9 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 9 Pułku Artylerii Lekkiej II RP. Zobacz też: 9 Pułk Artylerii Lekkiej – stronę ujednoznaczniającą.
9 Pułk Artylerii Lekkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Rozformowanie wrzesień 1939
Tradycje
Święto 14 czerwca[1]
Dowódcy
Ostatni ppłk Emil Growiński
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Biała Podlaska
Siedlce?[2]
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 9 Dywizja Piechoty[3]
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
9 DP w 1938

9 Pułk Artylerii Lekkiej (9 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

4 grudnia 1920 w Łazdunach koło Lidy marsz. Józef Piłsudski udekorował trąbkę 9 pułku artylerii polowej Krzyżem Virtuti Militari[3].

Pokojowym garnizonem pułku była Biała Podlaska[3].

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

14 czerwca 1919 w Twierdzy Dęblin z połączenia XI ćwiczebnego dywizjonu artylerii z baterią zapasową 2 pułku artylerii polowej sformowany został 9 pułk artylerii polowej. Dotychczasowa 1 bateria XI ćwiczebnego dywizjonu artylerii wcielona została do nowo powstałego 9 pułku artylerii ciężkiej. W jej miejsce zorganizowana została nowa 1 bateria oraz 3 bateria. W lipcu 1919 kapitan Gotfryd Kellner rozpoczął w Zajezierzu organizować II dywizjon. W sierpniu 1919 I dywizjon otrzymał 75 mm armaty wzór 1897. Wraz z działami przybyli francuscy instruktorzy. 25 sierpnia 1919 dowództwo pułku i I dywizjon przeniesione zostało do Białej Podlaskiej. 10 października 1919 do Białej Podlaskiej przybył II dywizjon. 3 grudnia 1919 pierwszy dywizjon wyjechał na front poleski. W dniach 5 – 10 grudnia przybył do Łunińca, gdzie wszedł w skład 9 Dywizji Piechoty.

W lutym 1920 II dywizjon otrzymał kontyngent 250 poborowych oraz 25 podoficerów ze szkoły podoficerskiej z Chełma. Uzupełnienia pozwoliły zakończyć organizację 4 baterii oraz rozpocząć formowanie 5 i 6 baterii. 23 kwietnia 1920 4 bateria wyjechała na front poleski, gdzie dołączyła do pierwszego dywizjonu. 25 maja 1920 drugi dywizjon w składzie dwóch baterii (5 i 6) wyjechał do Wilna. 28 maja drugi dywizjon przybył do Nowych Święcian, gdzie wszedł w skład VII Brygady Rezerwowej. Trzeci dywizjon tego pułku zorganizowano dopiero pod koniec lata 1920.

4 grudnia 1920 na polach pod Łazdunami koło Lidy marszałek Józef Piłsudski udekorował trąbkę pułkową Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za zasługi bojowe w latach 1919 – 1920.

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego 9 pap został przemianowany na 9 pułk artylerii lekkiej[4].

Żołnierze[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • płk art. Józef Plisowski (od 14 VI 1919)
  • płk art. Eugeniusz Gałuszczyński (III 1922 – IX 1925)
  • ppłk art. Stefan Kijasbek (wz. od 27 V 1925)
  • ppłk art. Michał Stepek (wz. od 29 III 1926)
  • płk art. Otton Krzisch (od 10 X 1926)
  • płk dypl. art. Mikołaj Alików (18 XI 1935 – III 1939)
  • ppłk art. Antoni Korzeniowski (od 25 III 1939)
  • ppłk art. Emil Growiński (od VII 1939)
Zastepcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy pułku)
  • ppłk art. Stefan Kijasbek (1923 – 1925)
  • ppłk art. Michał Stepek (I 1926 – III 1929 → dyspozycja dowódcy OK IX)
  • mjr art. Kazimierz Cezar (od IV 1929[5])
  • ppłk art. Antoni Korzeniowski (do 25 III 1939[6] → dowódca pułku)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy pułku)
Oficerowie

