Aleksander Janowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aleksander Janowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 20 października 1866
Warszawa
Data i miejsce śmierci 9 października 1944
Komorów
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Wawrzyn Akademicki Srebrny Wawrzyn Akademicki
Tablica upamiętniająca Aleksandra Janowskiego przy wejściu do Zespołu Szkół im. inż. Stanisława Wysockiego (d. „Kolejówka”) przy ul. Szczęśliwickiej 56 w Warszawie
Tablica poświęcona Aleksandrowi Janowskiego, znajdująca się na ścianie dawnego schroniska PTTK w Świętej Katarzynie
Grób Aleksandra Janowskiego na Cmentarzu Powązkowskim

Aleksander Janowski (ur. 20 października 1866 w Warszawie, zm. 9 października 1944 w Komorowie) – polski podróżnik, pionier krajoznawstwa, autor przewodnika Wycieczki po kraju (1900–1903), pedagog, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (1906), urzędnik ministerialny w II RP.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Absolwent Szkoły Technicznej Kolejowej Towarzystwa Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej przy ul. Chmielnej 88/90 w Warszawie[1].

Był jednym ze współzałożycieli Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i prezesem towarzystwa w latach 19221929. Zajmował się badaniami polskiej emigracji w Stanach Zjednoczonych, Ameryce Południowej i na Syberii. W latach 19001903 opublikował czterotomowy ilustrowany przewodnik po Królestwie Polskim zatytułowany Wycieczki po Kraju.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został urzędnikiem Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego na stanowisku kierownika referatu oświaty pozaszkolnej, a później naczelnika Wydziału Oświaty Pozaszkolnej.

Zmarł po upadku powstania warszawskiego w Komorowie, a 18 października 1947 roku po ekshumacji został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (Aleja Zasłużonych-1-52,53)[2][3].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W Kielcach i Warszawie znajdują się ulice nazwane jego imieniem.

Trzy tezy krajoznawstwa[edytuj | edytuj kod]

Swoje przemyślenia o krajoznawstwie podsumował w trzech tezach[7]:

  • Z miłości do ziemi rodzinnej wypływa żądza jej uszczęśliwienia przez ofiarną służbę na każdym stanowisku społecznym i w każdej dziedzinie życia.
  • Zbliżenie się do przyrody ojczystej budzi poczucie potęgi Ziemi Rodzinnej, zaś zbliżenie do ludu – miłość braterską i poczucie zbiorowości, mnożąc wielokrotnie siłę jednostki – w sumie zaś praca krajoznawcza daje otuchę i wiarę w siły państwa, budzi szlachetną dumę i podnosi godność narodową, kształtuje charaktery i dźwiga na wyższy poziom typ obywatela.
  • Praca krajoznawcza jest czynnikiem państwotwórczym i jako taka winna w społeczeństwie zyskać gorących wyznawców, którzy będą współtwórcami zbiorowego szczęścia i budowniczymi potęgi Ojczyzny.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • X ciekawszych wycieczek po kraju (1904)
  • seria przewodników Wycieczki po kraju (1900–1908)
  • Sielanka Kościuszki (1906)
  • Gopło (1908)
  • Podole (1908)
  • Ziemia rodzinna (1913)
  • Pierwiastek narodowy w nauczaniu geografji (1915)
  • Pogadanki krajoznawcze: podręcznik do początkowej nauki krajoznawstwa (1916)
  • Położenie geograficzne Warszawy (1916)
  • Duch Warszawy : pogadanki krajoznawcze o Warszawie (1917)
  • Kochaj Kościuszkę! (1917)
  • Kto ty jesteś? (1918)
  • Nasza ojczyzna (1919)
  • Nasze bogactwa kopalne (1919)
  • Warszawa (1920)
  • Nad polskiem morzem (1921)
  • Przykazania obywatelskie (1921)
  • Własna ziemia (1921)
  • Polacy w Ameryce (1922)
  • Polska w krajobrazie i zabytkach (1930)
  • Oświata Polaków za granicą państwa (1930)
  • Nasz plac: opowiadanie dla dzieci (1931)
  • Chrońmy przyrodę ojczystą (1935)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Korzybski: Technikum Kolejowe Ministerstwa Komunikacji im. Jana Rabanowskiego w Warszawie [w:] Dzieje Woli. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 201.
  2. Pogrzeb twórcy polskiego krajoznawstwa Dziennik Polski 1947 nr 286 z 19 października s. 6
  3. Cmentarz Stare Powązki: ALEKSANDER JANOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-02-15].
  4. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 18.
  5. M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 606 „za zasługi dla dobra polskiej kultury w ogóle”.
  6. M.P. z 1936 r. nr 261, poz. 461 „za szerzenie zamiłowania do literatury polskiej”.
  7. Testement krajoznawczy Aleksandra Janowskiego (w stulecie urodzin), [w:] Władysław Szafer, Z teki przyrodnika, wyd. I, t. II, Warszawa: PW „Wiedza Powszechna”, 1967.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]