5 Lwowski Pułk Artylerii Lekkiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 5 Lwowskiego pułku artylerii lekkiej. Zobacz też: 5 Pułk Artylerii Lekkiej - stronę ujednoznaczniającą.
5 Pułk Artylerii Lekkiej
5 Pułk Artylerii Polowej
Ilustracja
Odznaka pułkowa (1928)
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie wrzesień 1939
Nazwa wyróżniająca Lwowski
Tradycje
Święto 7 listopada
Nadanie sztandaru 22 listopada 1938
Rodowód 1 pułk artylerii polowej Lwów
4 pułk artylerii polowej
5 pułk artylerii polowej
Dowódcy
Pierwszy ppłk Tadeusz Łodziński
Ostatni ppłk Tadeusz Popławski
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Lwów[1]
(Okręg Korpusu Nr VI)
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 5 Dywizja Piechoty
Ofensywa 4lipca1920.png
5 DP w 1938

5 Lwowski Pułk Artylerii Lekkiej (5 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk do 1939 stacjonował w garnizonie Lwów na terenie Okręgu Korpusu Nr VI. Oddział był organiczną jednostką artylerii 5 Dywizji Piechoty. Pod względem wyszkolenia podlegał dowódcy 6 Grupy Artylerii.
Święto pułku obchodzono 7 listopada, w rocznicę oddania pierwszego strzału, w obronie Lwowa przez baterię por. Stanisława Królikiewicza[2].

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

28 października 1918 do Rzęsny Polskiej z Czaczaku w Serbii przybyła, pod dowództwem kpt. Tadeusza Łodzińskiego, bateria zapasowa 130 pułku artylerii polowej cesarskiej i królewskiej armii uzbrojona w trzy 8 cm armaty polowe wz. 1905. 4 listopada tego roku por. Stanisław Królikiewicz otrzymał rozkaz zorganizowania baterii armat podporządkowanej bezpośrednio Naczelnej Komendzie Wojska Polskiego we Lwowie. Kierując się własną kreatywnością porucznik przygotował broń złożoną z uzyskanych kilku austriackich dział polowych, do których improwizując przysposobił niepasujące pociski produkcji rosyjskiej[3]. Trzy dni później bateria wsparła swym ogniem piechotę atakującą Cytadelę.

Początki 5 pułku artylerii polowej wiążą się z tworzeniem pierwszych baterii w rejonie Lwowa w listopadzie 1918. Powstał tu 1 pułk artylerii polowej Lwów z trzema dywizjonami, uzbrojony w różne działa. 6 stycznia 1919 Dowództwo Artylerii Lwów przemianowało 1 pap Lwów na 4 pułk artylerii polowej. Na początku czerwca 1919, na podstawie rozkazu organizacyjnego nr 8 Generalnego Inspektoratu Artylerii jednostka połączona została z 5 pułkiem artylerii polowej w jeden oddział, który otrzymał numer i nazwę – 5 Lwowski pułk artylerii polowej. Latem 1919 pułk wszedł w skład V Brygady Artylerii.

5 sierpnia 1920 pod Brodami działon 8 baterii dowodzony przez pchor. Aleksandra Czwartackiego zdobył sztandar sowieckiej 2 Brygady Kawalerii.

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 5 pułk artylerii polowej na 5 pułk artylerii lekkiej[4].

W maju 1939 roku została wprowadzona nowa organizacja pokojowa pułku, zgodnie z którą liczył on trzy dywizjony po dwie baterie przy czym I dywizjon był uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897, natomiast II i III dywizjon w 100 mm haubice wz. 1914/1919 P[5].

Walki pułku[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej 1939 pułk nie wystąpił w pełnym składzie. Dowództwo pułku i III dywizjonu, II dywizjon oraz 2 i 8 bateria wzięły udział w obronie Warszawy.

Pułk już w transportach poniósł duże straty od bombardowań niemieckiego lotnictwa. 8 września na stacji Mrozy poległ dowódca II dywizjonu artylerii mjr Feliks Deskur i dowódca 4 baterii por. Eugeniusz Łoziński. Dywizjon rozładował się i wieczorem 10 września dotarł do Warszawy. 4 bateria zajęła stanowiska ogniowe w Ogrodzie Zoologicznym, a 5. i 6. w Parku Skaryszewskim.

Również 8 września zbombardowany został w Siedlcach III dywizjon. Po wyładowaniu próbował przedrzeć się do Warszawy. Dotarła jedynie 8 bateria. Zajęła ona SO w parku Skaryszewskim. 9 bateria, zaskoczona w drodze, dostała się do niewoli. 7 bateria 12 września została ostrzelana przed Mińskiem Mazowieckim, dołączyła do grupy ppłk. Rohozińskiego i zakończyła szlak bojowy pod Tomaszowem Lubelskim.

