Aleksander Pruszczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aleksander Pruszczyński
Ilustracja
(fot. Andrzej Kurnatowski)
Data i miejsce urodzenia 15 grudnia 1902
Warszawa
Data i miejsce śmierci 1 lutego 1980
Łódź
Zawód, zajęcie lekarz internista, patomorfolog,
nauczyciel akademicki
Narodowość polska
Tytuł naukowy profesor
Alma Mater Wydział Lekarski
Uniwersytetu Warszawskiego
Uczelnia Uniwersytet Warszawski
Akademia Medyczna w Łodzi
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL”

Aleksander Pruszczyński (ur. 15 grudnia 1902 w Warszawie, zm. 1 lutego 1980 w Łodzi) – polski lekarz internista, patomorfolog, specjalista w dziedzinie patomorfologii, onkologii i cytochemii (twórca patomorfologicznej szkoły naukowej), profesor Uniwersytetu Warszawskiego, współzałożyciel i kierownik Katedry Anatomii Patologicznej Uniwersytetu Łódzkiego i kierownik Zakładu Anatomii Patologicznej WAM, profesor i prorektor AM w Łodzi, doctor honoris causa w roku 1975.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Okres II RP[edytuj | edytuj kod]

Urodził się i spędził dzieciństwo w Warszawie. W roku 1920, jako 18-latek ochotniczo służył w 5 pułku piechoty Legionów. Maturę zdał w roku 1923 w Gimnazjum im. Lelewela, po czym rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. Już w czasie studiów pracował pod kierownictwem prof. Ludwika Paszkiewicza, znanego patomorfologa (Zakład Anatomii Patologicznej). Jego pierwsze publikacje ukazały się w roku 1928, w czasopismach „Nowotwory” i „Biuletyn” (dotyczyły raka jądra, złośliwego nowotworu nabłonkowego). W czerwcu 1929 roku otrzymał stopień doktora wszech nauk lekarskich[1].

W latach[1]:

Lata II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

W roku 1939 (zob. obrona Warszawy, bombardowanie Warszawy) był komendantem filii Szpitala Ujazdowskiego przy ul. Piusa XI 15 (obecnie ul. Piękna). Po kapitulacji miasta został zdemobilizowany. Pracował w okresie[1]:

Budynek byłego Szpitala św. Stanisława przy ul. Wolskiej 37

Był uczestnikiem tajnego nauczania medycyny w Uniwersytecie Warszawskim (Szkoła Zaorskiego[4]) i Uniwersytecie Ziem Zachodnich (zob. też tajne kształcenie w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym). Prowadził wykłady i ćwiczenia z anatomii patologicznej, histologii prawidłowej i embriologii[1].

W czasie powstania warszawskiego, jako żołnierz Armii Krajowej (AK Śródmieście) zorganizował i prowadził punkt opatrunkowy przy ul. Chmielnej 43[1][a]

Po wydostaniu się z obozu przejściowego w Pruszkowie przez pół roku był lekarzem rejonowym w Ćmielowie[1].

Lata powojenne[edytuj | edytuj kod]

Na początku roku 1945 Aleksander Pruszczyński wrócił na stanowisko starszego asystenta w Zakładzie Anatomii Patologicznej UW. W lipcu tegoż roku uzyskał habilitację na podstawie rozpoczętej przed wojną pracy nt. „Wpływ tarczycy na ogólny stan ustroju, na stan morfologiczny krwi, na narządy wewnętrznego wydzielania i narządy krwiotwórcze”. Od stycznia następnego roku był adiunktem Zakładu, a w lipcu został mianowany profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Katedry Anatomii Patologicznej, tworzonej w nowej uczelni łódzkiej[1].

Zaangażował się w tworzenie Uniwersytetu Łódzkiego[6]. W roku 1951 tak wspominał ówczesną sytuację[7]:

…garstka szaleńców podejmuje się dzieła, które przerasta ich siły, a mianowicie zaczyna organizować Uniwersytet Łódzki z Wydziałem Lekarskim, Farmaceutycznym i Stomatologicznym. Nie mając do rozporządzenia nic, prócz zrozumienia konieczności dziejowej, zapału własnego i ogromnego zapału młodzieży żądnej wiedzy – rozpoczęli pracę, wymagającą olbrzymich wkładów pieniężnych, odpowiednich gmachów i sił ludzkich.

Pierwszą siedzibą I Katedry i Zakładu Anatomii Patologicznej Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Łódzkiego, kierowanej przez A. Pruszczyńskiego, był budynek prosektorium Szpitala im. Norberta Barlickiego. W skład zespołu pracowników wchodzili wówczas: Witold Niepołomski[b] oraz lekarze Józef Szamborski i Andrzej Piotrowski. W prowadzeniu zajęć dydaktycznych pomagali studenci starszych lat studiów (wśród nich kilkunastu późniejszych profesorów). Ze względu na brak własnych sal i sprzętu ćwiczenia z histopatologii odbywały się w Katedrze i Zakładzie Histologii i Embriologii przy ul. Narutowicza 60[6].

