84 Pułk Strzelców Poleskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 84 Pułku Piechoty II RP. Zobacz też: inne pułki piechoty noszące numer „84”.
84 Pułk Strzelców Poleskich
101 pułk piechoty
3 Syberyjski pułk piechoty
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 29 lipca i 26 września
Nadanie sztandaru 1924 i 1936
Rodowód 101 pułk piechoty
3 Syberyjski pułk piechoty
Dowódcy
Pierwszy kpt. Jan Bratro
Ostatni płk dypl. Stanisław Sztarejko
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Pińsk, Łuniniec, Kobryń
Rodzaj wojsk piechota
Podległość I Brygada Rezerwowa
Dywizja Ochotnicza
Dywizja Syberyjska
30 Poleska DP
Odznaczenia
Order Virtuti Militari Krzyż Srebrny.svg

84 Pułk Strzelców Poleskich (84 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk sformowany został w 1920 jako 101 pułk piechoty. Walczył na frontach wojny polsko-bolszewickiej. W okresie pokoju stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IX[1] w garnizonie Pińsk, III batalion w Łunińcu[2], a batalion zapasowy w Kobryniu. Wchodził w skład 30 Dywizji Piechoty[1].
W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie macierzystej dywizji w pasie działania Armii „Łódź”[2], natomiast IV batalion rozpoczął kampanię w składzie Wołyńskiej Brygady Kawalerii i walczył pod Mokrą.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

1 czerwca 1920 roku Minister Spraw Wojskowych zarządził formowanie I Brygady Rezerwowej, a w jej składzie 101 pułku piechoty. Pułk ten został zorganizowany w Ostrowi Mazowieckiej[3]. Oficerowie zostali przydzieleni ze szkół podoficerskich piechoty i różnych batalionów zapasowych razem z kompaniami marszowymi[3]. Do pułku została wcielona część 20. klasy Szkoły Podchorążych Piechoty, która 1 czerwca zakończyła szkolenie. Podoficerowie przybyli do pułku ze szkół podoficerskich piechoty i szkoły karabinów maszynowych. Szeregowcy zostali przysłani z batalionów zapasowych 1, 5, 6, 13, 31, 32 i 41 pułków piechoty. Byli to żołnierze słabo wyszkoleni. Większość z nich nie strzelała z karabinu. Dość dobrze byli przygotowani do walki żołnierze kompanii technicznej i plutonu łączności. Na stanowisko dowódcy pułku został wyznaczony kapitan Jan Bratro. Dowódcą I batalionu został kapitan Zygmunt Piwnicki, II batalionu kapitan Józwa, III batalionu porucznik Wiśniewski, IV batalionu kapitan Rękosiewicz[4].

Kompania techniczna i pluton łączności przybyły do miejsca formowania już w pełni ukompletowane. Uzbrojenie pułku stanowiły karabiny francuskie, po 4 rkm Chacnarda na kompanie. Kompania ciężkich karabinów maszynowych była wyposażona w ckm Hotchkiss i Maxim. Pułkowe tabory dołączyły dopiero w Małkini w czasie przegrupowania na front[3].

29 grudnia 1934 Minister Spraw Wojskowych nadał 84 pułkowi piechoty nazwę „84 pułk Strzelców Poleskich”[5].

W 1939 w strukturze pułku występowały 4 bataliony piechoty. Kompania przeciwpancerna składała się z czterech plutonów po dwie armaty przeciwpancerne kalibru 37 mm[6].

Walki 101 pułku piechoty[edytuj | edytuj kod]

8 czerwca pułk, czterema transportami, został skierowany do stacji Zwiahel[4]. 13 czerwca dotarł na miejsce przeznaczenia i znalazł się na tyłach wycofującej się spod Kijowa polskiej 3 Armii. Pułk zorganizował obronę w centrum ugrupowania Brygady w oparciu o Zwiahel i brzeg Słuczy. Po jego prawej stronie bronił się 105 pułk piechoty, a po lewej 106 pułk piechoty[3].

W wyniku naporu wojsk bolszewickich, pułk wycofał się na południowy-wschód i 28 czerwca obsadził linię rzeki Słomki. Tam czasowo powstrzymał natarcie nieprzyjaciela. Po wysadzeniu mostów na Horyniu, wycofał się do Dubna i dalej do Brodów. W czasie kilkudniowych walk pułk stracił 23 oficerów i około 1000 żołnierzy. Pozostali zostali załadowani do wagonów kolejowych i przetransportowani do Ostrowi Mazowieckiej w celu przeformowania[3].