I dywizjon (bez 2 baterii) 3 września skierowany został z Kutna do Włocławka. Wspólnie z 19 pp stanowił Oddział Wydzielony ppłk. Sadowskiego.

18 września I/5 pal w ciężkim nocnym marszu został rozbity. W rejonie nadleśnictwa Kampinos dysponował już tylko 1 baterią. Do dywizjonu dołączył pluton artylerii piechoty 69 pp i haubica 100 mm z obsługą. Do godzin popołudniowych ogniem siedmiu dział odpierano natarcia niemieckie. Duże straty i wyczerpywanie się amunicji uniemożliwiły dalszą obronę. Po zdemontowaniu dział resztki pododdziału maszerowały w kierunku Bzury. 19 września pod Radziwiłłowem dywizjon został otoczony, a żołnierze wzięci do niewoli.

Lwowscy artylerzyści[edytuj | edytuj kod]

Korpus oficerski pułku przed 1928
Korpus podoficerski pułku przed 1928
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[10][a]:

  • dowódca pułku – płk dypl. Tadeusz Procner
  • I zastępca dowódcy – ppłk mgr Janusz Józef Grzesło
  • adiutant – por. Andrzej Marian Malewski
  • naczelny lekarz medycyny – kpt. lek. Zenon Szemis
  • starszy lekarz weterynarii – mjr dr Kazimierz Marcin Szostakiewicz
  • lekarz weterynarii – por. Antoni Zieliński
  • oficer zwiadowczy – por. Adam Włodzimierz Monseu
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Adam Melbechowski
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (art.) Stanisław Antoni Serafiński
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. Marian Aleksander Jarosiewicz
  • oficer mobilizacyjno-materiałowy – kpt. Mieczysław Stanisław Eysymont
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Stanisław Rudolf Kiełb
  • oficer żywnościowy – chor. Leon Szczurowski
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Romuald Wacław Kozłowski
  • oficer plutonu – por. Jan Daniel Peczke[b] *
  • oficer plutonu – ppor. Zdzisław Bronisław Jamrozik
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Aleksander Dunin-Żuchowski (*)
  • zastępca dowódcy – por. Jan Daniel Peczke (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Witold Mikołaj Woicki (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Praśniewski (*)
  • dowódca plutonu zwiadowców – ppor. Jerzy Apoloniusz Dziunikowski (*)
  • dowódcy I dywizjonu – mjr Jan Czyrko
  • dowódca 1 baterii – por. Leon Andrzej Antoni Sas-Swistelnicki
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Eugeniusz Giżyński
  • dowódca 2 baterii – kpt. Juliusz Żwan
  • dowódca plutonu – ppor. Bolesław Jan Kazimierz Batsch
  • dowódca plutonu – por. adm. (art.) Zbigniew Maria Jan Chudocki
  • dowódca II dywizjonu – ppłk dypl. Józef Kaiser
  • dowódca 5 baterii – por. Stanisław Mikołaj Zabierzański
  • dowódca plutonu – ppor. Witold Mikołaj Woicki (*)
  • dowódca 6 baterii – mjr Feliks Marian Deskur
  • dowódca plutonu – ppor. Robert Marowski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Praśniewski (*)
  • dowódca III dywizjonu – mjr Tadeusz Henryk Banach
  • dowódca 7 baterii – kpt. Aleksander Dunin-Żuchowski (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Apoloniusz Dziunikowski (*)
  • dowódca 8 baterii – por. Eugeniusz Łoziński
  • dowódca plutonu – ppor. Edward I Piasecki
  • na kursie – kpt. dypl. Tadeusz Deska
  • na kursie – por. Tadeusz Kozieł
  • na kursie – por. Tadeusz Franciszek Kazimierz Rudkowski
Organizacja i obsada personalna 5 pal we wrześniu 1939
Dowództwo
  • dowódca – ppłk dypl. Tadeusz Popławski
  • adiutant – por. Adam Włodzimierz Monseu
  • oficer zwiadowczy – por. Stanisław Zabierzański
  • dowódca plutonu topograficzno-ogniowego – por. Adam Malewski
I dywizjon (armat)
  • dowódca - mjr Jan Czyrko
  • adiutant – por. rez. Rudolf Morończyk
  • dowódca 1 baterii – por. Leon Sas-Świstelnicki
  • dowódca 2 baterii - kpt. Juliusz Żwan, od 15 IX – ppor. Tadeusz Praśniewski
  • dowódca 3 baterii – por. Tadeusz Kozioł
II dywizjon (haubic)
  • dowódca - mjr Feliks Deskur († 8 IX), od 8 IX – mjr Franciszek Schmid (dowódca II/9 pac)
  • adiutant – ppor. rez. Karol Kaczorowski
  • dowódca 4 baterii - por. Eugeniusz Łoziński († 8 IX), od 8 IX – por. Andrzej Malewski, od 16 IX – kpt. Bolesław Antoni Bierniakiewicz
  • dowódca 5 baterii - ppor. Witold Mikołaj Woicki
  • dowódca 6 baterii - ppor. Robert Marowski
III dywizjon (haubic)
  • dowódca - mjr Adam Melbechowski
  • adiutant – por. Zbigniew Marian Chudecki
  • dowódca 7 baterii – por. Tadeusz Franciszek Rudkowski
  • dowódca 8 baterii - ppor. Edward Piasecki, od 15.09 – kpt. Juliusz Żwan
  • dowódca 9 baterii – por. rez. Stefan Kluz

