1 Batalion Mostów Kolejowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
1 Batalion Mostów Kolejowych
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 20 czerwca
Nadanie sztandaru 11 lipca 1925
Rodowód 1 Pułk Wojsk Kolejowych
1 Pułk Kolejowy
1 Pułk Saperów Kolejowych
Dowódcy
Pierwszy płk Mikołaj Kolankowski
Ostatni ppłk dypl. Tadeusz Wasilewski
Organizacja
Dyslokacja garnizon Kraków
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk wojska kolejowe
Podległość 4 Brygada Saperów
3 Brygada Saperów
1 Grupa Saperów
Jednostki saperskie WP w 1939
Sala wykładowa służby ruchu i telegrafu 1 bmk w koszarach 1 psap przy ulicy Montelupich w Krakowie
Fragment mostu kolejowego na Narwi budowanego przez 1 i 2 pułk saperów kolejowych; w tle spichlerz Twierdzy Modlin
Most kolejowy na Narwi budowany przez 1 i 2 pułk saperów kolejowych; próba obciążenia
Przekazanie sprzętu wojskowego 1 bmk ufundowanego przez pracowników warsztatów kolejowych w Płaszowie

1 Batalion Mostów Kolejowych (1 bmk[a]) – oddział saperów kolejowych Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

1 listopada 1918 roku w Krakowie major Edmund Pedenkowski zorganizował Komendę Kadry Pułku Kolejowego. W grudniu 1918 roku Komenda Kadry utworzyła 1 kompanię zapasową pod dowództwem porucznika Józefa Kołodziejczyka, której zadaniem było uzupełnianie pododdziałów wojsk kolejowych formowanych „w polu”, czyli na obszarze działań wojennych. 22 grudnia 1918 roku dowództwo kadry objął kapitan Jan Deville.

W 1919 roku w skład Kadry Pułku Kolejowego wchodzą następujące komórki organizacyjne i pododdziały: dowództwo, adiutantura, kompania sztabowa, trzy kompanie zapasowe, pluton zapasowy, cztery kompanie zapasowe szkolne (mostowa, drogowa, mechaniczna i ruchowa) oraz oddział demobilizacyjny.

Kadra organizuje i wysyła „w pole” kompanie kolejowe Nr 3, 5, 6 i 7, które zostały wcielone do I i II batalionu wojsk kolejowych, a następnie kompanie kolejowe Nr 10, 13, 14 i 15, które później zostały wcielone do 2 pułku wojsk kolejowych w Jabłonnie. Ponadto kadra i I baon wojsk kolejowych zorganizowała pociągi pancerne: „Piłsudczyk” (p.p. Nr 1), „Śmiały” (p.p. Nr 2) i „Pionier” (p.p. Nr 10) oraz kompanię motorową wojsk kolejowych Nr 1 pod dowództwem porucznika inżyniera Stanisława Langnera, która 16 marca 1919 roku została wcielona do I baonu. Kadra szkoliła również uzupełnienia dla kompanii kolejowych i załóg pociągów pancernych: „Lis-Kula”, „Generał Sikorski”, „Hallerczyk”, „Pierwszy Marszałek”, „Bartosz Głowacki”, „Groźny” i „Śmierć”.

25 stycznia 1919 roku kompania kolejowa Nr 14 pod dowództwem porucznika Alfreda Spetta wyjechała do Chełma i Kowla, gdzie obsługiwała kowelski węzeł kolejowy.

25 lutego 1920 roku Kadra została przemianowana na batalion zapasowy 1 pułku wojsk kolejowych[1]. 22 lutego 1921 roku w Krakowie zmarł podpułkownik Jan Deville. Nowym dowódcą batalionu został podpułkownik Mikołaj Kolankowski[2].

W dwudziestoleciu międzywojennym[edytuj | edytuj kod]

1 sierpnia 1921 roku został sformowany 1 pułk wojsk kolejowych. W skład pułku zostały włączone dwa samodzielne bataliony kolejowe nr I i II oraz batalion zapasowy 1 pułku wojsk kolejowych[3]. Jednostka stacjonowała w garnizonie Kraków, w koszarach przy ulicy Montelupich. Na dziedzińcu koszar postawiono pomnik ku czci poległych oficerów i żołnierzy pułku.

W latach 1921–1922 detaszowany pluton zbudował kolejkę górską na Halę Gąsienicową, którą dowożono kamień i piasek do budowy schroniska. Uroczyste otwarcie schroniska odbyło się w niedzielę 12 lipca 1925. Schronisko otworzył Prezydent RP Stanisław Wojciechowski, który przybył z Krakowa, gdzie uczestniczył w ceremonii wręczenia chorągwi pułkowej[4].

