Pułku Piechoty; 1930
Poświęcenie świetlicy i przedszkola Związku Rezerwistów RP w osadzie Irena k. Dęblina. W pierwszym rzędzie widoczni gen. Bolesław Frej, weteren powstania styczniowego Aleksander Uchnast i d-ca 15 pp ppłk Władysław Wojakowski; 1933
Powitanie w osadzie Irena k. Dęblina żołnierzy 15 pp powracających z ćwiczeń - dziewczynki wręczają kwiaty d-cy ppłk Władysławowi Wojakowskiemu; 1934

15 Pułk Piechoty „Wilków” (15 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk sformowany został w 1919 jako pułk piechoty Ziemi Bocheńskiej. Walczył w wojnie polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej. Szczególnie wsławił się w boju pod Stepankowicami[1].

3 lipca 1920 dowódca pułku swoim rozkazem nadał pułkowi przydomek „Wilków”[2].

W okresie międzywojennym Pułk stacjonował w Dęblinie i wchodził w skład 28 Dywizji Piechoty. W kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystej dywizji w pasie obrony Armii „Łódź”, a potem w obronie Modlina.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

W grudniu 1918, w Bochni, z inicjatywy por. Ludwika Piątkowskiego, popartej czynnie przez majora Józefa Wolfa, rozpoczęto formowanie pułku piechoty Ziemi Bocheńskiej. 1 stycznia 1919 dowództwo pułku objął podpułkownik Wilhelm Fryś, który wydał pierwszy rozkaz pułkowy. W styczniu 1919 oddział został przemianowany na 16 pułk piechoty, a następnie 15 pułk piechoty[3].

Z ochotników z powiatów: bocheńskiego, grybowskiego i gorlickiego został sformowany I batalion w składzie trzech kompanii strzeleckich i oddziału karabinów maszynowych o ogólnym stanie szesnastu oficerów i chorążych oraz 436 szeregowych. Ponadto zostały utworzone zawiązki dwóch batalionów pod dowództwem podporucznika Władysława Leona Uldanowicza i podporucznika Władysława Kucharskiego[a]

Latem zorganizowano pozostałe, przewidziane etatem, pododdziały pułku: II batalion, III batalion, batalion zapasowy, kompanię szturmową, kompanię techniczną i pluton telefoniczny. W drugiej połowie sierpnia 1919 wymienione wyżej pododdziały zostały skierowane na front, z wyjątkiem batalionu zapasowego, który pod dowództwem kapitana Włodzimierza Rachmistruka 20 sierpnia przybył do Ostrowi Mazowieckiej[5]. 25 stycznia w Ogoliczach zebrały się wszystkie bataliony i oddziały sztabowe pułku. Rozformowano kompanię szturmowa, a w jej miejsce utworzono 4 kompanię karabinów maszynowych[6].

Po Bitwie Warszawskiej wcielono do pułku batalion alarmowy 13 pułku piechoty i utworzono batalion sztabowy[7][b]

Pułk w walce o granice[edytuj | edytuj kod]

Pułk w wojnie polsko-ukraińskiej[edytuj | edytuj kod]

13 marca 1919 na front wojny polsko-ukraińskiej wyruszył nowo sformowany I batalion mjr. Józefa Wolfa. Liczył wówczas 16 oficerów i 436 szeregowców. W składzie grupy gen. Franciszka Aleksandrowicza pomaszerował na odsiecz Lwowa[3]. 16 marca z Sądowej Wiszni uderzył na obsadzone przez Ukraińców wzgórze „Blich”. Opanował je i zajął Dołhomościska. Był to chrzest bojowy pododdziałów 15 pułku piechoty[8].
Następnego dnia batalion odpierał kontrataki Ukraińców. 24 marca, współdziałając z grupą ppłk. Beckera, nacierał z powodzeniem na Czołhynie i Przyłbice[9]. 1 kwietnia bronił rubieży Bereźniaki–stacja kolejowa Wiszenka. Ze stanowisk obronnych przeprowadzał też wypady przed przedni skraj obrony[3]. Po zluzowaniu przeszedł do Rodatycz i zorganizował pozycję obronną pod Dołhomościskami[10].

15 maja ruszyła ofensywa wojsk polskich w kierunku Zbrucza. 2. i 3. kompania strzelecka zajęły wioski Milatyn i Milczyce. W następnych dniach batalion opanował Rozdziałowice, Dublany, Łąkę, następnie przez Drohobycz, Borysław, Mrażnicę, Schodnicę dotarł do Synowódzka Niżnego i Wyżnego, skąd działał w kierunku na Tuchlę i Ławoczne[11].

