1 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej im. Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 1 paplot okresu II RP. Zobacz też: 1 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej – stronę ujednoznaczniającą.
1 pułk artylerii przeciwlotniczej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1924
Rozformowanie 1939
Patron Edward Rydz-Śmigły
Tradycje
Święto 29 lipca[1]
zmienione na 18 marca[2]
Dowódcy
Pierwszy ppłk Eugeniusz Baranowicz
Ostatni płk Kazimierz II Baran
Organizacja
Dyslokacja garnizon Warszawa
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Artyleria przeciwlotnicza WP przed wybuchem II wś
Święto 1 paplot - kazanie ks. Jana Morawińskiego podczas mszy na lotnisku w Warszawie. Widoczna armata francuska 75 mm wz.97/25; marzec 1931
Uroczystości święta 3 Maja w Warszawie w 1933 r. 1 paplot wyposażony w samochody De Dion-Bouton przejeżdża przed Pałacem Saskim
Przekazanie 1 paplot armat przeciwlotniczych Bofors wz. 36 ufundowanych przez prawników polskich. Na pierwszym planie marszałek Edward Rydz-Śmigły; maj 1938
Uroczystość wręczenia sztandarów jednostkom artylerii plot - biskup polowy Józef Gawlina święci sztandary
Uroczystość wręczenia sztandarów jednostkom artylerii plot. Sztandar 1 paplot trzyma gen. Józef Zając, z prawej prezydent Warszawy Stefan Starzyński

1 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej im. Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego (1 paplot) – oddział artylerii przeciwlotniczej Wojska Polskiego II RP, stacjonujący w garnizonie Warszawa. W 1938 oddano do użytku pułku nowe koszary na terenie Boernerowa. Stacjonował tu I i IV dywizjon oraz tymczasowo przydzielona 17 kompania reflektorów. Obecnie na tym terenie mieści się Wojskowa Akademia Techniczna, a większość budynków koszar 1 paplot została zaadaptowana do jej potrzeb.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Zalążkiem pułku był Dywizjon Szkolny Artylerii Zenitowej (dowódca ppłk Leopold Połoszynowicz), utworzony rozkazem Ministra Spraw Wojskowych L. 5764/Org. z 29 lipca 1920, w skład którego wchodziły:

  • bateria zenitowa automobilowa (2 armaty przeciwlotnicze kalibru 75 mm wz. 14 na podwoziu „De Dion-Bouton”),
  • bateria zenitowa z przyczepkami automobilowymi (2 armaty przeciwlotnicze przyczepkowe kalibru 75 mm wz. 97/17),
  • bateria zenitowa półstała (4 półstałe armaty przeciwlotnicze kalibru 75 mm wz. 97 na pomostach),
  • oddział motorowy reflektorów (4 samochody specjalne reflektorowo-generatorowe).

W sierpniu 1920 roku, w czasie wojny z bolszewikami, dywizjon wziął udział w obronie przeciwlotniczej Warszawy, a następnie bateria zenitowa automobilowa por. Andrzeja Miziewicza uczestniczyła w dalszych działaniach bojowych pod Sokółką, Kuźnicą Białostocką, Grodnem, Dubrowlanami, po czym kwaterowała w okolicach Lidy. 26 października powróciła do Warszawy bez strat.

W związku z demobilizacją armii Dywizjon Szkolny Artylerii Przeciwlotniczej rozkazem L. 21713/Art. z 14 maja 1921 roku został przemianowany na baterię zapasową artylerii zenitowej – bez zmiany dotychczasowego składu pododdziałów. Na podstawie rozkazu tajnego nr 20 Dowódcy Okręgu Generalnego nr 1 z 15 marca 1922 roku bateria została przemianowana na dywizjon artylerii zenitowej w składzie:

  • 1 bateria samochodowych armat przeciwlotniczych kalibru 75 mm wz. 14 (francuskich),
  • 2 bateria przyczepkowych armat przeciwlotniczych kalibru 75 mm wz. 97/17 (francuskich),
  • 3 bateria przyczepkowych armat przeciwlotniczych kalibru 88 mm wz. 16 (niemieckich),
  • kompania reflektorów przeciwlotniczych.

