Akcja Socjalistyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Akcja Socjalistyczna
AS
Ilustracja
Trzy Strzały
Państwo  Polska
Historia
Sformowanie czerwiec 1934
Rozformowanie wrzesień 1939
Pierwszy dowódca Kazimierz Pużak
Dane podstawowe
Podporządkowanie Polska Partia Socjalistyczna
Liczebność 11 300
Akcja Socjalistyczna w Gdyni
Ubiór członka AS

Akcja Socjalistyczna – milicja partyjna o charakterze paramilitarnym Polskiej Partii Socjalistycznej, działająca od 1934 do 1939 mająca na celu ochronę struktur i działaczy partyjnych. Oddziały AS szkolono również do walk w mieście, zapobiegania i przeprowadzania sabotaży oraz organizowania obrony dzielnic robotniczych[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Akcję Socjalistyczną jako milicję robotniczą powołano w czerwcu 1934 na wzór austriackiej Republikanischer Schutzbund. Głównym organizatorem w Warszawie był Józef Dzięgielewski. Początkowo zadaniem AS była ochrona PPS przed bojówkami radykalnej prawicy, zwłaszcza Obozu Narodowo-Radykalnego, z którymi dochodziło do starć w Warszawie. W pierwszym okresie w Warszawie oddziały nosiły nazwę „Czerwony Front”. W skład Akcji Socjalistycznej wchodzili członkowie PPS lub organizacji z nią związanych, do 30 roku życia. Najchętniej przyjmowano członków PPS i Wydziałów Młodzieży PPS mających wyszkolenie wojskowe[2]. W grudniu 1938 zaczęto werbować do AS członków klasowych związków zawodowych, z których ok. 2600 weszło w skład AS[1]. Do lata 1939 przeszkolono na kursach w Warszawie i w Grzegorzewicach koło Warki 260 instruktorów AS[1].

Komendę Główną Akcji Socjalistycznej stanowili: Tomasz Arciszewski, Józef Dzięgielewski i Edmund Chodyński. Na czele oddziału stał instruktor i organizator powoływani na wniosek Komitetu Dzielnicowego lub Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS. W AS obowiązywały rozkazy i dyscyplina typu wojskowego. Każdy ochotnik był zobowiązany do przestrzegania specjalnego regulaminu oraz złożenia przyrzeczenia, które brzmiało następująco:

Stojąc w szeregach AS, czołowym oddziale PPS przyrzekam wszystkie swe siły i czas poświęcić sprawie wyzwolenia klasy robotniczej. Pomny posłannictwa dziejowego PPS, wierny jej programowi i świadom bezpośredniej grozy sprzymierzonych na zgubę mas ludowych i socjalizmu - reakcji i faszyzmu - przyrzekam moją gotowość i stawiennictwo w każdej potrzebie Partii oraz pełne posłuszeństwo zarządzeniom Partii i kierownictwa AS. Wam zaś współtowarzysze w szeregu walczących oddziałów AS moje koleżeńskie przywiązanie i braterstwo[3]

Akcja Socjalistyczna była formacją formalnie nieuzbrojoną, choć według niejawnych sprawozdań posiadała 753 pistolety i 214 karabinów[4]. Jej członkowie podczas oficjalnych wystąpień nosili specjalne mundury: granatowe kurtki i czapki okrągłe kroju angielskiego, pasy główne z tzw. koalicyjkami, niebieskie koszule i czerwone krawaty.

W marcu 1935 na terenie Warszawy funkcjonowało 400 członków AS, 50 instruktorów, i trzydziestoosobowy oddział kobiecy pod dowództwem Anieli Bełzówny. W czerwcu 1939 AS w Polsce liczyła 11 300 członków[5]. Poza ewidencją było 400 kobiet i 300 członków sekcji sanitarnych[1].

28 listopada 1937 roku członkowie Akcji Socjalistycznej zaatakowali wiec RNR-Falangi, odbywający się w warszawskim Cyrku Staniewskich[6][7].

Od czerwcu 1939 za zgodą Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS, członkowie AS we współpracy z Oddziałem II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego przygotowywali grupy dywersyjne na wypadek wojny. Utworzono bataliony „Okrzeja-Odra” (kierowany przez Aleksego Bienia) i „Baron-Berlin” (kierowany przez Edmunda Chodyńskiego). We wrześniu 1939 członkowie AS uczestniczyli w tworzeniu Robotniczej Brygady Obrony Warszawy, a następnie w konspiracji Gwardii Ludowej WRN.


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Andrzej Czystowski. Antyfaszystowskie przygotowania wojenne polskich socjalistów. „Dzieje Najnowsze”. 1, s. 197, 1985. 
  2. Józef Żarnowski: Polska Partia Socjalistyczna 1935-1939. Kielce: Książka i Wiedza, 1965, s. 371.
  3. Józef Ławnik: Polska Partia Socjalistyczna w województwie kieleckim w latach 1918–1939 w świetle materiałów administracji państwowej. Stan organizacyjny. Kielce: Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 1996, s. 14.
  4. Andrzej Czystowski. Antyfaszystowskie przygotowania wojenne polskich socjalistów. „Dzieje Najnowsze”. 1, s. 193, 1985. 
  5. Piotr Matusak: Ruch oporu w przemyśle wojennym okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939–1945. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1983, s. 107.
  6. Wspomnienie o Akcji Socjalistycznej | Lewicowo.pl, lewicowo.pl [dostęp 2019-11-03].
  7. Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2019-11-03].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Czystowski. Antyfaszystowskie przygotowania wojenne polskich socjalistów. „Dzieje Najnowsze”. 1, 1985. 
  • Aleksandra Tymieniecka, Warszawska organizacja PPS 1918-1939, Warszawa 1982 ​ISBN 83-01-04204-4​.
  • P.P.S.: wspomnienia z lat 1918–1939, Tom 2 Warszawa 1987

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]