Działania w wojnie polsko-bolszewickiej[edytuj | edytuj kod]

6 czerwca I batalion podporządkowany został dowódcy grupy operacyjnej „Bug". Zluzował 31 pułk piechoty i zajął stanowiska pod Suchodołami[12], a kilka dni później, już w składzie Grupy płk. Stanisława Pallego luzował stanowiska I/23 pułku piechoty w okolicach Buczyny[12]. Tam prowadził służbę patrolową[12]. 28 czerwca przeszedł do natarcia i opanował Ożydów. Atakując dalej, we współdziałaniu z oddziałami Grupy mjr. Władysława Bończy-Uzdowskiego i z 2 pułkiem strzelców podhalańskich zdobył Olesko i Podhorce. W Brodach uzupełniony został kompanią marszową. 8 lipca zajął pozycje na wschód od Klekotowa[10].

11 lipca I batalion został zluzowany przez 2 pułk ułanów i odjechał do Kowla, a dalej marszem pieszym przeszedł do Czartoryska[13]. Tu walczył w obronie Kopyla, Kołków i Maniewicz. 26 lipca wszedł w skład Grupy płk. Stanisława Słupskiego i prowadził działania w rejonie Ośnicy. Potem, w Grupie płk. Stanisława Sochaczewskiego, działał w obszarze Dąbrowicy[10].

W drugiej połowie sierpnia nowo sformowany II batalion pułku przewieziony został w strefę przyfrontową, rozlokował się w Sarnach i stanowił odwód 4 Dywizji Piechoty[13]. W tym czasie I batalion otrzymał uzupełnienia, które pozwoliły mu zorganizować 4 kompanię strzelecką[10].

W tym samym czasie III batalion, kompania techniczna i szturmowa oraz dowództwo pułku stało w Brześciu w odwodzie Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego[14][15]. Pod koniec września pułk bez dwóch batalionów wszedł w skład 9 Dywizji Piechoty, a w grudniu walczył w rejonie Iwaszkiewicz. 25 stycznia 1920 stacjonował w Ogoliczach. Tu zebrały się wszystkie bataliony i oddziały sztabowe pułku[14]. W tym czasie dowódcą pułku był mjr Józef Wolf[6].

2 lutego II batalion kpt. Antoniego Brodzikiewicza zluzował 32 pułk piechoty i zajął pozycje nad Ptyczą na odcinku Iwaszkiewicze-Kopytkowicze[16]. 12 lutego III batalion dowódca kpt. Roberta Zawadzkiego luzował 22 pułk piechoty na pozycji Stodolicze–Hrebień. Tu w walce wsławiła się 10 kompania por. Filipa Smiłowskiego, która nocą z 16 na 17 lutego w rejonie Stodolicz samodzielnie powstrzymała natarcie sowieckiego 422 pułku piechoty[6]. 20 lutego, będąca w składzie grupy mjr. Feliksa Jaworskiego, 11 kompania przyczyniła się do rozbicia sowieckiego 423 pułku piechoty i zdobycia jego sztandaru[17]. W tym samym dniu I/15 pp, współdziałając z batalionem 34 pp i szwadronem jazdy tatarskiej, opanował Skryhałów[6].

Na początku marca pułk nacierał na MozyrzKalenkowicze. I i II batalion działał w składzie 2 Brygady Jazdy, a III batalion w składzie XVIII Brygady Piechoty[18]. W następnych dniach pułk bronił linii kolejowej SzaciłkiKalenkowicze od ujścia Żerdzianki do Berezyny do miejscowości Sałatucha i Domanowicze[6].

14 marca kontratakowali bolszewicy[19]. 16 i 17 marca I batalion, oraz 5 i 6. kompania walczyły o Słobodę Jakimowską[19]. Po zaciętych walkach obroniono pozycje i zepchnięto nieprzyjaciela do Berezyny. W tym samym czasie III batalion bronił się w wioskach Szwed i Borowiki. W kwietniu batalion na rozkaz dowódcy 2 Brygady Jazdy wycofał się w rejon Chomicz i Wiązownicy[20].

Działania nad Dnieprem

25 kwietnia ruszyła polska ofensywa na Kijów. 9 Dywizja Piechoty wykonywała uderzenie pomocnicze. Miała opanować linię Dniepru i Berezyny do Szaciłek[21]. 3 maja 15 pułk piechoty został zluzowany, a część jego pododdziałów weszła w skład XVIII Brygady Piechoty. W jej składzie z powodzeniem walczyły o Mikulicze, Szkuryły, Horodyszcze, Brahin, Petrych. 12 maja Brygada uderzyła na Łojów i 14 maja zdobyła go wychodząc na linię Dniepru[22]. Tu 15 pp podporządkowany został dowódcy XVII Brygady Piechoty i przeszedł do obrony[23]. Jego I batalion bronił Łojowa, II batalion odcinek na północ od miejscowości, a III batalion ześrodkował się u ujścia Prypeci i przeszedł w podporządkowanie dowódcy 2 Brygady Jazdy. 11 i 12 kompania pozostawała w dyspozycji dowódcy Flotylli Pińskiej[22]. Na początku czerwca II batalion por. Bolesława Mirgałowskiego powstrzymywał uderzenia bolszewickie na miasto. On także organizował także wypady za Dniepr. 15 czerwca wzmocniony pluton pod dowództwem por. Piotra Łaszkiewicza uderzył na Radul, rozbijając stacjonujący tam oddział kawalerii wroga[24].

