Albatros siwogłowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Albatros siwogłowy
Thalassarche eremita[1]
Murphy, 1930
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd rurkonose
Rodzina albatrosy
Rodzaj Thalassarche
Gatunek albatros siwogłowy
Synonimy
  • Thalassarche cauta eremita Murphy, 1930
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 VU pl.svg

Albatros siwogłowy[3] (Thalassarche eremita) – gatunek ptaka z rodziny albatrosów (Diomedeidae). Gniazduje na Pyramid, najbardziej wysuniętej na południe spośród Wysp Chatham (należących do Nowej Zelandii). Poza sezonem lęgowym występuje na południowym i południowo-wschodnim Oceanie Spokojnym. Narażony na wyginięcie.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Robert Cushman Murphy w 1930. Holotyp pochodził z wyspy Pyramid, najbardziej wysuniętej na południe spośród Wysp Chatham. Był to dorosły samiec pozyskany przez R.H. Becka 2 marca 1926 roku w ramach Whitney South Sea Expedition i przekazany do Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Thalassarche cauta eremita[4], tym samym uznając go za podgatunek albatrosa szarodziobego (T. cauta).

Obecnie (2020) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza albatrosa siwogłowego w rodzaju Thalassarche jako osobny, monotypowy gatunek[5], podobnie jak autorzy HBW[6]. Tak jest też klasyfikowany przez IUCN[7].

Albatros siwogłowy sfotografowany u wybrzeży Tasmanii

Albatros siwogłowy dawniej uznawany był za podgatunek albatrosa szarodziobego (T. cauta), jak został pierwotnie opisany[8]. Tak opisany został przykładowo w Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic Birds (1990), jako jeden z trzech podgatunków albatros szarodziobego. Zawarta tam sugestia podniesienia ich do rangi gatunku[9] była jedną z uwzględnionych w Checklist of the birds of New Zealand... (2010) w uzasadnieniu umieszczenia na liście albatrosa siwogłowego jako osobnego gatunku[8]. W 2009 roku ukazały się wyniki badań z wykorzystaniem analizy kompletnych sekwencji mitochondrialnego genu cytochromu b. Według nich albatros siwogłowy i albatros szarogrzbiety (T. salvini) to taksony siostrzane, które stanowią klad siostrzany dla T. cauta + T. steadi[10]. Albatros białogłowy (T. (cauta) steadi) nie jest jednak uznawany za odrębny gatunek przez wszystkich autorów. Wcześniejsze badania Abbott i Double (2003) wykazały zasadność oddzielania T. cauta i T. steadi od T. salvini i T. eremita, jednak uzyskane wyniki nie pozwalały na rozstrzygnięcie kwestii odrębności gatunkowej każdego z tych taksonów[11]. Wyniki badań opartych o analizę kompletnych sekwencji genu cytochromu b ukazały się już w 1998; w nich także przedstawiono albatrosa siwogłowego jako odrębny gatunek, siostrzany wobec albatrosa szarogrzbietego[12]. Obejmowały jednak 22 z 24 taksonów albatrosów i zawierały uchybienia, między innymi wynikające z niespójnego definiowania gatunku i dalszego stosowania się do tych definicji[10].

Poniżej przedstawiono fragment drzewa filogenetycznego rodziny albatrosów (Diomedeidae) z jedną grupą zewnętrzną według Chambersa i innych (2009)[10]:


Macronectes giganteus, Procellaria cinerea






Phoebastria albatrus, Phoebastria irrorata



Phoebastria immutabilis, Phoebastria nigripes





Diomedea (epomorphora) epomorphora, Diomedea (epomorphora) sanfordi




Diomedea (exulans) dabbenea




Diomedea (exulans) antipodensis, Diomedea (exulans) gibsoni



Diomedea (exulans) amsterdamensis, Diomedea (exulans) exulans








Phoebetria fusca, Phoebetria palpebrata





Thalassarche chlororhynchos carteri



Thalassarche chlororhynchos chlororhynchos






Thalassarche chrysostoma



Thalassarche melanophris impavida, Thalassarche melanophris melanophris





Thalassarche bulleri bulleri, Thalassarche bulleri platei





Thalassarche eremita



Thalassarche salvini





Thalassarche (cauta) cauta



Thalassarche (cauta) steadi









Epitet gatunkowy eremita oznacza z łaciny (od greckiego ἐρημίτης erēmítēs) eremitę, pustelnika[13].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 90–100 cm; masa ciała samców – 3600–4700 g, samic – 3100–3900 g[6]. Albatrosy siwogłowe są średniej wielkości w porównaniu do pozostałych przedstawicieli rodziny[14]. W upierzeniu nie występuje dymorfizm płciowy, przejawia się za to w wymiarach – samice mają przeciętnie krótszą górną krawędź dzioba, skrzydła, ogon i skok[6].