Po wyjeździe do Warszawy profesora Józefa Laskowskiego (1947) Aleksander Pruszczyński został również kierownikiem Miejskiego Instytutu Patologicznego (późniejszej filii Katedry Anatomii Patologicznej)[6].

Jeden z byłych naukowych podopiecznych Aleksandra Pruszczyńskiego, prof. Leszek Woźniak przy mikroskopie

Dopiero w latach 1949–1950 lokalowa sytuacja Zakładu uległa istotnej poprawie, m.in. uzyskano możliwość zagospodarowania pomieszczeń na III piętrze budynku przy ul. Narutowicza 96. Urządzono tam pracownię histopatologiczną i salę ćwiczeń histopatologicznych (z 60 mikroskopami; zob. badanie histopatologiczne), pokoje adiunktów i asystentów, sekretariat i pokój kierownika Zakładu. W kolejnych etapach rozwoju Zakładu utworzono m.in. pracownię onkologii doświadczalnej z gabinetem lekarskim (pobieranie materiałów do badań cytologicznych), pracownię hodowli tkanek, neuropatologii i inne. Poprawa warunków sprzyjała naukowemu rozwojowi coraz liczniejszego zespołu. Aleksander Pruszczyński otrzymał tytuł profesora zwyczajnego w lutym 1957 roku[1]. Do chwili jego odejścia na emeryturę (1973) habilitację uzyskało jedenastu pracowników Zakładu[6]. Łącznie prof. Pruszczyński wykształcił 400 specjalistów, w tym 11 profesorów i 4 docentów[1].

Poza pracami, związanymi z organizacją i rozwojem Katedry i Zakładu Anatomii Patologicznej na Wydziale Lekarskim, Aleksander Pruszczyński[1]:

  • organizował Wydział Stomatologiczny i był jego prodziekanem w latach 1947–1948 i dziekanem w latach 1948–1949 (przewodniczył zespołowi opracowującemu program nauczania na tym Wydziale)
  • pełnił funkcję prorektora uczelni do spraw nauki (1953–1959)
  • współtworzył Wojskową Akademię Medyczną i kierował Katedrą Anatomii Patologicznej WAM w latach 1958–1963

Równocześnie tworzył bazę diagnostyczną dla usług medycznych, wykonywanych dla mieszkańców miasta i regionu łódzkiego. Szczególnie dużo uwagi poświęcał miażdżycy i zawałom wśród ludności Łodzi, uznając je za zagadnienie społeczne; kierował badaniami zmian miażdżycowych sekcyjnych i doświadczalnych (reakcje na protezy naczyniowe)[1].

Po przejściu na emeryturę pracował jako kierownik Studium Doktoranckiego oraz konsultant-histopatolog w Zakładzie Anatomii Patologicznej AMŁ. Był członkiem Komisji Rewizyjnej Polskiego Towarzystwa Anatomicznego, Łódzkiego Towarzystwa Naukowego, Komisji Biologii Nowotworów PAN i Komisji do Badań nad Miażdżycą, Rady Naukowej Instytutu Patologii Akademii Medycznej i Instytutu Medycyny Pracy, komitetów redakcyjnych trzech czasopism medycznych i in. Należał do Europejskiego Towarzystwa Patologów[c] i współorganizował Polskie Towarzystwo Patologów. Pełnił funkcje społeczne w komisjach ministerialnych, miejskich i uczelnianych; był m.in. z ramienia ministra zdrowia członkiem Komisji Stypendiów Naukowych oraz w komisji ds. szkoleniowych wyjazdów pracowników naukowych do ZSRR. Prowadził odczyty i pogadanki w Towarzystwie Wiedzy Powszechnej, liceach ogólnokształcących i fabrykach[1].

Tematyka badań naukowych i publikacje[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Pruszczyński jest autorem lub współautorem ponad 40 artykułów naukowych, m.in. na temat[1][10][d]:

oraz innych opracowań (np. w roku 1957 ukazał się zeszyt z serii „Prace Wydziału IV Nauk Lekarskich” ŁTN, poświęcony biegunkom[14] Łącząc badania naukowe o charakterze teoretycznym z doświadczeniem klinicznym Aleksander Pruszczyński przyczynił się do rozwoju anatomii patologicznej – jest uważany za twórcę szkoły patomorfologicznej, uznawanej przez specjalistów zagranicznych[1].