Pułk w działaniach odwrotowych

5 czerwca 1 Armia Konna Siemiona Budionnego przerwała front wołyński. Rozpoczął się odwrót wojsk polskich. 21 i 22 czerwca II batalion walczył w rejonie Zahala[25]. Prowadząc działania opóźniające, poniósł duże straty pod Ogrodnikami. Później walczył w Prudku, a 25 czerwca wycofał się do Hulewicz. Tam też dotarł I batalion wcześniej walczący pod Antucewiczami Wielkimi z sowieckim 4 pułkiem kawalerii. W kolejnych dniach pułk bronił rejonu Łubnie–Szarejki, a 30 czerwca przeszedł do odwodu w rejonie Żytkowicz. Na początku lipca jego kompania techniczna wzmocniła obsadę między Kopatkiewiczami a ujściem Młynka[26].

4 lipca do ofensywy przeszedł Front Zachodni Michaiła Tuchaczewskiego. Oddziały polskie cofały się w głąb kraju. 9 lipca pułk przetransportowany został do Pińska, a cztery dni później zorganizował obronę nad Styrem na odcinku od Prywitówki do Myszkowic[27]. W kolejnych walkach wycofał się nad Młynek, później zamykał drogę Kobryń-Kowel, a na początku sierpnia walczył we Włodawie[26].

Udział w Bitwie Warszawskiej

6 sierpnia Naczelny Wódz, marszałek Józef Piłsudski podjął decyzję o przeprowadzeniu zwrotu zaczepnego znad Wieprza i stoczenia walnej bitwy na przedpolach Warszawy. W tym celu rozpoczęto koncentrację jednostek, które miały wejść w skład grupy uderzeniowej, a także przegrupowywano oddziały mające bronić samej Warszawy i osłaniać tę obronę od północy. 5 Armia gen. Władysława Sikorskiego miała osłonić lewe skrzydło 1 Armii gen. Franciszka Latinika walczącej na przedpolach Warszawy do czasu, aż wojska uderzające znad Wieprza nie wejdą na tyły nieprzyjaciela

W ramach przegrupowania wojsk polskich i przygotowań do bitwy pod Warszawą, 11 sierpnia Pułk został zawagonowany i przewieziony do Modlina[28]. Tu, w składzie 9 Dywizji Piechoty, stanowił odwód 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego[26] Już 16 sierpnia wyruszył na linię frontu i zluzował w Nasielsku 22 pułk piechoty. Z pozycji obronnych uderzył na Poniaty Wielkie i Poniaty Kęczki, a 17 sierpnia wyzwolił Pułtusk[29]. 18 sierpnia dwie kompanie III batalionu wspierane III/16 pal opanowały Białowieżę i Olszak. Do 29 sierpnia pułk oczyszczał z nieprzyjaciela teren północnego Mazowsza[30].

Pułk w ofensywie jesiennej

Na początku września pułk przerzucony został transportem kolejowym do Chełma. Tam wszedł w skład 3 Armii gen. Władysława Sikorskiego[31]. Wzmocniony I i II dywizjonem 9 pułku artylerii polowej, zgrupował się w Putnowicach i Komanowie, a następnie przeszedł do Raciborowic i dalej maszerował na Stepankowice i Kopyłów. Będące w odwrocie oddziały kawalerii Budionnego broniły wzgórz w okolicach Kułakowic. 5 września uderzyły na nie z powodzeniem cztery kompanie polskiej piechoty z II i III/15 pp. Kawaleria sowiecka kontratakowała ze wzgórza Moniatycz bez powodzenia. Po odparciu kontrataków, 15 pułk piechoty nacierał dalej i opanował Stepankowice, Ubrodowice i Moniatycze. Tu został zatrzymany. Późnym popołudniem bolszewicy odbili Janki, a tym samym zostało odsłonięte prawe skrzydło pułku. Dokonując głębokiego obejścia, nieprzyjaciel uderzył na tyły i dowództwo pułku stacjonujące w Stepankowicach. Otoczone trzy kompanie 15 pp stawiały zacięty opór. Straty po obu stronach były znaczne[7].

Po bitwie pułk został uzupełniony kompanią alarmową z 29 pułku Strzelców Kaniowskich[1]. 6 września 15 pp atakował powtórnie. Zajął Kopyłów, Kobło oraz Hrebenne i po kilku dniach wyszedł na linię Bugu. W drugiej dekadzie pułk wziął udział w ofensywie 3 Armii na Wołyniu. 19 września zajął Dubno, następnego dnia wyruszył przez Łuck do Kowla[32]. Później przewieziony został koleją do Jędrzejówki, a następnie obsadził na linię graniczną w rejonie JuraciszkiTraby[33].

