1 Dywizjon Pomiarów Artylerii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
1 Dywizjon Pomiarów Artylerii
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1927
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 1 października
Nadanie sztandaru 19 czerwca 1938
Rodowód Kadra Artyleryjskich Oddziałów Pomiarowych
Szkoła Pomiarów Artylerii
Kontynuacja dywizjon dowodzenia
5 Pułku Artylerii
Dowódcy
Pierwszy płk Leon Czechowicz
Ostatni płk Karol Steuer
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Toruń
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 8 Grupa Artylerii
Centrum Wyszkolenia Artylerii

1 Dywizjon Pomiarów Artyleriioddział artylerii Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Formowanie jednostki.

1 października 1927 roku w Toruniu został sformowany dywizjon pomiarów artylerii. Dywizjon został utworzony na podstawie rozkazu ministra spraw wojskowych L. 452/Org. Tjn. z 2 września 1927 roku, na bazie Szkoły Pomiarów Artylerii. W skład dywizjonu wchodziła drużyna dowódcy, bateria pomiarów optycznych, bateria pomiarów akustycznych, pluton telemetryczny i pluton ćwiczebny artylerii[1]. 15 stycznia 1929 roku dywizjon został podporządkowany dowódcy 8 Grupy Artylerii[2].

28 maja 1931 roku została wprowadzona nowa organizacja pokojowa dywizjonu. Zgodnie z nową organizacją dywizjon został jednostką administracyjną, podporządkowaną komendantowi Centrum Wyszkolenia Artylerii[2].

Dla celów szkoleniowych dowódca dywizjonu wydzielił ze składu tzw. manewrową baterię pomiarową, która uczestniczyła w ćwiczeniach pokazowych w Rembertowie oraz szkołach ognia[3].

24 czerwca 1932 roku dywizjon został przemianowany na 1 dywizjon pomiarów artylerii[2].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

25 września 1937 roku minister spraw wojskowych „ustalił datę święta pułkowego 1 dywizjonu pomiarów art. na dzień 1 października”[4].

Do września 1939 roku dywizjon został wyposażony był teodolity Wilda, nowe lornety nożycowe i zwykłe, stopery, przyrządy kartograficzne, stoliki topograficzne, mikrofony do pomiarów dźwiękowych, tablice logarytmów artyleryjskich w układzie 6400 tysięcznych, ułatwiające szybkie obliczenie współrzędnych do wstrzeliwań. Większość tego sprzętu była krajowej produkcji lub została poddana gruntownej modernizacji[5].

Mobilizacja[edytuj | edytuj kod]

Dywizjon był jednostką mobilizującą. Zgodnie z uzupełnionym planem „W”, który wszedł wżycie 15 maja 1939 roku, dowódca dywizjonu był odpowiedzialny za przeprowadzenie mobilizacji:

  • baterii pomiarowej artylerii nr 1,
  • baterii pomiarowej artylerii nr 3,
  • baterii pomiarowej artylerii nr 4.

Wszystkie baterie miał być zmobilizowane w Toruniu, w mobilizacji niejawnej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem „żółtym”, których zadaniem było wzmocnienie (II rzut) osłony na wschodniej lub zachodniej granicy[6].

23 sierpnia 1939 roku została zarządzona mobilizacja jednostek „kolorowych” na terenie Okręgu Korpusu Nr VIII. Początek mobilizacji został wyznaczony na godz. 6.00 następnego dnia[7]. Wszystkie baterie zostały zmobilizowane w dniach 24-26 sierpnia 1939 roku. Następnego dnia bateria pomiarowa artylerii nr 1 pod dowództwem kpt. Marcina Cielińskiego została zawagonowana na stacji Toruń Podgórz. 28 sierpnia bateria przybyła do rejonu Kutna, gdzie weszła w skład Armii „Poznań”[8].

Organizacja dywizjonu w 1931 roku[edytuj | edytuj kod]

  • dowództwo
  • kwatermistrzostwo
  • pluton administracyjny
  • 1 bateria pomiarów artylerii
  • 2 bateria pomiarów artylerii
  • 3 bateria pomiarów artylerii

Każda bateria składała się z drużyny dowódcy, plutonu pomiarów wzrokowych, plutonu pomiarów dźwiękowych, plutonu pomiarów topograficzno-ogniowych. Stan etatowy dywizjonu liczył 38 oficerów oraz 670 podoficerów i szeregowych[2].

Obsada personalna dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy dywizjonu
  • ppłk / płk art. Leon Czechowicz (X 1927 – III 1929 → dowódca 2 pac[9])
  • ppłk / płk art. Karol Adolf Steuer (III 1929[10] – IX 1939)
Organizacja i obsada personalna w 1939

Pokojowa obsada personalna dywizjonu w marcu 1939 roku[11][a]:

  • dowódca dywizjonu – płk Karol Adolf Steuer
  • I z-ca dowódcy – mjr Pająk Albin
  • adiutant – kpt. Biernakiewicz Bolesław Antoni
  • lekarz medycyny – por. lek. Kosiński Józef
  • II z-ca dowódcy [kwatermistrz] – kpt Pac-Pomarnacki Mikołaj
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Samborski Stanisław
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – chor. Chwiłkowski Czesław
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Sobociński Jakub Czesław Jan
  • oficer gospodarczy – kpt. int Maciejowski Witold Mieczysław
  • oficer żywnościowy – chor. Kaczmarek Albin
  • dowódca plutonu łączności – kpt Rogowski Roman Józef
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt Cieliński Marcin
  • z-ca dowódcy – kpt Rogowski Roman Józef*
  • oficer pomiarów wzrokowych – por. Kurowski Hieronim
  • oficer pomiarów dźwiękowych – ppor. Cichocki Feliks Tomasz
  • dowódca plutonu topograficznego i zwiadowczego – por. Kawecki Adam Tomasz
  • dowódca plutonu topograficzno-ogniowego – por. Grylewicz Mieczysław Edward
  • dowódca 1 baterii – kpt. Kucharski Telesfor
  • dowódca plutonu pomiarów wzrokowych – kpt. Marks Mieczysław
  • oficer plutonu – ppor. Szubera Bernard
  • dowódca plutonu pomiarów dźwiękowych – por. Douglas Krystian Antoni Adam
  • dowódca plutonu pomiarów topograficzno-ogniowych – ppor. Popławski Julian
  • dowódca 2 baterii – mjr Pacek Franciszek
  • dowódca plutonu pomiarów wzrokowych – por. Hilger Henryk Aleksander
  • oficer plutonu – por. Tworzyański Bohdan Antoni
  • dowódca plutonu pomiarów dźwiękowych – kpt. Dutkiewicz Feliks Tadeusz
  • oficer plutonu – por. Hejda Kazimierz Marian
  • dowódca plutonu pomiarów topograficzno-ogniowych – kpt Jotkiewicz Władysław
  • oficer plutonu – ppor. Roman Józef
  • dowódca 3 baterii – mjr Kość Aleksander
  • dowódca plutonu pomiarów wzrokowych – por. Rudnicki Bolesław
  • oficer plutonu – ppor. Krupowicz Edward
  • dowódca plutonu pomiarów dźwiękowych – por. Olszewski Roman
  • dowódca plutonu pomiarów topograficzno-ogniowych – por. Zborowski Kazimierz Antoni
  • urlop leczniczy – kpt. Rotter Aleksander Władysław Klaudiusz

Symbole dywizjonu[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

16 grudnia 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 1 dywizjonu pomiarów artylerii. Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczono:

  • w prawym górnym rogu na tarczy – wizerunek Matki Boskiej Swarzewskiej,
  • w lewym górnym rogu na tarczy – wizerunek Świętej Barbary,
  • w prawym dolnym rogu na tarczy – godło Pomorza,
  • w lewym dolnym rogu na tarczy – odznakę pamiątkową 1 dyonu pom. art.,
  • na dolnym ramieniu krzyża kawalerskiego – napis „Toruń 1.X.1927”[13].

19 czerwca 1938 roku w Toruniu marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył dywizjonowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo Torunia[14].

4 września 1939 roku został zbombardowany transport kolejowy, którym przemieszczało się dowództwo dywizjonu. Wagon dowództwa, wraz ze sztandarem spłonął[14].

Odznaka pamiątkowa

25 września 1937 roku minister spraw wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 1 dywizjonu pomiarów artylerii[15]. Stanowi ją krzyż pokryty na ramionach emalią ciemnozieloną, a w środku i na obrzeżach białą. Między ramionami dwie skrzyżowane lufy armatnie. Wykonawcą odznaki był Piotr Gontarczyk z Warszawy[16]:

Barwy
Lap artpom IIRP.png

22 listopada 1927 roku minister spraw wojskowych rozkazem B.Og.Org. 9928 Org. ustalił dla dywizjonów pomiarów artylerii łapki ciemnozielone z białymi wypustkami, dla oficerów – aksamitne, natomiast dla szeregowych – sukienne[17].

Dziedzictwo tradycji[edytuj | edytuj kod]

12 lutego 2014 roku podsekretarz stanu Maciej Jankowski, działając z upoważnienia ministra obrony narodowej, nakazał dywizjonowi dowodzenia 5 Lubuskiego Pułku Artylerii w Sulechowie przejąć i z honorem kultywować tradycje 1 Dywizjonu Pomiarów Artylerii[18].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zarzycki 1998 ↓, s. 5-6.
  2. a b c d Zarzycki 1998 ↓, s. 6.
  3. Zarzycki 1998 ↓, s. 12.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 12 z 25 września 1937 roku, poz. 149.
  5. Zarzycki 1998 ↓, s. 14.
  6. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 380-381.
  7. Zarzycki 1995 ↓, s. 218.
  8. Zarzycki 1998 ↓, s. 18-19.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 102.
  11. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 434.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  13. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 247.
  14. a b Satora 1990 ↓, s. 345.
  15. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 12 z 25 września 1937 roku, poz. 150.
  16. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 296.
  17. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 32 z 22 listopada 1927 roku, poz. 388.
  18. Decyzja Nr 43/MON Ministra Obrony Narodowej w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji przez pododdziały 5. Lubuskiego Pułku Artylerii. Ministerstwo Obrony Narodowej, 2017-02-12.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Piotr Zarzycki: Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1995. ISBN 83-85621-87-3.
  • Piotr Zarzycki: Artyleria Pomiarowa. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1998, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-10-1.