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

Pułk został sformowany z dniem 8 czerwca 1924 roku na podstawie rozkazu wykonawczego Ministra Spraw Wojskowych L.dz. 470/Art. Org.-Mob. z 10 maja 1924 roku. Dowódca pułku, jego zastępca oraz kwatermistrz i dowódca I dywizjonu zostali wyznaczeni na stanowiska z dniem 1 czerwca 1924 roku[3]. Bazą dla nowego oddziału był dywizjon artylerii zenitowej. Organizacja pokojowa i obsada personalna pułku w pierwszym roku funkcjonowania przedstawiała następująco:

dowództwo
  • dowódca pułku - ppłk dr Eugeniusz Baranowicz
  • zastępca dowódcy pułku - ppłk Ksawery Werenik
  • kwatermistrz - mjr Stanisław Czerepiński
  • drużyna dowódcy pułku (dowódca por. Napoleon Herdan)
  • pluton łączności (dowódca por. Tadeusz Bełżecki);
  • kompania karabinów maszynowych (dowódca por. Kazimierz Mroziński)
  • pluton reflektorów przeciwlotniczych (dowódca por. Ignacy Harski)
  • pluton podsłuchowy (dowódca por. Edmund Stolarczyk)
I dywizjon
  • dowódca dywizjonu - mjr Stanisław Abgarowicz
  • dowódca 1 baterii - kpt. Paweł Herburt (2 francuskie samochodowe armaty przeciwlotnicze kalibru 75 mm wz. 14)
  • dowódca 2 baterii - kpt. Stanisław Krzywobłocki (2 francuskie przyczepkowe armaty przeciwlotnicze kalibru 75 mm wz. 97/17)
  • dowódca 3 baterii - kpt. Leon Podstawski (2 niemieckie przyczepkowe armaty przeciwlotnicze kalibru 88 mm wz. 16)
II dywizjon
  • dowódca dywizjonu - mjr Stefan Drapiński[4]
  • dowódca 4 baterii - kpt. Jerzy Kołodkiewicz (2 rosyjskie półstałe armaty przeciwlotnicze kalibru 76,2 mm wz. 02 na pomostach)
  • dowódca 5 baterii - por. Henryk Dulęba (2 francuskie półstałe armaty przeciwlotnicze kalibru 75 mm wz. 97 na pomostach)
  • dowódca 6 baterii - por. Stefan Szymański (2 francuskie półstałe armaty przeciwlotnicze kalibru 75 mm wz. 97 na pomostach)

W 1926 roku powiększono pułk o trzeci dywizjon artylerii przeciwlotniczej oraz zgrupowano pododdziały specjalistyczne w dywizjonie technicznym. W 1932 roku rozformowano dywizjon techniczny, a w 1938 roku powiększono pułk o czwarty dywizjon artylerii przeciwlotniczej.

Mobilizacja w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Pułk był jednostką mobilizującą. Po zakończeniu mobilizacji ulegał rozformowaniu. W 1939 roku zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” sformował 26 samodzielnych pododdziałów, w tym pięć dywizjonów, dziesięć baterii i dziesięć plutonów oraz jeden ośrodek zapasowy:

  • 1 dywizjon samochodowy artylerii przeciwlotniczej (dowódca mjr Alfons Fengler) – do OPL Katowic;
  • 11 dywizjon motorowy artylerii przeciwlotniczej (dowódca mjr Olgierd Eminowicz) – do OPL Warszawy;
  • 101 dywizjon półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca mjr Michał Chroł-Frołowicz) – do OPL Warszawy;
  • 102 dywizjon półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca mjr Roman Niemczyński) – do OPL Warszawy;
  • 103 dywizjon półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca mjr Mieczysław Zylber) – do OPL Warszawy;
  • 1 bateria ciągnikowa artylerii przeciwlotniczej (dowódca por. Zygmunt Adessman) – do OPL Warszawy;
  • 8 bateria motorowa artylerii przeciwlotniczej typu A (dowódca kpt. Józef Płodowski) dla 8 DP, skierowana w czasie mobilizacji do OPL Modlina – do dywizji nie powróciła;
  • 9 bateria motorowa artylerii przeciwlotniczej typu A (dowódca por. Tadeusz Walużyniec) dla 9 DP
  • 18 bateria motorowa artylerii przeciwlotniczej typu A (dowódca por. Wiktor Pławiński) dla 18 DP
  • 26 bateria motorowa artylerii przeciwlotniczej typu A (dowódca kpt. Zbigniew Luer) dla 26 DP
  • 28 bateria motorowa artylerii przeciwlotniczej typu A (dowódca por. Marian Ostaszewski) dla 28 DP
  • 81 bateria motorowa artylerii przeciwlotniczej typu B (dowódca ppor. Stefan Pawłowski) dla Mazowieckiej BK, skierowana do 20 DP, do brygady nie powróciła
  • 101 bateria półstała artylerii przeciwlotniczej typu I (dowódca por. Wincenty Dąbrowski) – do OPL Warszawy
  • 102 bateria półstała artylerii przeciwlotniczej typu I (dowódca por. Władysław Szpiganowicz) – do OPL Warszawy
  • 103 bateria półstała artylerii przeciwlotniczej typu I (dowódca ppor. Wiesław Kędzierski) – do OPL Warszawy
  • 101 pluton półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca ppor. Witold Julian Brzeski) – do OPL Warszawy przekazany do OPL składów amunicji w Palmirach
  • 102 pluton półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca ppor. Wiktor Stanisław Piasecki) – do OPL Warszawy, przekazany do OPL składów amunicji w Palmirach
  • 103 pluton półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca kpt. Stanisław Lewandowski) – do OPL Warszawy, przekazany do OPL mostu w Brzuminie
  • 104 pluton półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca ogn. pchor. Zdzisław Symonowicz) – do OPL Warszawy, przekazany do OPL Zakładów "Pocisk" w Rembertowie
  • 105 pluton półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca kpt. Zygmunt Jezierski) – do OPL Warszawy
  • 106 pluton półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca ppor. Zbigniew Kazimierz Zając) – do OPL Warszawy
  • 107 pluton półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca ogn. pchor. Mikołaj Dunin-Marcinkiewicz) – do OPL Warszawy
  • 108 pluton półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca ogn. pchor. Stanisław Dmuchowski) – do OPL Warszawy
  • 109 pluton półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca ppor. Henryk Piasecki) – do OPL Warszawy
  • 110 pluton półstały artylerii przeciwlotniczej (dowódca ppor. Antoni Krzemiński) – do OPL Warszawy, przekazany do OPL węzła kolejowego w Łowiczu
  • Ośrodek Zapasowy Artylerii Przeciwlotniczej nr 1 (dowódca mjr Wiesław Sokołowski)

Kadra pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • ppłk art. dr Eugeniusz Leopold Baranowicz (1 VI 1924 – 18 IX 1926 → dyspozycja szefa Sam. Wydziału Art. MSWojsk.[5])
  • płk art. Włodzimierz Westermark (19 IX 1926[5] – 12 I 1930)
  • ppłk art. Józef Tadeusz Bizoń (13 I 1930 – 27 V 1932)
  • ppłk Feliks Kamiński (28 V 1932 – 14 VIII 1933)
  • ppłk Franciszek Ksawery Mołodyński (p.o. 15 VIII 1933 – 26 IV 1935)
  • ppłk/płk Feliks Kamiński (27 IV 1935 – 31 III 1936)
  • ppłk Franciszek Ksawery Mołodyński (p.o. 1 - 28 IV 1936)
  • ppłk / płk art. Kazimierz II Baran (29 IV 1936 – 26 VIII 1939)
  • ppłk Ireneusz Kobielski (wyznaczony 26 VIII 1939, lecz funkcji nie objął)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1928 roku – I zastępca dowódcy)
  • ppłk art. Ksawery Werenik (1 VI 1924 – † 12 IX 1927[6])
  • mjr / ppłk art. Józef Tadeusz Bizoń (31 X 1927[7] – I 1930 → dowódca pułku[8])
  • ppłk art. Franciszek Jórasz (1939)
Kwatermistrzowie
  • mjr art. Stanisław Czerepiński (1 VI 1924 – I 1926 → dowódca I dyonu[9])
  • mjr art. Gustaw Aureliusz Deizenberg (I 1926[9] – X 1927 → praktyka poborowa w PKU Warszawa Powiat[10])
  • mjr art. Eugeniusz Królikowski (VI 1933[11] – VI 1934 → dowódca 5 daplot[12])
  • mjr art. Wiesław Sokołowski (VI 1934[13] – 1939)
Oficerowie

Obsada personalna pułku w marcu 1939[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna pułku w marcu 1939[14]