Bilans walk[edytuj | edytuj kod]

W działaniach wojennych 15 pułk piechoty zdobył 5 dział, około 100 karabinów maszynowych, parę tysięcy karabinów powtarzalnych, przeszło 1500 jeńców, około 100 koni, kilka parowozów i dziesiątki wagonów kolejowych, znaczną ilość wozów taborowych i wózków pod karabiny maszynowe, liczne magazyny żywności, mundurów i sprzętu, dziesiątki aparatów telegraficznych, setki aparatów telefonicznych wraz ze znaczną ilością przewodu telefonicznego oraz jedną chorągiew pułku sowieckiego[32].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Dowody cnót żołnierskich, złożone przez 15 pp. w dwuletniej wojnie z wrogami Polski, spotkały się z wysokim uznaniem Naczelnego Wodza, Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego, który 4 grudnia 1920 r. o godz. 14 na polach Łazdun koło Lidy własnoręcznie dokonał uroczystego aktu dekoracji chorągwi i trąbek artyleryjskich pułków 9 DP najwyższym odznaczeniem wojskowym, „Virtuti Militari” V klasy. 15 pp. nie posiadał wówczas własnej chorągwi. Jej brak zastąpiono wypożyczoną z Warszawy, na której zawisł Krzyż Orderu „Virtuti Militari” nr 2915[34].

19 sierpnia 1921 roku do Dęblina przybył batalion zapasowy 15 pp[35].

Po dwuletnich trudach wojennych i prawie jednorocznym postoju na pograniczu sowieckim nadeszła chwila, w której 15 pp, z powodu zmian wprowadzanych w organizacji wojska przeszedł z 9 Dywizji Piechoty do warszawskiej 28 Dywizji Piechoty. W dniach od 19 do 21 sierpnia 1921 pułk przybył na stały postój do Dęblina, na terenie Okręgu Korpusu Nr I[36].

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 5 września, jako datę święta pułkowego[37]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę boju stoczonego w 1920 roku pod Stepankowicami[1].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

W pułku zorganizowano specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 15 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[38]. W pułku zorganizowano też specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce[39].

Pułk walczył w składzie 28 DP
Obrona Modlina 1939

„Wilki” – żołnierze 15 pułku piechoty[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku[c][14]
Zastępcy dowódcy pułku[d]
  • ppłk piech. Leon Piątkiewicz (10 VII 1922 – VII 1927 → dowódca pułku[49])
  • ppłk SG Modest Ratuszyński (do 5 XI 1928 → Biuro Uzupełnień MSWojsk.[50])
  • ppłk piech. Rudolf Matuszek (5 XI 1928[51] – 21 I 1930 → zastępca dowódcy 36 pp[52])
  • ppłk piech. Franciszek Rataj (21 I 1930[52] – 23 III 1932 → komendant PKU Toruń[53])
  • ppłk piech. Stanisław Piotr Hojnowski (1 IV 1932[54] – XI 1935 → dowódca 45 pp))
  • ppłk piech. Stefan Marceli Kotowski (1939)
Kwatermistrzowie[e]
  • mjr piech. Czesław Szpakowski (10 VII 1922 – 1924 → dowódca I baonu)
  • mjr piech. Kazimierz Kiwała (1925)
  • mjr piech. Eugeniusz Łepkowski (od 5 XI 1925[56])
  • mjr piech. Stefan I Lewicki (1928 – 28 I 1931 → oficer placu w Rzeszowie[57])
  • mjr piech. Franciszek Faix (26 III 1931[58] – IV 1934 → dowódca baonu[59])
  • mjr piech. Stefan Gąsiorowski (od IV 1934[59])
  • mjr piech. Tadeusz Marian Sobolewski (do VIII 1939)
  • kpt. Jan I Kowalczyk (IX 1939)
Oficerowie pułku
Szeregowcy

Skład w styczniu 1919[edytuj | edytuj kod]

  • I batalion – mjr Józef Wolf (16 oficerów i chorążych, 436 szeregowych); 13 marca 1919 r. wyjechał na front ukraiński
    • 1 kompania strzelecka
    • 2 kompania strzelecka
    • 3 kompania strzelecka
    • oddział karabinów maszynowych
  • kompania asystencyjna – ppor. Władysław Leon Uldanowicz
  • kompania asystencyjna – ppor. Władysław Kucharski

Skład w sierpniu 1919[edytuj | edytuj kod]