Obsada etatowa 1 września 1939[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie 9 DP
Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk Emil Growiński
  • adiutant – kpt. Jan Grodzicki
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Feliks Franciszek Borowicz
  • oficer łączności – kpt. Narcyz Mieczkowski
  • oficer obserwacyjny – ppor. Bronisław Lis
  • oficer broni – ppor. rez. Stanisław Kisieliński
  • dowódca plutonu topograficzno-ogniowego – por. Adam Kazimierz Stec
I dywizjon
  • dowódca dywizjonu – kpt. Józef Paweł Amster
  • adiutant – ppor. rez. Józef Rutkowski
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Wojciech Skibiński
  • oficer obserwacyjny – ppor. rez. Wacław Sobański
  • oficer łącznikowy – NN
  • oficer łączności – ppor. rez. Kazimierz Zejdler-Zborowski
  • oficer płatnik – ppor. rez. Jan Czesław Tajchert
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Stanisław Kwiatkowski
  • lekarz – ppor. rez. lek. Bronisław Gogoliński
  • lekarz weterynarii – ppor. lek. wet. Czesław Tymiński
  • dowódca kolumny amunicyjnej – ppor. rez. Zygmunt Niedźwiecki
  • dowódca 1 baterii – por. Władysław Wilkiewicz
  • oficer zwiadowczy – ogn. pchor. rez. Wacław Wiater
  • oficer ogniowy – por. rez. Marian Rollinger
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Julian Wojnowski
  • dowódca II plutonu – NN
  • szef baterii – NN
  • dowódca 2 baterii – por. Wiktor Wojciechowski
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Tadeusz Stanisław Ostojski
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Stanisław Mieczysław Białowąs
  • dowódca I plutonu – NN
  • dowódca II plutonu – ogn. pchor. Józef Firlej
  • szef baterii – st. ogn. Józef Biernat
  • dowódca 3 baterii – ppor. Stanisław Grzegorz Lambach
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Waldemar Jakub Klein
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Ludwik Vacqueret
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Marian Józefkowicz
  • dowódca II plutonu – ogn. pchor. rez. Józef Sołtan
  • szef baterii – NN
II dywizjon
  • dowódca dywizjonu – mjr Bolesław Babecki
  • adiutant – por. rez. Jerzy Antoni Wichrzycki
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Paweł Łukanin
  • oficer obserwacyjny – ppor. rez. Aleksander Klimkiewicz
  • oficer łącznikowy – ppor. rez. Teodor Helwig
  • oficer łączności – ppor. rez. Roman Galiński
  • oficer płatnik – ppor. rez. Jan Seweryn
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Kazimierz Kaczkowski
  • lekarz – ppor. rez. Wacław Starzyk
  • lekarz weterynarii – ppor. rez. wet. Zdzisław Stanisław Kamiński
  • dowódca kolumny amunicyjnej – ppor. rez. Kazimierz Mielus
  • dowódca 4 baterii – ppor. Romuald Jackowski
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Józef Kobyliński
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Marian Huczko
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Wincenty Leopold Krycki
  • dowódca II plutonu – ogn. pchor. rez. Aleksander Markowski
  • szef baterii – ogn. Władysław Mitura
  • dowódca 5 baterii – por. Stefan Wojtarowicz
  • oficer zwiadowczy – ogn. pchor. Czesław Jan Wojtyński
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Stanisław Drabarek
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Teofil Swoboda
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Stefan Koper
  • szef – plut. Makarewicz
  • dowódca 6 baterii – por. Henryk Grzyb
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Henryk Tadeusz Szwarzenzer
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Kazimierz Bramorski
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Zygmunt Mieczysław Górski
  • dowódca II plutonu – ogn. pchor. Konstanty Brzozowski
  • szef – ogn. Zygmunt Chakowski
III dywizjon
  • dowódca dywizjonu – mjr Franciszek Walawski
  • adiutant – ppor. rez. Ludwik Kosmal
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Jan Zieliński
  • oficer obserwacyjny – ppor. rez. Zbigniew Kuczyński
  • oficer łącznikowy – ppor. rez. Stanisław Józef Palusiński
  • oficer łączności – por. rez. Władysław Kotniewicz
  • oficer płatnik – ppor. rez. Feliks Kasiura
  • dowódca kolumny amunicyjnej – ppor. Wacław Owoc
  • dowódca 7 baterii – por. Karol Bekier
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Witold Malinowski
  • oficer ogniowy – ppor. rez. Stanisław Cholewa
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Jan Widelec
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Stefan Bernacki
  • dowódca 8 baterii – kpt. Jan Klemens Bownik
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Henryk Czapla
  • oficer ogniowy – por. Henryk Barłóg
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Mieczysław Kobryk
  • dowódca II plutonu – ppor. Henryk Czochralski
  • dowódca 9 baterii – ppor. Wiesław Husarski
  • oficer zwiadowczy – ppor. rez. Stefan Kozłowski
  • oficer ogniowy – ppor. Henryk Krzemiński
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Józef Gruszko
  • dowódca II plutonu – ppor. Henryk Pawelec

