Agencja Afryka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Generał Jacob Devers ściska rękę majora Słowikowskiego po odznaczeniu go orderem Legion of Merit za jego wkład w kampanię w północnej Afryce.
Pocztówka z widokiem kościoła Babel-Qued w Algierze – mieście, gdzie Słowikowski założył centralę Agencji Afryka
Żołnierze amerykańscy lądują z pokładu barki desantowej LCA, kierując się w kierunku plaż

Agencja Afryka (Ekspozytura Wywiadowcza Afryka Północna) – polska siatka szpiegowska działająca w czasie II wojny światowej na terenie północno-zachodniej Afryki utworzona przez majora polskiego wywiadu wojskowego Mieczysława Słowikowskiego. Pozyskane przez nią informacje posłużyły logistycznemu przygotowaniu brytyjsko-amerykańskiego desantu na Afrykę, znanego jako operacja Torch[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1941 roku, po sukcesach Afrika Korps w walkach w Libii i Egipcie, oficer Oddziału II Sztabu Generalnego WP Mieczysław Słowikowski „Rygor” otrzymał polecenie udania się do Algierii, będącej wówczas francuską kolonią administrowaną przez rząd Vichy, w celu zorganizowania siatki wywiadowczej. Przykrywka przedsiębiorcy fabryki Floc-Av produkującej płatki owsiane dała mu status społecznej elity i łatwy dostęp do informacji przepływających wśród ludzi zajmującej wysokie pozycje społeczne. Jako właściciel firmy przynoszącej ogromne zyski umożliwił sobie tym samym swobodne, niewzbudzające podejrzeń i umotywowane zawodowo podróże po inwigilowanym rejonie . Zapotrzebowanie na owsiankę było na tamtych terenach olbrzymie – potrzebowało jej wojsko, wędrowała nawet do francuskich obozów jenieckich w Rzeszy.

Do siatki Słowikowskiego o nazwie „Agencja Afryka”[2] zwerbowano 232 stałych agentów (według raportu jaki major Słowikowski zdał majorowi Pelabon 8 sierpnia 1944 roku w momencie administracyjnej likwidacji siatki). Do pomocy Słowikowski miał kilku polskich oficerów : porucznika Henryka Łubieńskiego (pseudonim Banuls), poruczników Tadeusza Jakiela (Doktor) i Stanisława Rombeyko (Mustafa) oraz majora Maksymiliana Ciężkiego (Maciej), kryptologa z polskiej ekipy Enigma, odpowiedzialnego za łączność radiową z Londynem. Ale niemal cała sieć wywiadowcza, jaką stworzył, składała się z Francuzów. Wśród ludzi Słowikowskiego byli między innymi: Robert Ragache, Michel Kokoczynski, Paul Schmitt, Marcel Dubois, Maxime de Roqueumore, a nawet komisarze miejscowej policji jak André Achiary. Poza pierwszymi rekrutami, większość członków nie była świadoma, że pracowała na rzecz polskiej agencji wywiadowczej[3].

Słowikowski przekazywał do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie dokładne opisy ruchów okrętów, portów, lotnisk, umocnień obronnych, specyfikacje okrętów i sił powietrznych, dane na temat obrony przeciwlotniczej, dostarczanych i eksploatowanych surowców, a także nie mniej istotne informacje o morale żołnierzy oraz reakcjach i nastrojach ludności łącznie z danymi na temat ruchu oporu. Wywiad brytyjski był pierwszym klientem wywiadu polskiego i korzystał ze zbudowanych przez niego struktur. Po ataku na francuska flotę w algierskim porcie Mers el-Kebir, Brytyjczycy nie cieszyli się popularnością wśród Francuzów zamieszkujących Afrykę Północną i nie mieli własnych agentów w terenie.

Po przystąpieniu do wojny Stanów Zjednoczonych po ataku na Pearl Harbor, szef Referatu Zachód Wydziału Wywiadu Sztabu Naczelnego Wodza Jan Żychoń spotkał się z szefem tajnych operacji amerykańskich Williamem Donovanem w rezultacie czego agencja Afryka podjęła współpracę również z amerykańskim wywiadem. 15 lipca 1942 Słowikowski spotkał się z pułkownikiem Robertem Solborgiem w obecności Roberta Murphiego. Kolejne spotkania w ambasadzie Stanów Zjednoczonych przy udziale pułkownika William A. Eddy i innych oficerów amerykańskich, miały na celu przygotowanie operacji Torch.

Po operacji Ekspozytura Afryka nie miała już racji bytu i rychło została rozwiązana.

Po wojnie państwo francuskie uznało dokonania i wkład wojenny polsko-francuskiej siatki, a jej członkowie zostali uznani za kombatantów francuskiego ruchu oporu w ramach Francuskich Sił Zewnętrznych (Forces Française Combattante FFC) pod nazwaniem PSW-AFR Polska Sluzba Wywiadowcza Afryka.

Film[edytuj | edytuj kod]

  • W 2010 roku powstał polsko-francuski film dokumentalny w reżyserii Małgorzaty Gago i Bolesława Sulika pt. Powrót do Casablanki, w którym rozważana jest hipoteza, iż Słowikowski to pierwowzór Czecha Laszlo, jednego z bohaterów słynnego filmu Casablanca[4][5][6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mieczysław Słowikowski, Codename Rygor: The Spy Behind the Allied Victory in North Africa, Dialogue 2010, ​ISBN 1-906447-08-X
  2. Mieczysław Rygor Słowikowski: W tajnej służbie. Poznań: Rebis, 2011. ISBN 978-83-7510-621-3.
  3. Jean Medrala, Les réseaux de renseignements franco-polonais: 1940-1944, Editions L'Harmattan, 2005, ISBN 2-7475-8157-8.
  4. Piotr Kościński, Polski szpieg jak bohater „Casablanki”, Rzeczpospolita 19-08-2010
  5. Marcin Koczan, Powrót do Casablanki
  6. Powrót do Casablanki na Film webie

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mieczysław Słowikowski, W tajnej służbie. Mieczysław Z. Rygor Słowikowski, Poznań: Rebis, 2011, ISBN 978-83-7510-621-3, OCLC 751575071.
  • In The Secret Service – The Lighting The Torch, Littlehampton Book Services Ltd 1988, ​ISBN 0-900075-40-6​,
  • Mieczysław Słowikowski, Codename Rygor: The Spy Behind the Allied Victory in North Africa, Dialogue 2010, ​ISBN 1-906447-08-X​.
  • Filip Gańczak, Pseudonim Rygor, Newsweek Polska, [dostęp 22-02-2011]
  • Jean Medrala, Les réseaux de renseignements franco-polonais: 1940-1944, Editions L'Harmattan (1 mars 2005), ​ISBN 2-7475-8157-8​.