  • I batalion – mjr Józef Wolf (16 oficerów i chorążych, 436 szeregowych); 13 marca 1919 r. wyjechał na front ukraiński
    • 1 kompania strzelecka
    • 2 kompania strzelecka
    • 3 kompania strzelecka
    • oddział karabinów maszynowych
  • II batalion (w drugiej połowie sierpnia 1919 wyjechał na front wołyński i zasilił 4 DP)
    • 1 kompania strzelecka
    • 2 kompania strzelecka
    • 3 kompania strzelecka
    • 4 kompania strzelecka
    • kompania karabinów maszynowych
  • III batalion (w drugiej połowie sierpnia 1919 r. wyjechał na front i zasilił 4 DP)
    • 1 kompania strzelecka
    • 2 kompania strzelecka
    • 3 kompania strzelecka
    • 4 kompania strzelecka
    • kompania karabinów maszynowych
  • kampania szturmowa
  • kampania techniczna
  • pluton telefoniczny
  • batalion zapasowy (w drugiej połowie sierpnia 1919 r. wyjechał do Ostrowi Mazowieckiej)

Obsada personalna w marcu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[60][f]

Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne[62]
  • dowódca pułku – płk dypl. Władysław Frączek
  • I zastępca dowódcy – ppłk Stefan Marceli Kotowski
  • I zastępca dowódcy (dubler) – ppłk kontr. Borys Barwiński
  • adiutant – kpt. Eugeniusz Ladenberger
  • starszy lekarz – mjr dr Tadeusz Ganc
  • młodszy lekarz – vacat
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Tadeusz Marian Sobolewski
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Michał Iskierko
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. Zdzisław Jan Pierożek
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Jan I Kowalczyk
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Franciszek Jędrzejewski
  • oficer żywnościowy – chor. Stanisław Karaim
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Władysław IV Karpiński
  • kapelmistrz – vacat
  • dowódca plutonu łączności – por. Roman Jan Jaworski
  • dowódca plutonu pionierów – por. Zygmunt Żyłka vulgo Żebracki
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Bolesław Sobolewski
  • dowódca plutonu ppanc. – ppor. Teodor Banaszczyk
  • dowódca oddziału zwiadu – ppor. Wincenty Ciaś
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Władysław Naprawa
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Józef Czesław Niessner
  • dowódca plutonu – ppor. Bogdan Teodoryk Michalik
  • dowódca plutonu – chor. Jan Zastawniak
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Michał Mordwiłko
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Szczepański
  • dowódca 3 kompanii – por. Leopold Michał Axmann
  • dowódca plutonu – ppor. Antoni Słyk
  • dowódca 1 kompanii km – por. Mieczysław Grzebieniowski
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Czaja
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Walerian Wieleżyński
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Kazimierz Sokołowski
  • dowódca plutonu – por. Ludwik Marszałek
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Kazimierz Hejke
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Piotr Ignacak
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Nasiełowski
  • dowódca 6 kompanii – por. Leon Leśniak
  • dowódca plutonu – ppor. Piotr Jan Kotonowicz
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Stanisław Dorobek
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Jan Michalik
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Karol Stanisław Sadowski
  • dowódca 7 kompanii – por. Marian Adam Stępień
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Jaciński
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Paweł Skowron
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Feliks Woźniak
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Jerzy Tadeusz Starzycki
  • dowódca plutonu – ppor. Konstanty Rewkowski
  • dowódca plutonu – chor. Jan Kamionka
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Franciszek Polkowski
  • dowódca plutonu – por. Szczepan Ochap
  • na kursie – por. Jan Matysek
  • na kursie – por Stanisław Rusznica
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 28 DP
  • dowódca – mjr Zygmunt Szymański
  • dowódca plutonu strzeleckiego – por. Piechowicz Stanisław
  • dowódca plutonu strzeleckiego – por. Zbigniew Bożenna Rudziński
  • dowódca plutonu strzeleckiego – por. Roman Siwek
  • dowódca plutonu km – por. Stanisław Marek Bartłomowicz
15 obwód przysposobienia wojskowego „Dęblin”
  • kmdt obwodowy PW – kpt. adm. (piech.) Józef Bardzik
  • kmdt powiatowy PW Puławy – por. piech. Józef Jan Leon Grodzicki
  • kmdt powiatowy PW Garwolin – por. adm. (piech.) Marceli Pająk

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[63]