20 czerwca 1924 roku, w dniu święta pułku, na dziedzińcu koszar, został odsłonięty pomnik poświęcony oficerom i szeregowym 1 pułku wojsk kolejowych poległym za Ojczyznę w latach 1918–1921. Projektantem i wykonawcą pomnika był porucznik Stefan Zwierzyna[5].

1 października 1924 roku, w związku reorganizacją wojsk kolejowych, 1 pułk wojsk kolejowych został przeformowany i przemianowany na 1 pułk saperów kolejowych[6].

27 marca 1925 roku pułkownik Kolankowski uzyskał zgodę Ministerstwa Spraw Wojskowych i Ministerstwa Kolei Żelaznych na objęcie przez pułk lokalnej linii kolejowej Kraków – Kocmyrzów. W związku z powyższym została utworzona komenda linii ćwiczebnej i poligonu, na czele której stanął mjr inż. Józef Kołodziejczyk, a jego zastępcą i instruktorem służby ruchu został kpt. Ludwik Pustelnik. Długość linii wraz z odgałęzieniem Czyżyny – Mogiła wynosiła 18 436 m, a stacją początkową były Grzegórzki. 8 kwietnia 1925 roku żołnierze pułku samodzielnie rozpoczęli pełnić służbę na linii ćwiczebnej[7].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 20 czerwca, jako datę święta pułkowego[8]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę odwrotu spod Zmierzynki w 1920 roku, w czasie którego współdziałały ze sobą kompanie kolejowe obu batalionów[9]. Po raz pierwszy pułk obchodził swoje święto 20 czerwca 1922 roku[9]. W 1925 roku święto obchodzono 11 lipca, w dniu przyjazdu Prezydenta RP do Krakowa na ceremonię wręczenia chorągwi[10]. W 1930 roku święto obchodzono wspólnie z 2 baonem mostów kolejowych. Obchody miały miejsce 27 września w Kutach i były połączone z ceremonią poświęcenia mostu drogowo-kolejowego przez Czeremosz, w budowie którego uczestniczyli żołnierze batalionu[11][12].

20 października 1929 roku została wprowadzona nowa organizacja saperów na stopie pokojowej P.S. 1-720. Na jej podstawie dotychczasowy 1 pułk saperów kolejowych został przeformowany w 1 batalion mostów kolejowych[13]. Batalion został podporządkowany dowódcy 4 Brygady Saperów, a w marcu 1934 roku dowódcy 3 Brygady Saperów. W grudniu 1934 roku jednostka została włączona w skład 1 Grupy Saperów.

Mobilizacja 1939[edytuj | edytuj kod]

1 batalion mostów kolejowych był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” batalion sformował w Krakowie dwadzieścia sześć pododdziałów wojsk kolejowych:
w dniach 24–26 sierpnia 1939, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem brązowym, podgrupa 2,

  • dowództwo grupy wojsk kolejowych nr 51 (G2 + 24[b]) dla Armii „Kraków” – mjr Tadeusz Foryś
  • dowództwo grupy wojsk kolejowych nr 52 (G2 + 24) dla Armii „Łódź” – mjr Zygmunt Kimerling
  • kompania mostów kolejowych nr 51 (G2 + 24) – NN
  • kompania mostów kolejowych nr 52 (G2 + 30) –
  • kompania mostów kolejowych nr 53 (G2 + 36) – kpt. Jan Moroz
  • kompania mostów kolejowych nr 54 (G2 + 42) – por. Kazimierz Małaczyński
  • kampania mostów kolejowych nr 55 (G2 + 48) – NN
  • kompania mostów kolejowych nr 56 (G2 + 60) – por. Tadeusz Wróblewski