Dowództwo
  • dowódca pułku – płk art. Kazimierz II Baran[a]
  • zastępca dowódcy pułku – ppłk art. Franciszek Jórasz
  • adiutant – kpt. art. Stanisław Głażewski
  • naczelny lekarz medycyny – mjr lek. dr Jan Żyźniewski
  • oficer wyszkolenia technicznego – wakat
  • oficer zwiadowczy – kpt. art. Tadeusz Dunicz
  • kwatermistrz – mjr art. Wiesław Sokołowski †1940 Charków
  • oficer mobilizacyjny – kpt. art. Kazimierz II Kozłowski †1940 Charków
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Józef Kazimierz Błocki †1940 Charków
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. art. Leon Grzybowski
  • zastępca oficera administracyjno-materiałowego – chor. Józef Kaznowski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Franciszek Trzepałko †1940 Charków
  • oficer żywnościowy – chor. Józef Szymański
  • na kursie – kpt. art. Antoni Czołowski †1940 Katyń
  • odkomenderowany – kpt. art. Stanisław II Lewandowski
bateria łączności
  • dowódca baterii – kpt. art. Konstanty Adamski
  • dowódca plutonu – por. art. Tadeusz Wacław Grzejszczak
  • dowódca plutonu – por. art. Tadeusz Kwieciński
  • dowódca plutonu – por. art. Marian Jan Ostaszewski
bateria szkolna kierowców
  • dowódca baterii – kpt. art. Stanisław Paszkiewicz
  • instruktor – por. art. Tadeusz Jan Walużyniec
I dywizjon
  • dowódca I dywizjonu – mjr dypl. art. Cezary Niewęgłowski
  • oficer zwiadowczy I dywizjonu – wakat
  • dowódca 1 baterii – por. art. Władysław Szpiganowicz
  • dowódca plutonu – por. art. Wiktor Pławiński
  • dowódca 2 baterii – kpt. art. Zbigniew Feliks Luer
  • dowódca plutonu – ppor. art. Jerzy Dorengowski
  • dowódca plutonu – ppor. art. Stefan Pawłowski
  • dowódca 3 baterii – kpt. art. Józef Franciszek Płodowski
  • dowódca plutonu – por. uzbr. inż. Jerzy Stawin †1940 Katyń
  • dowódca plutonu – por. art. Jerzy Piotr Krukowski
II dywizjon
  • dowódca II dywizjonu – mjr art. Michał Chroł-Frołowicz
  • oficer zwiadowczy II dywizjonu – por. art. Wacław Kamiński †1940 Charków
  • p.o. dowódcy 4 baterii – ppor. art. Jerzy Horbaczewski
  • dowódca 5 baterii – kpt. art. Czesław Marian Gierałtowski
  • dowódca plutonu – por. art. Leon Światopełk-Mirski
  • dowódca plutonu – ppor. art. Władysław Pabich
  • p.o. dowódcy 6 baterii – por. Jerzy Mazurkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. art. Józef Bolesław Kordziński
III dywizjon
  • dowódca III dywizjonu – mjr art. Alfons Roman Fengler
  • oficer zwiadowczy III dywizjonu – wakat
  • dowódca 7 baterii – por. art. Wincenty Dąbrowski
  • dowódca plutonu – ppor. art. Zdzisław Janusz Krzemiński
  • p.o. dowódcy 8 baterii – por. Kazimierz Korneliusz Kasperkiewicz †1940 Charków
  • dowódca plutonu – ppor. art. Marian Pęski †1940 Charków
  • dowódca 9 baterii – por. art. Jerzy Kuszewicz
  • dowódca plutonu – ppor. art. Jan Kryspin Kubski †1940 Charków
IV dywizjon
  • dowódca IV dywizjonu – mjr art. Aleksander Roman Boroński
  • oficer zwiadowczy IV dywizjonu – wakat
  • dowódca 10 baterii – por. art. Józef Maliszewski
  • dowódca plutonu – ppor. art. Antoni Chmielowski
  • dowódca plutonu – ppor. art. Wiesław Jan Kędzierski
  • dowódca 11 baterii – kpt. art. Władysław Jan Gil
  • dowódca plutonu – ppor. art. Teodor Kujawa
  • dowódca plutonu – ppor. art. Zbigniew Kazimierz Zając
  • dowódca 12 baterii – kpt. art. Stanisław Władysław Soliwoda
  • dowódca plutonu – ppor. art. Jan Kazimierz Krępa
  • dowódca plutonu – ppor. art. Tadeusz Piotr Józef Milewski †1940 Katyń
Park
  • komendant parku – kpt. art. Feliks Leon Cydzik †1940 Charków
  • kierownik warsztatów – kpt. adm. (art.) Tadeusz Antoni Daszewski †1940 Charków
  • zastępca kierownika warsztatów – chor. Antoni Weczera

Spośród 54 oficerów służby stałej, którzy w marcu 1939 pozostawali w ewidencji 1 paplot trzynastu (24%) zostało wiosną 1940 zamordowanych przez NKWD w Katyniu i Charkowie.