Dowództwo
  • dowódca pułku – płk dypl. Władysław Frączek (ranny 3 IX)
  • I adiutant – kpt. Franciszek Polkowski
  • II adiutant – ppor. rez. Henryk Ciślok
  • kwatermistrz – kpt. Jan Kowalczyk
  • naczelny lekarz – por. lek. dr Władysław Mazurek
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. Józef Grodziecki
  • kapelan – ks. st. kap. Bronisław Trus
  • kapelan – ks. kap. Stanisław Hładuniak
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Józej Ratajczak (od 6 IX dowódca pułku)
  • adiutant – ppor. rez. Antoni Bocian
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – por. rez. Andrzej Zięba
  • dowódca I plutonu – ppor. Stanisław Czaja
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Józef Kleczewski
  • dowódca III plutonu – ppor.rez. Henryk Piątkowski
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – kpt. Kazimierz Sokołowski
  • dowódca I plutonu – pchor. Jan Grobecki
  • dowódca II plutonu – ppor. rez.Franciszek Panowicz
  • dowódca III plutonu – ppor. rez. Józef Kostecki
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – ppor. Antoni Słyk
  • dowódca I plutonu – ppor. rez Marian Michalik
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Aleksander Marian Cichocki
  • dowódca III plutonu – ppor. rez. Adolf Waszkiewicz
  • dowódca 1 kompanii ckm – por. Mieczysław Grzebieniowski
  • dowódca I plutonu – sierż. pchor. Józef Kręczek
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Tadeusz Karbowski
  • dowódca III plutonu – ppor. rez. Antoni Kijak
  • dowódca plutonu taczanek – ppor. rez Marian Kajka
  • dowódca plutonu moździerzy – ppor. rez. Władysław Cichocki
II batalion
  • dowódca batalion – mjr Walerian Wieleżyński (p.o. d-cy pułku 4-6 IX)
  • adiutant – ppor. rez. Kazimierz Dąbrowski
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – kpt. Michał Mordwiłko (od 6 IX dowódca I batalionu)
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Feliks Kanclerz
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Jarosław Puryszewski
  • dowódca III plutonu – ppor. rez Zygmunt Borzym
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – por. Stanisław Piechowicz
  • dowódca I plutonu – sierż. pchor. Wincenty Kropornicki
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Zygmunt Sławeta
  • dowódca III plutonu – ppor. rez. Józef Zamorski
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – ppor. Józef Nasiełowski
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Aleksander Chachaj
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Józef Wolszczak
  • dowódca III plutonu – ppor. rez. Stanisław Russek
  • dowódca 2 kompanii ckm – por.Szczepan Ochap-Lipiński
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Stefan Żbikowski
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Franciszek Bartczak
  • dowódca IIII plutonu – ppor. rez. Tadeusz Conio
  • dowódca plutonu taczanek – ppor. rez. Tadeusz Kurzepa
  • dowódca plutonu moździerzy – pchor. Tadeusz Sobczak
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Konrad Sadowski
  • adiutant – ppor. rez. Tadeusz Roguski
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – ppor. Ludwik Marszałek
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Kryspin Eytner
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Zygmunt Kazimierz Bigelmajer
  • dowódca III plutonu – ppor. rez. Czesław Sasinowski
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – por. Wincenty Ciaś
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Ryszard Żbikowski
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Janusz Kolbiński
  • dowódca III plutonu – ppor. rez. Kazimierz Walczuk
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – ppor. Henryk Woźniak
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Kazimierz Woźniak
  • dowódca II plutonu – pchor. Marcin Walczuk
  • dowódca III plutonu – ppor. rez. Marian Jarecki
  • dowódca 3 kompanii ckm – por. Stanisław Marek Bartłomowicz
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Alfons Tarnowski
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Michał Korzempa
  • dowódca III plutonu – ppor. rez. Wincenty Dempnik
  • dowódca plutonu taczanek – ppor. rez. Józef Ortyl
  • dowódca plutonu moździerzy – pchor. rez. Tadeusz Nowocień
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii zwiadu – kpt. Zdzisław Pirożek
  • dowódca plutonu konnych zwiadowców – ppor. rez. Ludwik Molewski
  • dowódca plutonu kolarzy – ppor. rez. Zbigniew Marcinkowski
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Marian Adam Stępień
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. Bolesław Sobolewski
  • dowódca plutonu pionierów – por. Zygmunt Żyłka-Żebracki
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. rez. Marian Kawiak
  • dowódca plutonu łączności – por. Roman Jaworski

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1920 roku[64][65]
Order Virtuti Militari
Chorągiew pułkowa nr 2915
sierż. Michał Biniaszczyk
szer. Kazimierz Błachowicz,
sierż. Tadeusz Brudnik
plut. Michał Burkiewicz
szer. Jan Ciepielowski
st. szer. Andrzej Chyliński
sierż. Ignacy Dąbrowski
por. Ludwik Dujanowicz
ppor. śp. Aleksander Jaworski
szer. Aleksander Kacprzyk
plut. Józef Kawalec
sierż. Stanisław Kielar
kpt. Kazimierz Kiwała
st. sierż. Antoni Kołodziej[g]
ppor. Stanisław Kowalski
ppor. Stefan Lebensztejn
kpt. Piotr Łaszkiewicz
ppor. Paweł Łuczak
kpr. Stanisław Macha
sierż. Antoni Malaga
ppor. Eugeniusz Małecki
plut. Eugeniusz Micek
por. Bolesław Mirgałowski
podch. Piotr Nowosielski
kpr. Adam Rak
szer. Antoni Rok
por. Gracjan Samek
plut. Władysław Jan Sekuła
ppor. Władysław Suwalski
sierż. Czesław Szperka
ppor. Władysław Leon Uldanowicz
por. Augustyn Tadeusz Waluś,
plut. Stanisław Widła
mjr Bolesław Zaleski
sierż. Jan Żabiński