w dniach 31 sierpnia – 4 września 1939, w I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • dowództwo grupy wojsk kolejowych nr 53 (- 4 -[c]) dla Armii „Modlin” – kpt. Włodzimierz Wojciechowski
  • dowództwo grupy wojsk kolejowych nr 54 (- 4 -) dla Dowódcy Wojsk Kolejowych w Polu – kpt. Henryk Oszczakiewicz
  • kompania mostów kolejowych nr 57 (- 4-) – por. Henryk Ignacy Teichen
  • kompania mostów kolejowych nr 58 (- 4-)
  • kompania mostów kolejowych nr 59 (- 5-)
  • kompania mostów kolejowych nr 60 (- 5-)
  • kompania mostów kolejowych nr 61 (- 5-) – NN
  • kompania mostów kolejowych nr 62 (- 5-)
  • kompania mostów kolejowych nr 63 (- 5-) dla Armii „Kraków” – kpt. Czesław Marian Paczkowski
  • kompania mostów kolejowych nr 64 (- 5-)
  • kompania mostów kolejowych nr 65 (- 5-) dla Armii „Kraków” – por. Edward Nowak
  • czołówka warsztatowa mostów kolejowych typ I nr 5 (- 6 -) dla Armii „Kraków”
  • czołówka warsztatowa mostów kolejowych typ I nr 6 (- 6 -)
  • czołówka warsztatowa mostów kolejowych typ II nr 7 (- 7 -)
  • stacja elektrowagonowa nr 5 (- 6 -)
  • stacja elektrowagonowa nr 6 (- 6 -)
  • stacja elektrowagonowa nr 7 (- 7 -) dla Armii „Kraków”

w dniach 4–8 września 1939, w II rzucie mobilizacji powszechnej:

  • Ośrodek Zapasowy Saperów Mostów Kolejowych nr 1 (X + 4[d])

Z chwilą zakończenia mobilizacji batalion został rozformowany.

Kadra[edytuj | edytuj kod]

Kadra oficerska 1 Pułku Saperów Kolejowych w 1927
Dowódcy pułku / batalionu
  • płk Mikołaj Kolankowski (22 II 1921 – 25 X 1926 → szef saperów OK V[e])
  • ppłk inż. Kazimierz Stroka (p.o. 12 XI 1925 – 31 I 1927)
  • płk sap. Alfred Spett (od 31 I 1927[3])
  • ppłk Adam Stanisław Zarzycki (od 6 XI 1928)
  • mjr sap. Józef Bochnia (od 24 VI 1935)
  • mjr / ppłk dypl. sap. Tadeusz Wasilewski (7 V 1936 – 1939)
Zastępcy dowódcy pułku / batalionu (od 1938 roku – I zastępca dowódcy batalionu)
  • ppłk Alfred Spett (XI 1921 – VII 1922 → komendant Kolejowej Linii Ćwiczebnej)
  • ppłk inż. Kazimierz Stroka
  • ppłk inż. Jan Hampel (p.o. 1927[14] – 26 IV 1928 → praktyka w 5 Okręgowym Szefostwie Budownictwa[15])
  • mjr sap. Józef Bochnia (od XII 1934[16])
  • ppłk sap. Józef Wyporek (1939)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy batalionu)
  • mjr sap. Adam Pinkas (1927 – 26 IV 1928 → zastępca delegata SG przy Dyrekcji PKP Gdańsk w Bydgoszczy[15])
  • mjr sap. Józef Wyporek (IV 1935[17] – ? → zastępca dowódcy 1 bmk)
  • mjr sap. Mieczysław Bronisław Marian Jabłoński (1939)
Oficerowie pułku / batalionu

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze 1 pułku saperów kolejowych odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari[18][13]

Obsada personalna pułku w 1927 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna pułku w 1927 roku[19]

  • dowódca pułku – płk sap. Alfred Spett
  • p.o. zastępcy dowódcy pułku – ppłk inż. Jan Hampel
  • adiutant – kpt. Józef Eker
  • kwatermistrz – mjr Adam Pinkas
  • komendant linii ćwiczebnej i poligonu – mjr Stanisław Józef Słupecki (do 31 X 1927 → referent 10 Okręgowego Szefostwa Budownictwa[20])
  • komendant linii ćwiczebnej i poligonu – mjr Bolesław Orczykowski (od 31 X 1927[21])
  • zastępca komendanta linii ćwiczebnej i poligonu – kpt. Ludwik Pustelnik (od 26 IV 1928 p.o. dowódcy II baonu[22])
  • komendant Składnicy Technicznej i Warsztatów – kpt. Stanisław Bryk (do 31 X 1927 → oficer magazynowy materiałów mostów kolejowych w Jędrzejowie[23])
  • dowódca I batalionu – mjr inż. Edward Pietroń
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Józef Duźniak
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Władysław Suchodolski (od 26 IV 1928 p.o. dowódcy I baonu[22])
  • dowódca II batalionu – mjr Franciszek Engel (do 26 IV 1928 → praktyka poborowa w PKU Kraków Powiat[15])
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Roman Szafarczyk
  • dowódca 4 kompanii – kpt. inż. Stanisław Konarski
  • p.o. dowódcy III batalionu – kpt. Władysław Zakulski
  • dowódca 5 kompanii – kpt. inż. Artur Pacowski
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Wiktor Adel

Obsada personalna batalionu w marcu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna batalionu w marcu 1939 roku[24]:

Dowództwo batalionu
  • dowódca batalionu – ppłk dypl. sap. Tadeusz Wasilewski
  • I zastępca dowódcy batalionu – ppłk Józef Wyporek
  • adiutant – por. Nowak Edward
  • oficer sztabowy ds. wyszkolenia – kpt. inż. Oszczakiewicz Henryk
  • oficer poligonowy – por. rez. pdsc. Miliński Stefan
  • lekarz medycyny – por. lek. Ostrowski Tadeusz Karol
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Mieczysław Bronisław Marian Jabłoński
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Zydel Wacław Antoni
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – chor. Jabłoński Jan
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Witkowski Michał
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Siwek Edward Józef
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. Kuzian Stanisław Karol
  • oficer żywnościowy – vacat
  • komendant parku – mjr. Kimmerling Zygmunt
  • zastępca komendanta – por. Jabłoński Stanisław
  • dowódca plutonu łączności – ppor. Śmigielski Tadeusz Mieczysław
kompania szkolna
  • dowódca kompanii szkolnej – mjr. Tadeusz Franciszek Foryś
  • dowódca plutonu – por. Kulesza Franciszek
  • dowódca plutonu – por. Borusiewicz Bronisław
  • dowódca plutonu podchorążych rezerwy – por. Stachański Roman
1 kompania
  • dowódca 1 kompanii – por. Wróblewski Tadeusz
  • dowódca plutonu – por. Mazurkiewicz Zenon Ryszard
  • dowódca plutonu – por. Skrzycki Konrad
2 kompania
  • dowódca 2 kompanii – por. Malaczyński Kazimierz Jerzy
  • dowódca plutonu – ppor. Karwiński Zbigniew Wojciech
  • dowódca plutonu – ppor. Stafiej Mieczysław Karol
  • dowódca plutonu – ppor. rez. pdsc. Dyndul Michał
3 kompania
  • dowódca 3 kompanii – por. Szewczyk Jan
  • dowódca plutonu – ppor. Filipowicz Stefan
  • dowódca plutonu – ppor. Obtułowicz Leon Lesław Franciszek
4 kompania
  • dowódca 4 kompanii – por. Niepokojczycki Witold
  • dowódca plutonu – ppor. Gaszek Jan
5 kompania
  • dowódca 5 kompanii – por. Kryk Władysław
  • dowódca plutonu – ppor. Juszkiewicz Zygmunt
  • dowódca plutonu – ppor. Malik Janusz Adam
Oddelegowani na kurs
  • por. Dudek Franciszek
  • por. Parlak Stanisław
  • por. Sokólski Kazimierz
  • por. Teichen Henryk Ignacy
  • por. Wizbek Henryk
  • ppor. Paulisz Stanisłw Zygmunt

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Chorągiew pułku przed 1927
lewa strona sztandaru 1 psap.kol.
Chorągiew pułku (sztandar batalionu)

Idea ufundowania pułkowi chorągwi zrodziła się z inicjatywy prezesa krakowskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych, inż. Pawła Prachtla-Morawiańskiego i komisarza tej dyrekcji, Włodzimierza Gorzeckiego[25]. 9 grudnia 1924 zwołali oni konferencję z udziałem przedstawicieli wszystkich wydziałów dyrekcji, na której przedstawili pomysł ufundowania chorągwi. Spotkał się on z całkowitą aprobatą, w związku z tym zwrócono się do wszystkich pracowników z apelem o zbiórkę pieniędzy. W skład komitetu fundacyjnego pod przewodnictwem inż. Pawła Prachtla-Morawiańskiego weszli: dr Alfred Muller, inż. Marian Niewiadomski, inż. Noworyta, inż. Józef Palimączyński, inż. Czesław Piątkowski i Stanisław Polman oraz płk Mikołaj Kolankowski, ppłk Adam Zarzycki, kpt. Lucjan Frączkiewicz, kpt. Adam Pinkas, kpt. Ludwik Pustelnik i por. Władysław Błażejowski[26].

30 maja 1925 Prezydent RP zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 1 pułku saperów kolejowych[27]. Chorągiew została wykonana w zakładzie hafciarskim p. Lukówiczowej w Krakowie. W sobotę 11 lipca 1925 w Zamku Królewskim na Wawelu Prezydent RP Stanisław Wojciechowski wręczył chorągiew dowódcy jednostki, pułkownikowi Mikołajowi Kolankowskiemu[28]. Rodzicami chrzestnymi zostali: inspektor armii, generał broni Stanisław Szeptycki i wojewodzina Kowalikowska, wojewoda krakowski, Władysław Kowalikowski i generałowa Szeptycka, dowódca Okręgu Korpusu Nr V, generał dywizji Mieczysław Kuliński i p. Elżbieta Prachtel-Morawiańska oraz dyrektor Paweł Prachtel-Morawiański i generałowa Kulińska[29].