Przez kolejne trzy tygodnie pułk odtwarzał gotowość bojową. W tym czasie został przeformowany na 101 rezerwowy pułk piechoty, a jego stan wynosił 46 oficerów, 2404 żołnierzy i 69 koni[7]. I i III batalion nowego pułku powstał z dawnego 101 pp, a II batalion ze 106 pp[3].

21 lipca nowo sformowany pułk wszedł w skład II Brygady Dywizji Ochotniczej[8]. Początkowo walczył z powodzeniem pod Osowcem i Grajewem. W godzinach rannych 30 lipca zajął pozycje obronne w fortach Łomży. Jeszce tego dnia pułk odparł dwa ataki sowieckie na miasto. Od 31 lipca do 2 sierpnia, dzięki ofiarnej pomocy mieszkańców, pułk trwał na swoich pozycjach[9]. 3 sierpnia, zagrożony okrążeniem, pułk wycofał się z Łomży[10]. Walczył dalej o przeprawy na Narwi w Dzbądzu i pod Pułtuskiem. 12 sierpnia pułk liczący zaledwie 360 bagnetów, otrzymał od dowódcy 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego zadanie obrony Nasiełska[9]. W kolejnych dniach, prowadząc działania opóźniające, wycofywał się w kierunku Modlina. Tu odtwarzał gotowość bojową. W jego skład został włączony I batalion 57 pułku piechoty. W tym dniu pułk liczył 31 oficerów i 1500 szeregowych[9].

Już po wyprowadzeniu kontruderzenia znad Wieprza, pułk walczył pod Ciechanowem, a 20 sierpnia brawurowym atakiem zdobył Przasnysz[11]. Tu otrzymał zadanie przegrupowania się do Ostrowi Mazowieckiej, gdzie przez tydzień odtwarzał gotowość bojową[9].

6 września pułk rozpoczął marsz dofrontowy i po dwóch dniach ześrodkował się we wsi Jabłoń-Rykacze. 19 września zorganizował obronę przed Nowym Dworem. Następnego dnia rano uderzył na miejscowość i wczesnym popołudniem zdobył je. W dniach 23–26 września pułk walczył o Grodno[12]. 27 września, właśnie w Grodnie marszałek Józef Piłsudski udekorował najdzielniejszych żołnierzy pułku Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari i powiedział: chcę podkreślić, że prawy żołnierz nie tylko umrzeć za Ojczyznę, lecz i żyć dla niej potrafi, a ona nie zapomni swych synów[13]. Słowa te stały się mottem dla pułku strzegącego Kresów Rzeczypospolitej[12].

Po podpisaniu rozejmu i ustaniu działań zbrojnych pułk wraz z innymi oddziałami Dywizji Ochotniczej przegrupował się w kierunku Lidy i ześrodkował się w rejonie: Girażery, Sołotworce, Mergazery. 11 października obsadził odcinek linii demarkacyjnej wzdłuż rzeki Mereczanki, a 13 października zorganizował ochronę węzła kolejowego Orany[12].

29 października Pułk przekazał swoje pozycje 18 pułkowi piechoty i zakończył działania bojowe. W kolejnych dniach został zawagonowany na stacji kolejowej Łosośna i przewieziony do rejonu rozformowania w okolicach Jabłonny[12]. Jednak w dowód uznania za męstwo i czyny bojowe naczelne władze wojskowe zmieniły decyzję i Pułk nie został rozformowany, a w całości już jako 3 Syberyjski pułk piechoty wszedł w skład Dywizji Syberyjskiej[14][15].

W czasie działań wojennych pułk stracił 25 oficerów i 129 szeregowych[16]. Za zasługi bojowe 32 żołnierzy pułku otrzymało Srebrny Krzyż Orderu Virtuti Militari, a 114 żołnierzy Krzyż Walecznych[17].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Delegacja 84 pułku Strzelców Poleskich na audiencji u prezydenta RP Ignacego Mościckiego
Uroczystość wręczenia sztandaru 84 pułkowi Strzelców Poleskich - msza polowa; 1936 r.
30 DP w 1938

Na początku 1921 3 Syberyjski pułk piechoty został skierowany na Pomorze i pełnił służbę garnizonową w Chojnicach, Tucholi i Tczewie[18]. Jesienią tego roku, już jako 84 pułk piechoty 30 Dywizji Piechoty[a] pułk przybył na Polesie. Początkowo kwaterował w trzech garnizonach: dowództwo pułku i jeden batalion w Pińsku, a pozostałe bataliony w Kohryniu i Łunińcu. Po pewnym czasie „kobryński” batalion przeniesiono do Pińska[18].