Ponadto Krzyżem Walecznych odznaczonych zostało 480 żołnierzy, a w liczbie tej: 62 oficerów, 3 chorążych, 3 podchorążych i 284 szeregowych. Powyższe liczby obejmują:

  • odznaczonych czterokrotnie 8 oficerów, 2 chorążych, 1 podchorążego, 2 szeregowych,
  • odznaczonych trzykrotnie 13 oficerów, 4 szeregowych,
  • odznaczonych dwukrotnie 19 oficerów, 2 podchorążych i 34 szeregowych[64].
Żołnierze pułku odznaczeni Orderem Wojennym Virtuti Militari za kampanię wrześniową 1939 roku[67]

Krzyżem Złotym

Krzyżem Srebrnym

  • śp. por. Roman Jaworski
  • mjr Walerian Wieleżyński
  • kpt. Kowalczyk Jan
  • por. Żebracki Zygmunt
  • por. Ochap-Lipiński Szczepan
  • por. Piechowicz Stanisław
  • por. Karbowski
  • por. lek. dr Władysław Mazurek

Krzyżem Walecznych po raz trzeci odznaczeni zostali: śp. kapelan Hładuniak (parafia Dęblin), kpt. Polkowski Franciszek, kpt. Mordwiłko Michał, por. Grzebieniowski Mieczysław, por Stępień Marian, por. Grodzicki Józef, ppor. Ciaś Wincenty, ppor.inż Morawski Ludwik, st.sierż Piotrowski Mikołaj, st.sierż. Decyka Jan, sierż Łysoniak, plut. Jabłoński Władysław, plut. Walczyk Jan, st.strz. Sienkiewicz Władysław, strz. Łatosiak Jan, strz. Winnicki Marian, strz. Łapczuk Teofil, strz. Margules Hersze, strz. Łaszczyński Witold[68].

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Przedstawiciele miasta Bochni na jednym z zebrań rady miejskiej postanowili ufundować 15 pułkowi piechoty chorągiew własnym kosztem. 21 lipca 1921 roku, kiedy pułk pozostawał na obszarze Mołodeczna, delegat miasta Bochni Pan Rachwał przywiózł chorągiew do miejsca postoju pułku. Poświęcenie oraz wręczenie jej pułkowi przed dowódcę 9 Dywizji Piechoty pułkownika Mieczysława Trojanowskiego odbyło się uroczyście 6 sierpnia 1921 roku w Chołżowie obok Mołodeczna[69].

W obliczu klęski 15 p.p. we wrześniu 1939 decyzją st. sierż. Bronisława Czecha (szef kancelarii pułku) sztandar został zakopany pod Brwinowie, później w okresie okupacji niemieckiej został odkopany przez żołnierzy 15 Pułku Piechoty „Wilków” Armii Krajowej, po czym przewieziony do Dęblina i ukryty naprzeciw wejścia do garnizonu przedwojennego pułku w klombie kwiatowym przed domem st. wachm. Ziółkowskiego, którego żona po wojnie przekazała sztandar, który trafił do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[70] (tam - zrekonstruowany - znajduje się obecnie[71]). 2 lipca 1947 roku Prezydent RP Bolesław Bierut, na wniosek Ministerstwa Obrony Narodowej, odznaczył Stefanię Wozińską Brązowym Krzyżem Zasługi „za przechowanie w okresie okupacji sztandaru 15 p. piechoty”[72].

Odznaka pamiątkowa

28 czerwca 1932 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 15 pułku piechoty[73]. Odznaka o wymiarach 41x41 mm ma kształt krzyża kawalerskiego. Pośrodku na okrągłej tarczy wpisany numer pułku „15”. Ramiona krzyża zakończone kulkami połączone są czterema łbami wilków. Odznaka jednoczęściowa, wykonana w srebrze, na rewersie próba srebra i imiennik grawera „WG” – Wiktor Gontarczyk z Warszawy[74].