Prawa strona sztandaru była wzoru regulaminowego, na lewej, w rogach na tarczach umieszczono: prawym górnym – symbol broni pancernych – szyszak oparty o koło skrzydła kolejowego; lewym górnym – herb Krakowa prawym dolnym – Matka Boska z Dzieciątkiem patronka pułku; lewym dolnym – Wzgórze Wawelskie; Na amarantowych ramionach krzyża kawalerskiego wyhaftowano następujące napisy związane z działaniami oddziałów wchodzących w skład pułku: na górnym – Koziatyn – Zarudyńce 6 VI 1920 na dolnym – Serbinowce 20 VI 1920 na lewym – Lwów listopad 1918 na prawym – Ołyka I VIII 1919, Połock 24 VIII 1920

Odznaka pamiątkowa

19 czerwca 1937 Minister Spraw Wojskowych, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 1 bmk[30]. Odznakę o wymiarach 41 × 28 mm stanowi srebrny prostokąt, z umieszczonym w górnej części orzełkiem na tle prostokątnego przęsła mostu, zaś w dolnej znajdują się po dwie pary szyn z prawej i z lewej strony. Pomiędzy torami widnieje proporczyk w barwach saperów czarno-czerwony, a pośrodku znak kolejowy. Odznaka jest srebrna, emaliowana, wybita w pracowni grawerskiej w Warszawie. Złożona jest z dwóch części połączonych za pomocą dwóch nitów. Nakładką jest jedynie skrzydełko kolejowe wykonane w złocie. Rewers – gładki, z wybitymi od góry: kolejnym numerem nadania. Spotyka się też odznaki jednoczęściowe, wykonane w srebrze lub białym metalu. Wszystkie mają gładki rewers, niektóre mają wybite punce lub nazwisko.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W ówczesnej literaturze stosowano skrót „1 b. most. kol.”
  2. Czas osiągnięcia gotowości w godzinach.
  3. Termin osiągnięcia gotowości liczony w dniach.
  4. „X” był pierwszym dniem mobilizacji II rzutu z dodaniem dnia, w którym jednostka miała osiągnąć gotowość.
  5. Z dniem 15 listopada 1925 płk Mikołaj Kolankowski został przeniesiony służbowo na Kurs Fortyfikacyjny przy Oficerskiej Szkole Inżynierii na okres jednego roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W dniu święta 1927 ↓, s. 33.
  2. W dniu święta 1927 ↓, s. 34, 115.
  3. a b W dniu święta 1927 ↓, s. 34.
  4. Otwarcie schroniska na Hali Gąsienicowej, „Czas” Nr 159 z 13 lipca 1925 r., s. 3.
  5. W dniu święta 1927 ↓, s. 54.
  6. W dniu święta 1927 ↓, s. 34 tu podano, że pułk został przeformowany i przemianowany z dniem 9 września 1924 roku.
  7. W dniu święta 1927 ↓, s. 74-77.
  8. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  9. a b Michalczyk 1931 ↓, s. 65.
  10. Michalczyk 1931 ↓, s. 65-66.
  11. Święto 1 i 2 Baonu Mostów Kolejowych. „Polska Zbrojna”. 256, s. 4, 1930-09-18. Warszawa. .
  12. Święto 4 bataljonu kolejowego. Uroczyste poświęcenie mostu na Czeremoszu. „Polska Zbrojna”. 267, s. 5, 1930-09-29. Warszawa. .
  13. a b Michalczyk 1931 ↓, s. 68.
  14. W dniu święta 1927 ↓, s. 119.
  15. a b c Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 150.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 273.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 43.
  18. W dniu święta 1927 ↓, s. 117.
  19. W dniu święta 1927 ↓, s. 119-120.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 308.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 294.
  22. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 134.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 307.
  24. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 808.
  25. W dniu święta 1927 ↓, s. 55.
  26. W dniu święta 1927 ↓, s. 55-56.
  27. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 21 z dnia 23 czerwca 1925 roku, poz. 220.
  28. „Polska Zbrojna” Nr 189 z 12 lipca 1925 r., s. 4.
  29. Święto 1 pułku saperów. „„Czas””, s. 3, Nr 159 z 13 lipca 1925. 
  30. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 7 z 19 czerwca 1937 roku, poz. 87.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]