Dorosłe osobniki mają jednolicie ciemnoszarą głowę i szyję, wyraźnie oddzielone od białego spodu ciała[6]. Obszar za okiem biały. Od oka do dzioba ciągnie się cienka czarna linia[14], opisywana również jako trójkątna plama na kantarku nadająca ptakowi „przygnębiony” wygląd[6]. Wierzch skrzydeł i grzbiet są ciemnobrązowe. Ogon ciemnoszary. Spód ciała i kuper białe. Dziób ma intensywnie żółtą barwę, końcówka żuchwy – czarną. Nogi jasne, różowoszare. Osobniki w szacie niedojrzałej mają jaśniejsze głowy, zmienną ilość szarej barwy na spodzie skrzydeł i ogona oraz żółtawo-czarny dziób z czarną końcówką. Albatrosy siwogłowe w szacie juwenalnej wyróżniają się czarno zakończonym ciemnoszarym dziobem[14].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Albatrosy siwogłowe gniazdują wyłącznie na wyspie Pyramid (maor.: Tarakoikoia[4][15], moriori: Tcharok’/Tcharako[16]), położonej nieco ponad 8 km na południowy południowy wschód (SSE) od Pitt Island[4]. W latach 2014–2018 wybrane pisklęta zabierano i odchowywano w ramach projektu utworzenia drugiej kolonii na Point Gap w południowej części wyspy Chatham[17][18]. Na początku 2019 roku kilka młodocianych osobników powróciło jednak na Pyramid, zaś na Point Gap nie odnotowano żadnego; powodzenie projektu było wówczas niepewne[18].

Podczas sezonu lęgowego żerują głównie w pasie wód między równoleżnikami 38°S i 48°S na zachód i wschód od Wysp Chatham[19], zwykle w promieniu 300 km od nich[20]. Większość albatrosów siwogłowych zimuje na wodach u wybrzeży środkowo-wschodniego Chile i Peru[19], docierając z Prądem Peruwiańskim do szerokości 6°S[6].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Albatros siwogłowy jest jednym z później opisanych i słabiej poznanych ze względu na swoje niedostępne miejsca gniazdowania przedstawicieli rodzaju[12]. Wyspa Pyramid to stromy stożek wulkaniczny o powierzchni 1,7 ha[7], którego najwyższy punkt położony jest 174 m n.p.m.[21][15] Mimo że roślinność na wyspie jest skąpa, to stanowi ostoję dla dwóch zagrożonych gatunków roślin: Leptinella featherstonii i Lepidium oleraceum[15]. Na wygląd szaty roślinnej wpływają sztormy[15][22]; jeśli nie występują odpowiednio długo, miejscami pojawiają się stosunkowo gęste połacie roślinności. Prócz wymienionych zagrożonych gatunków tworzą je także między innymi pryszczyrnicowate, starce (Senecio) i turzyce (Carex)[19]. Pyramid to również jedno z dwóch miejsc gniazdowania petrelków grubodziobych (Pachyptila crassirostris) podgatunku P. c. pyramidalis[15].

Trasę i przebieg wędrówek albatrosów siwogłowych w rocznym cyklu ich życia poznano dokładniej dzięki telemetrii satelitarnej. Wstępne badania z lat 1997–1998 obejmowały 3 osobniki. Po okresie lęgowym następuje gwałtowna wędrówka na wschód przez Ocean Atlantycki. Później albatrosy siwogłowe przemieszczają się z Prądem Peruwiańskim na północ wzdłuż wybrzeża Ameryki Południowej. Żerują w jego pobliżu na wodach na niskich szerokościach[23]. Do 90% okresu zimowania (3–4 miesiące) spędzają na wodach terytorialnych Chile i Peru[7]. Następnie udają się na zachód, do miejsca gniazdowania. Osiągają prędkość lotu do 85 km/h[23].

Albatrosy siwogłowe są mniej związane z pelagialem niż wielu przedstawicieli rodziny[6]. W okresie lęgowym żerują zarówno na wodach na obrzeżach szelfu kontynentalnego, jak i nad stokiem kontynentalnym. Zwykle są to wody o głębokości od 1 do 4,5 km[20]. Dokładny skład pożywienia nie jest znany; prawdopodobnie albatrosy siwogłowe żywią się głównie rybami i kałamarnicami, podobnie jak najbliżej z nimi spokrewnione albatrosy[6].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

W lipcu i sierpniu albatrosy siwogłowe wracają z zimowisk na Pyramid. Okres składania jaj trwa od sierpnia do września[20]. Gniazdo ma formę dużego kopca utworzonego z mułu, piór i roślinności[6]. Pisklęta wykluwają się od października do grudnia[20]. Są pokryte jasnoszarym puchem, mają czarne dzioby[14]. Prawdopodobnie wysiadywanie trwa 66–72 dni[20]. W trakcie obydwa ptaki z pary zmieniają się regularnie, przeważnie nie rzadziej niż co 5 dni. Dzielą się również opieką nad potomstwem[24]. Młode stają się w pełni opierzone od lutego do kwietnia[20], w wieku około 140–150 dni[24].

Status i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje albatrosa siwogłowego za gatunek narażony na wyginięcie (VU, Vulnerable) nieprzerwanie od 2010 roku (stan w 2020). W latach 2000–2009 klasyfikowany był jako gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem (CR, Critically Endangered). BirdLife International uznaje trend liczebności populacji za stabilny[7]. Od lat 70. XX wieku prowadzone są badania z wykorzystaniem obrączkowania (również kolorowymi obrączkami) młodych i dorosłych osobników oraz znakowania gniazd. Połączone są z monitoringiem stanu populacji oraz badaniami nad biologią lęgową[24].