„Wilki”

3 lipca 1920 na odprawie oficerskiej w Ogoliczach dowódca pułku mjr Bolesław Zaleski nadał pułkowi nazwę „Wilków". Uczynił to na pamiątkę zażartych walk, nieustępliwej postawy w obronie, brawury w natarciu, hartu ducha i wiary w ostateczne zwycięstwo oręża polskiego. Ogłaszając to w rozkazie dziennym, wezwał wszystkich do dalszych chwalebnych czynów i do godnego bronienia tego miana wszędzie i zawsze w imię wzniosłego hasła pułku „Honor i Ojczyzna”[26].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Niepełne bataliony które zostały skierowane do powiatów: rzeszowskiego, lipskiego i tarnowskiego w charakterze kompanii asystencyjnych[4].
  2. Dowódca batalionu sztabowego został mjr Wojciech Musiał, a w jego skład wchodziły: kompania techniczna, 4 kompania karabinów maszynowych oraz poczet, drużyna dowódcy pułku, sekcja łączności i oddział konnych zwiadowców[7].
  3. Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[40].
  4. 13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[48]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.
  5. W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[40]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[55]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.
  6. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[61].
  7. St. sierż. Antoni Kołodziej zmarł 8 grudnia 1937 po długiej i ciężkiej chorobie. Trzy dni później został pochowany na cmentarzu garnizonowym w Dęblinie. Był również odznaczony Krzyżem Walecznych i Krzyżem Zasługi oraz Medalami za Wojnę 1918–1921 i Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[66].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Wiącek 1929 ↓, s. 31.
  2. Wiącek 1929 ↓, s. 24.
  3. a b c Gnat-Wieteska 1996 ↓, s. 7.
  4. Wiącek 1929 ↓, s. 4.
  5. Wiącek 1929 ↓, s. 5, 34.
  6. a b c d e Gnat-Wieteska 1996 ↓, s. 9.
  7. a b c Gnat-Wieteska 1996 ↓, s. 12.
  8. Wiącek 1929 ↓, s. 5-6.
  9. Wiącek 1929 ↓, s. 6-7.
  10. a b c d Gnat-Wieteska 1996 ↓, s. 8.
  11. Wiącek 1929 ↓, s. 7-8.
  12. a b c Wiącek 1929 ↓, s. 8.
  13. a b Wiącek 1929 ↓, s. 9.
  14. a b c Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  15. Wiącek 1929 ↓, s. 10.
  16. Wiącek 1929 ↓, s. 11.
  17. Wiącek 1929 ↓, s. 13.
  18. Wiącek 1929 ↓, s. 14.
  19. a b Wiącek 1929 ↓, s. 15.
  20. Gnat-Wieteska 1996 ↓, s. 9-10.
  21. Wiącek 1929 ↓, s. 18.
  22. a b Gnat-Wieteska 1996 ↓, s. 10.
  23. Wiącek 1929 ↓, s. 20.
  24. Gnat-Wieteska 1996 ↓, s. 10-11.
  25. Wiącek 1929 ↓, s. 21-22.
  26. a b c d Gnat-Wieteska 1996 ↓, s. 11.
  27. Wiącek 1929 ↓, s. 24-25.
  28. Wiącek 1929 ↓, s. 25.
  29. Wiącek 1929 ↓, s. 26.
  30. Gnat-Wieteska 1996 ↓, s. 11-12.
  31. Wiącek 1929 ↓, s. 28.
  32. a b Gnat-Wieteska 1996 ↓, s. 13.
  33. Wiącek 1929 ↓, s. 32.
  34. Wiącek 1929 ↓, s. 32-33.
  35. Wiącek 1929 ↓, s. 34.
  36. Almanach 1923 ↓, s. 50.
  37. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  38. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  39. Jagiełło 2007 ↓, s. 67.
  40. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  41. a b c d e f Księga chwały 1992 ↓.
  42. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 59 z 11 września 1923 roku, s. 557.
  43. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 19 z 22 lipca 1927 roku, s. 220.
  44. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 stycznia 1928 roku, s. 25.
  45. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 324.
  46. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 326.
  47. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  48. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  49. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 19 z 22 lipca 1927 roku, s. 219.
  50. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 339.
  51. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 336.
  52. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 8.
  53. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 233.
  54. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 254.
  55. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  56. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 117 z 5 listopada 1925 roku, s. 629.
  57. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 10.
  58. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 118.
  59. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  60. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 565–566 i 672.
  61. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  62. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 566–567.
  63. Gnat-Wieteska 1996 ↓, s. 39-41.
  64. a b Wiącek 1929 ↓, s. 39.
  65. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 19 marca 1921 roku, s. 481, 483.
  66. Nekrolog. „Polska Zbrojna”. 341, s. 4, 1937-12-10. Warszawa. .
  67. Wróblewski 1975 ↓, s. 390.
  68. Wróblewski 1975 ↓, s. 391.
  69. Wiącek 1929 ↓, s. 33.
  70. L. M-ski. Z otwartych szkatuł. „Stolica”. Nr 28, s. 14, 10 lipca 1966. 
  71. Satora 1990 ↓, s. 51.
  72. M.P. z 1947 r. nr 103, poz. 681.
  73. Dz.Rozk. MSWojsk. Nr 12 z 28 czerwca 1932 roku, poz. 159.
  74. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 43-44.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]