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[13][14]. Gwiazdką przy nazwisku oznaczono żołnierzy pułku odznaczonych dekretem L. 2641 Naczelnego Wodza z 22 lutego 1921[15], natomiast dwiema gwiazdkami żołnierzy odznaczonych dekretem L. 2643 z tego samego dnia[16].

Order Virtuti Militari
  1. ppłk Tadeusz Łodziński*
  2. ppłk dypl. Jerzy Englisch
  3. kpt. Tadeusz Justyn Filipowicz*
  4. kpt. Karol Schrötter*
  5. kpt. Karol Battaglia*
  6. rtm. Wilibrard Romański*
  7. mjr dypl. Jan Ciałowicz
  8. mjr Jerzy Pepłowski
  9. Stanisław Wojtowicz
  10. mjr Jerzy Wiktor Zaniewski
  11. por. Jan Antoni Filipowicz*
  12. por. Tadeusz Marian Kruszyński*
  13. ppor. Jan Krasicki*
  14. kpt. Roman Rogoziński
  15. kpt. Wilhelm Todt
  16. kpt. inż. Władysław Wrażej
  17. ś.p. kpt. dr Jan Wilusz nr 3737[17]
  18. ś.p. ppor. Marian Schwetz nr 3735[17]
  19. ogn. Stanisław (wzgl. Jan) Bilewicz
  20. ogn. Józef Rybicki**
  21. plut. Michał Reczuch**
  22. plut. Władysław Kuchta**
  23. kpr. Bronisław Mielnicki**
  24. kpr. Stanisław Głąb**
  25. kpr. Hieronim Salamon**
  26. kpr. Michał Paprocki**
  27. bomb. Antoni Świerz**
  28. kan. Emil Wojnarowicz**

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

22 listopada 1938 we Lwowie[18] minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo Lwowa[c].

Brak jest informacji o wrześniowych i dalszych losach sztandaru[18]

Odznaka pamiątkowa

Odznaka zatwierdzona Dz.Rozk. MSWojsk nr 35, poz. 379 z 14 grudnia 1928 roku. Posiada kształt krzyża wzorowanego na francuskim Orderze Legii Honorowej, którego ramiona pokryte są białą emalią. W centrum krzyża herb Lwowa i miniatura Orderu Virtuti Militari, okolony wieńcem laurowym z napisem 5 PAP LWOWSKI. Na ramionach krzyża wpisano daty upamiętniające dziesięciolecie powstania pułku 7 XI 1918 1928. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze i emaliowana[19].

Trąbka 5 pap
Trąbka honorowa

W 1924 „z przyczyn technicznej natury” święto pułku było obchodzone 6 grudnia. Tego dnia na placu Świętego Ducha przed głównym odwachem pułk otrzymał srebrną trąbkę honorową, dar 5 Dywizji Piechoty. Trąbkę z rąk dowódcy Okręgu Korpusu nr VI generała dywizji Juliusza Malczewskiego odebrał dowódca oddziału pułkownik Karol Battaglia. Po ceremonii wręczenia trąbki odbyła się przysięga żołnierzy, a następnie defilada pod pomnikiem Adama Mickiewicza. Obchody święta pułku rozpoczęły się o godz. 10.00 mszą świętą w Kościele Jezuitów[20].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[11].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[12].
  3. Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dodatku Tajnym nr 3 do Dziennika Rozkazów MSWojsk z 17 lutego 1938, nr 3, poz. 25.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 235.
  2. Galster 1975 ↓, s. 26.
  3. Jednodniówka ku uczczeniu dziesięciolecia 5 Pułku Artylerji Polowej Lw.. Lwów: 1928, s. 5, 7.
  4. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  5. Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936–1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1964, s. 142.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 100.
  7. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 273.
  8. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 147.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 102.
  10. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 723–724.
  11. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  13. Czyrko 1930 ↓, s. 40.
  14. Jednodniówka 1928 ↓, s. 25.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 26 lutego 1921 roku, s. 342.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 12 marca 1921 roku, s. 403.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 43 z 27 grudnia 1921 roku, s. 1724.
  18. a b Satora 1990 ↓, s. 279.
  19. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 235-336.
  20. Gazeta Lwowska nr 281 z 6 grudnia 1924 r., s. 4, 5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]