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Naczelny Wódz nadał Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 4369 trąbce 9 pułku artylerii polowej[8].

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[9]. Gwiazdką przy nazwisku oznaczono żołnierzy odznaczonych dekretami L. 2646 i 2661 Naczelnego Wodza z 28 lutego 1921[10]:

Order Virtuti Militari
  1. kpt. Witold Andruszewicz*
  2. plut. Antoni Gajewski*
  3. bomb. Kazimierz Gąsior*
  4. ppor. Stanisław Gliwicz*
  5. por. Tadeusz Olgierd Kozakiewicz
  6. ppor. Czesław Obtułowicz*
  7. bomb. Stanisław Pawlak *
  8. kpr. Antoni Paskudski* (Paszkudzki)
  9. ppor. Ignacy Raczkowski*
  10. kpr. Wasyl Romaniuk*
  11. plut. Franciszek Stańko*
  12. por. Stanisław Kostka Starowieyski (nr 4469)[11]
  13. por. Zenon Staszek*
  14. plut. Mikołaj Talar*
  15. por. Karol Zipper (nr 4598)[11]
  16. plut. Roman Zych (nr 1726)*

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Dekoracja sztandaru 9 pal Orderem Virtuti Militari na lotnisku w Zamościu 17 lipca 1938 r.
Sztandar

Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dodatku Tajnym nr 6 do Dziennika Rozkazów MSWojsk. z 5 maja 1938, nr 6 poz. 66. Sztandar wręczył marszałek Edward Śmigły-Rydz 17 lipca 1938 w czasie wręczania oddziałom artylerii sztandarów ufundowanych przez społeczeństwo ziemi zamojskiej oraz niektóre sąsiednie regiony[3].

Powojenne losy sztandaru nie są znane[3]

Odznaka pamiątkowa

15 stycznia 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 9 pułku artylerii polowej[12]. Odznaka o wymiarach 42x42 mm ma kształt krzyża maltańskiego pokrytego białą emalią o ramionach ze złoconymi krawędziami i kulkami. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały „9 PAP” oraz rok powstania pułku „1919”. W centrum nałożona okrągła tarcza, pokryta ciemnozieloną emalią, z wizerunkiem srebrnego krzyża Orderu Virtuti Militari na tle mosiężnych, skrzyżowanych luf armatnich. Odznaka oficerska, trzyczęściowa, wykonana w srebrze i emaliowana, na rewersie numerowana. Wykonawcą odznaki był Stanisław Lipczyński z Warszawy[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Galster 1975 ↓, s. 32.
  2. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 241.
  3. a b c d e Satora 1990 ↓, s. 282.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 122.
  6. a b Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 727.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 133 z 18 grudnia 1925 roku, s. 725.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 26 stycznia 1922 roku, s. 2.
  9. Nowak 1929 ↓, s. 40.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 19 marca 1921 roku, s. 481, 483.
  11. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 26 stycznia 1922 roku, s. 9.
  12. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 15 stycznia 1929 roku, poz. 1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]