Wyspa Pyramid jest przez BirdLife International uznana za Important Bird Area. Jako drugi, obok albatrosa siwogłowego, gatunek kwalifikujący wymieniony został kormoran zielonolicy (Phalacrocorax featherstoni)[25].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Thalassarche eremita, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Thalassarche eremita. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Diomedeidae Gray,GR, 1840 - albatrosy - Albatrosses (Wersja: 2017-12-14). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-10-08].
  4. a b c R.C. Murphy, Birds collected during the Whitney South Sea Expedition. XI, „American Museum Novitates”, 419, 1930, s. 4–5.
  5. F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.): Petrels, albatrosses. IOC World Bird List (v10.2), 25 lipca 2020. [dostęp 1 października 2020].
  6. a b c d e f g h i Josep del Hoyo, Nigel Collar & Guy M. Kirwan: Chatham Albatross Thalassarche eremita. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie & E. de Juana (red.). Birds of the World [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, 15 września 2014. [dostęp 1 października 2020].
  7. a b c d Chatham Albatross Thalassarche eremita. BirdLife International. [dostęp 1 października 2020].
  8. a b Gill B.J. i inni, Checklist of the birds of New Zealand, Norfolk and Macquarie Islands, and the Ross Dependency, Antarctica, wyd. 4, Wellington: Te Papa Press & Ornithological Society of New Zealand, 2010, s. 76.
  9. Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic Birds, Marchant, S. & Higgins, P.J., t. 1. Ratites to ducks; Part A, Ratites to petrels, Melbourne: Oxford University Press, 1990, s. 301–311, ISBN 0-19-553244-9.
  10. a b c Chambers i inni, Phylogenetic analysis of the 24 named albatross taxa based on full mitochondrial cytochrome b DNA sequences, „Notornis”, 56, 2009, s. 82–94.
  11. Abbott CL, Double MC, Phylogeography of shy and white-capped albatrosses inferred from mitochondrial DNA sequences: implications for population history and taxonomy, „Molecular Ecology”, 12, 2003, s. 2747–2758, DOI10.1046/j.1365-294X.2003.01944.x.
  12. a b Robertson, C.J.R. & Nunn, G.B., Towards a new taxonomy for albatrosses, [w:] Albatross Biology and Conservation, 1998, s. 13–19, ISBN 978-0-949324-82-5.
  13. James A. Jobling, Helm Dictionary of Scientific Bird Names, Christopher Helm Publishers Ltd, 2009, s. 148, ISBN 1-4081-2501-3.
  14. a b c d Fraser, M.J.: Chatham Island mollymawk. W: Miskelly, C.M. (red.).: New Zealand Birds Online [on-line]. 2013 (aktualizacja: 2017). [dostęp 5 października 2020].
  15. a b c d e Chatham Islands Conservation Management Strategy, Wellington: Department of Conservation, 1999, s. 90.
  16. Deed of Settlement - Historical claims, New Zealand Government, 14 lutego 2020 [dostęp 2020-10-05].
  17. M. Bell, Establishing a new colony of Chatham Island Albatross in the Chatham Islands, New Zealand, „Sea Swallow”, 64, 2015, s. 4–8.
  18. a b John Cooper, Eight translocated Chatham Albatrosses return to the Pyramid, their original home, Agreement on the Conservation of Albatrosses and Petrels, 15 marca 2019 [dostęp 2020-10-08].
  19. a b c M.D. Bell, D.J. Bell, D.P. Boyle, Chatham Island Mollymawk research on Te Tara Koi Koia: November 2016, Wildlife Management International Limited, 2017.
  20. a b c d e f Robertson i inni, The Chatham albatross (Thalassarche eremita): at home and abroad, „Notornis”, 47 (4), 2000, s. 174.
  21. Tennyson i inni, A visit to the Pyramid and the Murumurus, Chatham Islands, 1993.
  22. Recovery plan for albatrosses in the Chatham Islands. Chatham Island mollymawk, northern royal albatross, Pacific mollymawk 2001–2011 | Threatened Species Recovery Plan 42, [w:] Aikman, Hilary, Davis, Alison, Miskelly, Colin, O'Connor, Shaun & Taylor, Graeme (2001): Chatham Islands Threatened Birds Recovery and Management Plans [online], Department of Conservation, 2001, ISBN 0-478-22064-2 [dostęp 2020-10-05].???
  23. a b Nicholls, David & Robertson, C.J.R., Assessing flight characteristics for the Chatham albatross (Thalassarche eremita) from satellite tracking, „Notornis”, 54, 2007, s. 168–179.
  24. a b c Robertson i inni, Population assessment of the Chatham mollymawk at the Pyramid, December 2001, „DOC Science Internal Series”, 91, Wellington: Department of Conservation, 2003.
  25. The Pyramid Tarakoikoia | NZ129, BirdLife International [dostęp 2020-10-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]