Koszary

W Pińsku pododdziały pułku rozmieszczone były w Koszarach im. Marszałka Józefa Piłsudskiego przy ulicy Albrechtowskiej. Nazwy dróg wewnętrznych nawiązywały do pułkowych tradycji. Były to: Aleja 101 pułku piechoty, Aleja 26 września, Aleja Poleska, Aleja Tadeusza Kościuszki, Aleja Romualda Traugutta, Aleja 30 Poleskiego pułku artylerii lekkiej, Aleja Oficerska itp[19]. Ze względu na dość znaczną odległość kompleksu koszarowego od centrum miasta, komunikację zapewniał jedyny w Polsce „pułkowy tramwaj konny”. Kursował dwa razy dziennie w wyznaczonych godzinach i dodatkowo - na rozkaz dowódcy pułku[20]. Komenda garnizonu znajdowała się przy ulicy Kościuszki 5[19].

Przez cały okres stacjonowania w garnizonie pińskim pułk rozbudowywał swoje obiekty. W 15 rocznicę powstania pułku, 26 września 1935 odsłonięty został pomnik ku czci poległych żołnierzy. Monument był dziełem artysty rzeźbiarza Pana Miszewskiego[21]. 29 października 1935 otwarto świetlicę żołnierską, w grudniu 1936 oddano do użytku studnię artezyjską. W tym samym roku zakończono rozbudowę magazynów amunicyjnych. W 1937 zainstalowano armaturę wodno-ściekowa oraz poprowadzono stacjonarną sieć telefoniczną. W grudniu tego roku otwarto kasyno podoficerskie[22].

Służba asystencyjna

W latach 1923–1925 pułk dość często prowadził działania asystencyjne w „rejonie bezpieczeństwa” obejmującym powiaty łuniniecki i stoliński[19]. W okresie najintensywniejszej działalności grup dywersyjno-bandyckich, czyli od maja 1924 do lipca 1925 pododdziały pułku wzięły udział w 30 akcjach skierowanych przeciwko nim[22]. Służba ukierunkowana była na zwalczanie w obszarach przygranicznych zbrojnych band rabunkowych, często wspieranych przez ośrodki kierowania rozmieszczone na terytorium Związku Sowieckiego. W tego typu akcjach dowództwo pułku ściśle współdziałało z pełniącą w owym czasie służbę graniczną Policją Państwową i administracją terenową. Dla ułatwienia wymiany informacji między elementami zwalczającymi grupy dywersyjne i bandyckie, pułk wybudował 365 km polowej linii telefonicznej, obsadził 7 urzędów pocztowo-telegraficznych, wybudował stałą linię telefoniczna o długości 56 km z Pińska do Telechan[19].

Szkolenie w pułku

Z chwilą przejęcia ochrony granicy wschodniej przez oddziały Korpusu Ochrony Pogranicza działalność asystencyjna w pułku ustała, a pododdziały mogły wrócić do typowego szkolenia programowego[22].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 84 pułk piechoty zaliczony został do typu III pułków piechoty o stanach zbliżonych do wojennych. Na czas wojny przewidywany był do działań osłonowych. Corocznie otrzymywał około 1010 rekrutów. Jego obsadę stanowiło 68 oficerów i 2200 podoficerów i żołnierzy[23]. Poborowi byli wcielani do pułku na wiosnę. Obowiązek zachowania proporcji narodowościowych wśród stanu osobowego powodował, ze pobór odbywał się eksterytorialnie. Poborowi byli wcielani przez KRU: Biała Podlaska, Kutno, Łęczyca, Piotrków Trybunalski, Radomsko, Brzeziny, Łódź, Łask, Sieradz i Wieluń[24].

