Adam Noworyta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Adam Noworyta
Ilustracja
Adam Noworyta, 1951
Data i miejsce urodzenia 10 lipca 1892
Dolina pow.Stryj (Ukraina)
Data i miejsce śmierci 27 listopada 1980
Kraków
Rodzaj działalności pianista, kompozytor
dyrektor fabryki
Przynależność Fabryka pianin i fortepianów w Brzegu
Okres urzędowania od 1 lipca 1945
do 31 lipca 1949
Odznaczenia
Medal Niepodległości
Grób Adama Noworyty w Krakowie

Adam Noworyta (ur. 10 lipca 1892 w Dolinie, zm. 27 listopada 1980 w Krakowie) – polski kompozytor, pianista, pedagog, dyrektor fabryki pianin i fortepianów w Brzegu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Józefa Aleksandra Noworyty i Emmy Antoniny z domu Czerny (1853-1935). Brat architektów Jana (1877-ok.1950), Władysława (ur. 1882) i Tadeusza (ur. 1894), inżyniera kolejnictwa Józefa (1878-1935), fotografa i filmowca Stanisława (1880-1963) oraz Zofii Jadwigi Schneider (Sznajder, ur. 1884), Jadwigi (1886-1886), Marii Stenzel (1887-1968) i Romana (1887-1911)[1].

Po śmierci ojca, czteroletni Adam wraz z matką i rodzeństwem przeprowadzili się do Lwowa. W 1904 roku Adam został przyjęty do klasy Ib C.K. II Szkoły Realnej we Lwowie z polskim językiem wykładowym[2]. Po siedmiu latach otrzymał świadectwo dojrzałości[3] i jesienią 1911 został słuchaczem Akademii Handlowej[4], jednak po roku przeniósł się na Politechnikę Lwowską. Równolegle uczył się gry na fortepianie i podjął studia muzyczne w Lwowskim Konserwatorium[5].

Po wybuchu I Wojny Światowej zgłosił się do Legionu Wschodniego. We wrześniu 1914 został przeniesiony do Mszany Dolnej, a już w październiku 1914 zostaje ranny[6], a następnie oddelegowany do oddziału automobilowego II Brygady Legionów Polskich[7]. W 1915 roku trafił jeszcze trzy razy do szpitali (w Rijece[8], Nowym Targu[9] i Zakopanem[10]), dopiero w październiku został zwolniony ze służby ze względu na zły stan zdrowia.

5 września 1915 wziął ślub z Julią Béze (1895-1943) córką krakowskich kupców, którzy przekazują młodym sklep z pamiątkami w Zakopanem. Adam nadal zajmował się muzyką, komponował koncerty na fortepian i skrzypce, rzeźbił w drewnie i metalu. Zachował się tylko film z 1932 roku pt. Biały ślad w reżyserii Adama Krzeptowskiego, do którego Adam Noworyta skomponował muzykę. W listopadzie 1940 wysiedlona z Zakopanego rodzina Noworytów przeprowadziła się do Nowego Sącza i Szczawnicy[11]. Po śmierci żony, w 1945 wyjechał na ziemie odzyskane.

W swoim dotychczasowym 53-letnim życiu zdobył również umiejętność naprawy i strojenia fortepianów i pianin.

Polska administracja powiatowa w Brzegu 1 lipca 1945 roku powierzyła mu obowiązki dyrektora Fabryki Fortepianów w Brzegu[5][12]. Już rok później fabryka przyniosła niewielki zysk remontując zniszczone pianina i fortepiany różnych firm, a w dwóch następnych latach, było to już dobrze prosperujące przedsiębiorstwo. Adam Noworyta, wraz z innymi osobami, powołał w Brzegu szkołę muzyczną i Towarzystwo Muzyczne. Zajęcia były prowadzone w budynkach fabrycznych, a jej pierwszym dyrektorem od 1 listopada 1946 roku był właśnie Adam Noworyta[5][13]. Na Wystawę Ziem Odzyskanych we Wrocławiu, fabryka wystawiła pianino i dwa fortepiany Polonus[5][14]. Instrumenty te wykonano na początku 1948 r. na zamówienie Zjednoczonych Zakładów Przemysłu Muzycznego w Warszawie. Niestety, po zakończeniu wystawy, podjęto decyzję o zlikwidowaniu fabryki i przekazaniu całego majątku ruchomegoFabryce Pianin i Fortepianów w Legnicy. Fabryka, która wyprodukowała pierwsze powojenne fortepiany przestała istnieć w połowie 1949 roku[15]. Adam Noworyta został zatrudniony na stanowisku dyrektora technicznego w legnickiej fabryce, jednak już 10 lipca 1950 roku zrezygnował i odszedł na własną prośbę do Wrocławia, następnie wrócił do Brzegu, a ostatecznie osiedlił się w Krakowie. Ożenił się z Marianną Sobolewską i niedługo potem przeszedł na emeryturę.

Zmarł 27 listopada 1980 roku i został pochowany na cmentarzu przy Rakowickiej w Krakowie, razem ze swoją żoną Marianną[16].

Miał trójkę dzieci[17]: Roberta Andrzeja (ur. 1916), Zofię Julię (ur. 1918) i Andrzeja Romana (ur. 1919).

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Za walkę w Legionach Polskich Adam Noworyta otrzymał w 1937 roku Medal Niepodległości[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Drzewo genealogiczne https://www.myheritage.pl/.
  2. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. II Szkoły Realnej we Lwowie za rok szkolny 1905, s. 78.
  3. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. II Szkoły Realnej we Lwowie za rok szkolny 1911, s. 103.
  4. Trzynaste Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Akademii Handlowej we Lwowie za rok szkolny 1911/1912.
  5. a b c d Fabryka pianin i fortepianów w Brzegu. To tu powstał pierwszy fortepian w powojennej Polsce [dostęp 2020-11-05] (pol.).
  6. „Czas” wydanie wieczorne 16 października 1914.
  7. Dzieci muzy w Legionach.
  8. Lista strat Legionu Polskiego od maja do lipca 1915, s. 22.
  9. Lista strat Legionu Polskiego od lipca do października 1915, s. 23.
  10. IV lista strat Legionów Polskich, s. 15.
  11. Archiwum Narodowe w Krakowie sygn. 29/1774/1240 dokumentacja osobowa.
  12. Archiwum Państwowe we Wrocławiu Oddział w Legnicy – sygn.. 85/140/0/12/95-104.
  13. PSM I st. im. Józefa Elsnera w Brzegu https://www.psmbrzeg.pl/historia/o-szkole.html.
  14. Fortepian „Polonus” http://arspolonica.ocross.net/fabryka-pianin-i-fortepianow-w-brzegu/.
  15. Archiwum Państwowe we Wrocławiu Oddział w Legnicy – sygn.. 85/140/0/12/95-104.
  16. Cmentarz Rakowicki kwatera XXXI rząd 2 miejsce 3 https://www.zck-krakow.pl/18/locator.
  17. Archiwum Narodowe w Krakowie sygn. 29/3066/451, Zakopane kartoteka meldunkowa.
  18. Wojskowe Biuro Historyczne https://wbh.wp.mil.pl/pl/skanywyszukiwarka_kartoteka_personalno_odznaczeniowa/?strona=14&szufladka=NOWI-NOWO, Skan 1307.