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dodatku Tajnym nr 8 do Dziennika Rozkazów MSWojsk. z 22 czerwca 1938, nr 8, poz. 86. Sztandar, ufundowany przez społeczeństwo stolicy, wręczył pułkowi marszałek Edward Śmigły-Rydz 10 listopada 1938 podczas uroczystości wręczenia sztandarów oddziałom artylerii przeciwlotniczej na Polu Mokotowskim w Warszawie[15].

Opis sztandaru[16]

Na prawej stronie płatu sztandaru umieszczono w rogach, zamiast numeru pułku, inicjały „Ś.R.” według wzoru ustalonego w „Dzienniku Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych” nr 6 z 1937, poz. 77. Inicjały te umieszczono również na przedniej ścianie podstawy orła sztandarowego.
Na lewej stronie płatu sztandaru, na tarczach w poszczególnych rogach, znajdują się:

  • w prawym górnym – wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej
  • w prawym dolnym – godło miasta stołecznego Warszawy
  • w lewym górnym – wizerunek św. Barbary - patronki artylerzystów
  • w lewym dolnym – odznaka pamiątkowa 1 pułku artylerii przeciwlotniczej

Na ramionach Krzyża Kawalerskiego wyhaftowane są nazwy miejscowości upamiętniające szlak bojowy dywizjonu szkolnego artylerii zenitowej w wojnie polsko-bolszewickiej:

  • na dolnym – „Warszawa 19 VII 1920”
  • na prawym – „Grodno 23-25 IX 1920”
  • na lewym – „Dubrowlany 29 IX 1920”

Przed wybuchem wojny sztandar przechowywany był w budynku dowództwa – róg ul. Puławskiej i Rakowieckiej. W okresie wojny zaginął. 7 maja 1970 nadeszła do redakcji „Żołnierza Wolności” paczka zawierająca dwa płaty sztandarów artylerii przeciwlotniczej wraz z grotami. Jednym z nich był sztandar 1 paplot. Do przesyłki dołączono artykuł Jana Buszko pt. „Symbole żołnierskiej chwały” opublikowany w „Żołnierzu Wolności” z 3 października 1969. Nadawca nie ujawnił się. Sztandar przekazano do zbiorów Muzeum Wojska Polskiego gdzie jest eksponowany do dzisiaj[17].

Odznaka pamiątkowa

15 stycznia 1929 roku Minister Spraw Wojskowych, Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 1 paplot[18].

Odznaka o wymiarach 39x38 mm ma kształt krzyża maltańskiego o ramionach pokrytych ciemnozieloną i żółtą emalią. W środku krzyża, na okrągłej tarczy emaliowanej w kolorze błękitnym, nałożona jest złota odznaka pilota przeszyta z dołu do góry złotą błyskawicą. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały „1 PA PL”. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w srebrze i emaliowana. Wykonawcami odznak byli Adam Nagalski i Wiktor Gontarczyk z Warszawy[19].

13 sierpnia 1932 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej artylerii przeciwlotniczej, wspólnej dla wszystkich jednostek tego rodzaju broni.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. płk art. Kazimierz II Baran równocześnie pełnił obowiązki dowódcy Grupy Artylerii Przeciwlotniczej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku
  2. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 16 z 30 maja 1930 r.
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 58 z 24 czerwca 1924 roku, s. 345.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 86 z 28 sierpnia 1924 roku, s. 491. Wyznaczony na stanowisko z dniem 15 października 1924 roku.
  5. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 269.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 20 lutego 1928 roku, s. 41.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 304.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 10.
  9. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 14 stycznia 1926 roku, s. 9.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 305.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 128.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  14. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 767-768.
  15. Satora 1990 ↓, s. 241.
  16. Moszumański 1996 ↓, s. 111-112.
  17. Satora 1990 ↓, s. 242.
  18. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 15 stycznia 1929 roku, poz. 1.
  19. Sawicki 2007 ↓, s. 295.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]