Pułk charakteryzował się wysokim poziomem szkolenia strzeleckiego i bojowego[22]. Charakter i cechy żołnierzy predysponowały go do działań w terenie lesistym i bagnisto-jeziornym. Ćwiczące pododdziały posiadały lekkie przenośne kładki oraz tratwy pęcherzowe umożliwiające pokonywanie przeszkód wodnych i bagien[25]. W 1936 pułk zdobył mistrzostwo Wojska Polskiego w strzelaniach szkolnych i bojowych z karabinków, ręcznych i ciężkich karabinów maszynowych oraz z moździerzy[24]. W następnych latach pułk jeszcze trzykrotnie zdobył mistrzostwo 30 Poleskiej Dywizji Piechoty w strzelaniu. Do wyróżniających „strzelców” zaliczano: por. Franciszka Błażeja, ppor. Józefa Balukiewicza i kpr. zaw. Mariana Wojdę[24]. W 1939 mistrzostwo Okręgu Korpusu IX w szermierce zdobył ppor. Włodzimierz Drzewieniecki.

W pułku funkcjonowała też szkoła nauczania początkowego dla analfabetów i półanalfabetów. W 1936 uczęszczało do niej 140 żołnierzy, a w grudniu tego roku skierowano do niej kolejnych 60 żołnierzy[26].

Kadra zawodowa pułku wspierała też oświatę powszechną. 16 marca 1936 otwarto Szkołę Powszechną im. Korpusu Podoficerów Pułku Strzelców Poleskich w Zabereziu. Szkoła powstała ze składek podoficerów pułku[27]. Kadra pułku opiekowała się także Szkołą Powszechną w Małyszewicach. Ze składek oficerów i podoficerów zakupiono radioodbiornik, rzutnik z przezroczami, a do biblioteki szkolnej 90 książek. Zorganizowano też bezpłatne dożywianie dla 60 najbiedniejszych dziec[28]i.

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 29 lipca, jako datę święta pułkowego[29]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę boju pod Łomżą[30]. 26 sierpnia 1935 roku Minister Spraw Wojskowych zmienił datę święta pułkowego na 26 września – rocznicę zdobycia Grodna[31].

Kampania wrześniowa[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie macierzystej 30 Dywizji Piechoty (Armia „Łódź”)[2], natomiast IV batalion rozpoczął kampanię w składzie Wołyńskiej Brygady Kawalerii i walczył pod Mokrą.

Za kampanię wrześniową pułk został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari nr 13280[32][33].

Pułk walczył w składzie 30 DP
Pod Mokrą walczył IV batalion pułku

Strzelcy polescy[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku[34][b]
Zastępcy dowódcy pułku[c]
  • mjr piech. Walerian Wiśniewski (22 VII 1922 – 1924 → wykładowca w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia)
  • mjr / ppłk piech. Wilhelm Popelka (IV 1924 - 30 VII 1928 → dowódca Batalionu Podchorążych Rezerwy Piechoty Nr 7)
  • ppłk piech. Tadeusz Paweł Podwysocki (24 VII 1928[39] – 12 III 1929 → zastępca dowódcy 86 pp[40])
  • ppłk piech. Aleksander I Wójcicki (12 III 1929[40] – 1 IX 1931 → kierownik 5 Okr. Urz. WFiPW[41])
  • ppłk dypl. Szymon Kocur (1 IX 1931[42] - 7 VI 1934 → kierownik 6 Okr. Urz. WFiPW)
  • ppłk dypl. Andrzej Strach (4 VII 1935[43] – 1939)
Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku
Por. Zygmunt Beliczyński jako oficer 14 pułku piechoty. We wrześniu 1939 r. w stopniu kapitana dowodził 8 kompanią strzelecką 84 pp.

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[53][e]

Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne[55]
  • dowódca pułku – płk dypl. Stanisław Sztarejko
  • I z-ca dowódcy – ppłk dypl. Andrzej Strach
  • adiutant – kpt. adm. (piech.) Janusz Dobrski
  • starszy lekarz – por. lek. Józef Franciszek Werpachowski
  • młodszy lekarz – vacat
  • oficer placu Pińsk – por. Kazimierz Sosnowski
  • II z-ca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Józef Edmund Żeleski
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Adam II Różański
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – por. Julian Józef Kulma
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Zygmunt Krysiak
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Bolesław Jaskulski
  • oficer żywnościowy – por. Antoni Wacław Waryszak
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – por. tab. Feliks II Jarmołowicz
  • kapelmistrz – por. adm. (kapelm.) Ryszard Ober-Pichler
  • dowódca plutonu łączności – por Tadeusz Buczek
  • dowódca plutonu pionierów – kpt. Franciszek Filzek
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Michał Fryczyński
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Stanisław Byrczek
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Jerzy Sasin
I batalion
  • dowódca batalionu – vacat
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Stanisław Matusiak
  • dowódca plutonu – ppor. Włodzimierz Marian Drzewieniecki
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Antoni Franciszek Wadzyński
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Szczepaniak
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Nowicki
  • dowódca plutonu – chor. Walerian Maruszewicz
  • dowódca 3 kompanii – por. Wacław Mateusz Chudzicki
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Marcin Wiśniewski
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Wiktor Kozubek
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Alojzy Mizera
  • dowódca plutonu – por. Karol Stefan Nodzeński
  • dowódca plutonu – chor. Jan Turek
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Tadeusz Stanisław Kierst
  • dowódca 4 kompanii – por. Franciszek Błażej
  • dowódca plutonu – por. Józef Komarnicki
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Daszkiewicz
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Jerzy Jeleniewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Szubert
  • dowódca plutonu – ppor. Julian Majchrzak
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Mieczysław Kazimierz Makarewicz
  • dowódca plutonu – por. Ferdynand Leon Weber
  • dowódca plutonu – ppor. Janusz Maria Bronisław Pauli
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Józef Maria Witold Hoffmann
  • dowódca plutonu – por. Tadeusz Józef Kamiński
  • dowódca plutonu – ppor. Wincenty Leszek Nagrodzki
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Mastalski
  • adiutant batalionu – por. Zygmunt Jan Pawlik
  • pomocnik dowódcy baonu ds. gospodarczych – kpt. Franciszek Bilczewski
  • lekarz baonu – ppor. lek. Feliks Zydorowicz
  • dowódca 7 kompanii – kpt. dypl. Stanisław Jachnik
  • dowódca plutonu – por. Tadeusz Wierciński
  • dowódca plutonu – ppor. Gracjan Chryzogon Szymankiewicz
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Zygmunt Alfons Beliczyński
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Szewczyk
  • dowódca plutonu – ppor. Marian Izydor Tarnawski
  • dowódca 9 kompanii – por. Kazimierz Michał Krasoń
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Franciszek Józef Stuglik
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Stanisław Radajewicz
  • dowódca plutonu – por. Józef Balukiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Jan Edward Szewczyk
  • na kursie – por. Tadeusz Marcin Loster
  • na kursie – por. Wincenty Dąbrowski
  • na kursie – ppor. Tadeusz Król
84 obwód przysposobienia wojskowego „Pińsk”
  • kmdt obwodowy PW – kpt. adm. (piech.) Zdzisław Szwarnowiecki
  • kmdt powiatowy PW Pińsk – kpt. piech. Seweryn Kozyra

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[56][57]

Dowództwo
  • dowódca pułku – płk dypl. Stanisław Sztarejko
  • I adiutant – kpt. Janusz Dobrski
  • II adiutant – ppor. rez. Jan Kozłowski
  • oficer operacyjny – kpt. Franciszek Filzek (ranny 9 IX w Przyłęku)
  • oficer łączności – por. Tadeusz Buczek
  • naczelny lekarz – por. lek. Józef Franciszek Werpachowski
  • kwatermistrz – kpt. Zygmunt Krysiak
  • oficer gospodarczy – kpt. Bolesław Jaskulski
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Tadeusz Mazowiecki
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. rez. Albert Stojanowski
I batalion
  • dowódca batalionu – kpt. Antoni Wadzyński
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - kpt. Stanisław Matusiak
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - kpt. Jerzy Jeleniewicz
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - kpt. Alojzy Mizera
  • dowódca 1 kompanii ckm – por. Franciszek Błażej
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Tadeusz Stanisław Kierst
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - ppor. Stefan Daszkiewicz
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - ppor. Ferdynand Leon Weber
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - kpt. Mieczysław Kazimierz Makarewicz
  • dowódca 2 kompanii ckm – kpt. Józef Maria Hoffman
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. piech. Bolesław Ościłowski
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Mastalski
  • adiutant - ppor. rez. Czesław Chalamański
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - por. Kazimierz Krasoń
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - kpt. Zygmunt Alfons Beliczyński[f]
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. Tadeusz Loster
  • dowódca 3 kompanii ckm - por. Tadeusz Wierciński
IV batalion
  • dowódca batalionu – mjr piech. Wacław Jakub Sokol
  • dowódca 10 kompanii strzeleckiej - por. Józef Balukiewicz
  • dowódca 11 kompanii strzeleckiej - por. dr Tadeusz Szela
  • dowódca I plutonu - por. Włodzimierz Drzewieniecki
  • dowódca 12 kompanii strzeleckiej - kpt. Stanisław Radajewicz
  • dowódca 4 kompanii ckm – por. Karol Nodzeński

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[17]

Order Virtuti Militari
kpr. Stanisław Bieniek
ppor. Adam Bratro († 11 VIII 1920)
ppor. Leon Bratro
szer. Antoni Bresler
kpt. Wacław Cieszyński
kpt. Jan Czechowski
ppor. Jan Dziemba
kpt. Stanisław Gano
por. Antoni Gosiewski
ppłk Włodzimierz Hellmann
st. sierż. Franciszek Jargot
szer. Stanisław Jarzębski
płk Romuald Kohutnicki
ppor. Leon Kocnitz
kpr. Wojciech Menderak
kpt. Henryk Namysłowski
kpt. Wiktor Pawłowicz
mjr Zygmunt Piwnicki
ppor. Ludwik Rywik
mjr Alfred Jan Schmidt
st. szer. Stefan Sułowicz
plut. Józef Świergiel
sierż. Michał Szykulski
ppor. Stanisław Trella
st. sierż. Piotr Tesmer
plut. Andrzej Trzmiel
sierż. Piotr Turek
mjr Ignacy Wądołkowski
kpt. Edmund Wieprzewski
por. Edward Wiśniewski
kpr. Jan Wojtas
ppor. Stefan Wójcicki
szer. Stanisław Zalewski

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Wręczenie sztandaru 84 pułkowi Strzelców Poleskich, ufundowanego przez społeczeństwo Polesia; 1936 r.
Uroczystość wręczenia sztandaru 84 pułkowi Strzelców Poleskich - gen. Tadeusz Kasprzycki; 1936 r.
Chorągiew i sztandar pułku

24 lipca 1924 Prezydent RP zatwierdził wzór chorągwi 84 pp[58].

29 lipca 1924 roku dowódca Okręgu Korpusu Nr IX, generał dywizji Józef Rybak, w imieniu Prezydenta RP, wręczył dowódcy pułku, podpułkownikowi Alojzemu Wir-Konasowi chorągiew ufundowaną przez komitet pod przewodnictwem sędziego Sądu Okręgowego w Pińsku, Władysława Pawlucia, w skład którego wchodzili przedstawiciele powiatów: łuninieckiego, pińskiego i stolińskiego. Ceremonia wręczenia chorągwi była połączona z obchodami święta pułkowego[59].

26 września 1936, w Pińsku, Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo Polesia[2]. Losy sztandaru po 1939 roku są nieznane, a relacje światków rozbieżne[60]

Odznaka pamiątkowa

23 września 1935 roku kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych, generał brygady Tadeusz Kasprzycki zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 84 Pułk Strzelców Poleskich[61]. Odznaka o wymiarach 40x40 mm ma kształt Krzyża Niepodległości o ramionach emaliowanych na żółto z wstawkami w formie granatowych naramienników. W środku krzyża znajduje się kwadratowa tarcza emaliowana w kolorze granatowym. Na tarczy i ramionach krzyża wpisano numer i nazwę pułku „84 PUŁK STRZELCÓW POLESKICH”. Między ramionami krzyża po siedem pęków promieni i cztery tarcze herbowe na które wpisano: herb Pińska, krajobraz poleski, numery i inicjały „101 PP” i „84 PP”. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze ze złoceniami i emalią. Na rewersie próba srebra, imiennik grawera WG i numer. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[62].

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

Od 2007 roku w Bełchatowie działa Grupa Rekonstrukcji Historycznej 84 pułku piechoty Strzelców Poleskich. Odtwarza ona postacie żołnierzy i dba o kultywowanie tradycji pułkowych. Jednym z największych ich osiągnięć jest odnowienie schronu, który w 1939 roku wybudował 84 pp[63].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W 1921 Dywizja Syberyjska przemianowana została w 30 Dywizję Piechoty a jej pułki otrzymały nowe nazwy[12].
  2. Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[35].
  3. 13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[38]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.
  4. Według Drzewienieckiego dowódcą „oddziału pozostałości” był ppłk dypl. Andrzej Strach[51].
  5. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[54].
  6. Kpt. piech. Zygmunt Alfons Beliczyński - urodzony 09.02.1905 r. Podporucznik z dniem 15.08.1927 r., porucznik z dniem 15.08.1929 r., awansowany do stopnia kapitana z dniem 19.03.1937 r. W dniu 06.09.1939 r. jako dowódca czaty „Górki” wyróżnił się w walce (zawrócił wycofujących się żołnierzy i osobiście poprowadził przeciwnatarcie). Ranny dnia 08.09.1939 r. przedostał się do Warszawy, skąd odszedł (jako dowódca uzupełnień) do 28 DP w Modlinie i uczestniczył w jego obronie. Po kapitulacji w niewoli niemieckiej (według części źródeł odznaczony został za walki w kampanii wrześniowej orderem Virtuti Militari 5 kl. oraz Krzyżem Walecznych). Po wojnie pracował jako inżynier metalurg, zmarł w Poznaniu dnia 07.07.1978 r. Spoczywa na poznańskim cmentarzu Junikowo.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Almanach 1923 ↓, s. 52.
  2. a b c d Satora 1990 ↓, s. 157.
  3. a b c d e f Nawrocki 2002 ↓, s. 3.
  4. a b Wilczyński 1930 ↓, s. 3.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 11 z 29 grudnia 1934 roku, poz. 208.
  6. Nawrocki 2002 ↓, s. 16.
  7. Wilczyński 1930 ↓, s. 7.
  8. Wilczyński 1930 ↓, s. 8.
  9. a b c d Nawrocki 2002 ↓, s. 4.
  10. Wilczyński 1930 ↓, s. 12.
  11. Wilczyński 1930 ↓, s. 17.
  12. a b c d e Nawrocki 2002 ↓, s. 5.
  13. Wilczyński 1930 ↓, s. 21.
  14. Wilczyński 1930 ↓, s. 22.
  15. Barczyński 1996 ↓, s. 12-13.
  16. Wilczyński 1930 ↓, s. 24-25.
  17. a b Wilczyński 1930 ↓, s. 26.
  18. a b Wilczyński 1930 ↓, s. 23.
  19. a b c d Nawrocki 2002 ↓, s. 7.
  20. Nawrocki 2002 ↓, s. 6.
  21. Nawrocki 2002 ↓, s. 9.
  22. a b c d Nawrocki 2002 ↓, s. 8.
  23. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  24. a b c Nawrocki 2002 ↓, s. 11.
  25. Nawrocki 2002 ↓, s. 10.
  26. Nawrocki 2002 ↓, s. 13.
  27. Nawrocki 2002 ↓, s. 14.
  28. Nawrocki 2002 ↓, s. 15.
  29. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  30. Wilczyński 1930 ↓, s. 27.
  31. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 26 września 1935 roku, poz. 4.
  32. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  33. Łukomski G., Polak B., Suchcitz A., Kawalerowie Virtuti Militari 1792 - 1945, Koszalin 1997, s. 374.
  34. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  35. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  36. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 9 marca 1923 roku, s. 175.
  37. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 15 maja 1923 roku, s. 266.
  38. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  39. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 219.
  40. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 90.
  41. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 326.
  42. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 322.
  43. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 93.
  44. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 319.
  45. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 98.
  46. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 121.
  47. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 104.
  48. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 159.
  49. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 259 sprostowano nazwisko i datę urodzenia z „Żelewski” ur. 8 marca 1896 roku na „Żeleski” ur. 18 marca 1896 roku.
  50. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 648.
  51. Drzewieniecki 1978 ↓, s. 38.
  52. Bielski 1991 ↓, s. 360.
  53. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 648–649 i 682.
  54. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  55. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 648–649.
  56. Bielski 1991 ↓, s. 359-362.
  57. Drzewieniecki 1978 ↓, s. 180-184.
  58. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 32 z 12 sierpnia 1924 roku, poz. 479.
  59. „Polska Zbrojna” Nr 219 z 11 sierpnia 1924 roku, s. 3.
  60. Satora 1990 ↓, s. 157-161.
  61. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 3 z 23 września 1935 roku, poz. 100.
  62. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 133.
  63. [1] Stowarzyszenie GRH 84 Pułku Strzelców Poleskich.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]