Poza artykułami naukowymi opracowywał publikacje o charakterze dydaktycznym – napisał skrypt pt. Nowotwory (wyd. 1947 i 1949) i redagował kolejne wydania podręcznika Ludwika Paszkiewicza „Anatomia patologiczna”. Publikował też wspomnienia z lat tajnego nauczania medycyny w czasie okupacji, m.in. w Uniwersytecie Warszawskim i Uniwersytecie Ziem Zachodnich („Pol. Tyg. Lek.” 1947, w: „Uniwersytet Ziem Zachodnich i tajne kursy uniwersyteckie 1939–1945”, Poznań 1972, w: „Tajne nauczanie medycyny i farmacji w latach 1939–1945”, Warszawa 1977)[1].

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Otrzymał m.in.[1]:

Był Członkiem Honorowym Polskiego Towarzystwa Patologów (od 1973)[13], Polskiego Towarzystwa Lekarskiego, Stowarzyszeń Studenckich Kół Naukowych i Związku Studentów Polskich[1]

Otrzymał doktorat honoris causa Akademii Medycznej w Łodzi (maj 1975)[1] (promotorem był jeden z naukowych podopiecznych, prof. dr hab. Andrzej Kurnatowski[17]). Ponadto został uhonorowany tytułem „Zasłużonego Nauczyciela Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej”. Otrzymał też m.in. Nagrodę I stopnia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej[1].

Życie rodzinne[edytuj | edytuj kod]

Był dwukrotnie żonaty. Pierwsza żona, Helena z Walczewskich (zm. 1935), była absolwentką Wyższej Szkoły Handlowej, pracownicą Ministarstwa Skarbu. Małżeństwo miało córkę Barbarę Teresę (ur. 1933, zamężna Janowska), która została polonistką i nauczycielką (pracowała w szkole dla dzieci słabowidzących[18]). Drugie małżeństwo zawarł w roku 1936 z Anną Aliną z Wysmolińskich (technik rentgenowski). Mieli dwóch synów: Macieja Stanisława (ur. 1937; lekarz, profesor anatomii patologicznej AMŁ)[19] i Wojciecha (ur. 1951; lekarz internista)[1].

Chorował na przewlekłą białaczkę szpikową. Zmarł na początku 1980 roku. Został pochowany Starym Cmentarzu Katolickim [1].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W dostępnym wykazie powstańczych szpitali i punktów opatrunkowych adres ul. Chmielna 40 nie został wymieniony. Według tego spisu przy tej ulicy znajdowały się cztery szpitale polowe: Chmielna 21, 28, 31 i 34[5].
  2. Witold Niepołomski był również pracownikiem przedwojennego Zakładu Ludwika Paszkiewicza, uczestnikiem powstania warszawskiego. W następnych latach został znanym profesorem, kierownikiem Katedry i Zakładu Anatomii Patologicznej Śląskiej Akademii Medycznej, doctor honoris causa ŚAM[8].
  3. European Society of Pathology powstało z inicjatywy kilku europejskich lekarzy-praktyków. Pierwsze spotkanie dziewięciu „ojców założycieli” odbyło się w Brukseli w marcu 1963. Oficjalną datą utworzenia Stowarzyszenia jest 7 listopada 1964 roku (spotkanie w Salzburgu). W roku 1966 zaczęto wydawać oficjalne czasopismo Pathologia Europaea i odbył się w Warszawie pierwszy Kongres, w którym uczestniczyło ok. 200 patologów z całej Europy[9].
  4. Aleksander Pruszczyński przedstawił naukowe osiągnięcia kierowanej przez siebie Katedry w pierwszym 25-leciu jej działalności w artykule, opublikowanym w Ann. Acad. Med. Lodz. 1970, T. XII, Supl. 6, s. 17–31[6]. W roku 1963 ukazał się artykuł prof. Eugeniusza Małdyka, „Życie i działalność naukowa oraz dydaktyczna prof. dra Aleksandra Pruszczyńskiego”[11], a w roku 1981 praca Andrzeja Kurnatowskiego, „Prof. Aleksander Pruszczyński”[12][13].
  5. Zob. też m.in. małopłytkowość a „siatkowica wrodzona”, „siatkowica histiocytowa wieloogniskowa” w chorobach reumatycznych.
  6. Zobacz np. infekcja wtórna, zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Teresa Ostrowska: Pruszczyński Aleksander (1902–1980). W: iPSB [on-line]. Narodowy Instytut Audiowizualny. [dostęp 2017-02-27].
  2. Historia Fundacji im. Jakuba hr. Potockiego. fpotockiego.org.pl. [dostęp 2017-03-01].
  3. Andrzej Wójcik: Hodowla tkankowa. Zarys historyczny. W: strona internetowa Uniwersytetu Jana Kochanowskiego [on-line]. ujk.edu.pl. [dostęp 2017-03-01].
  4. Tabliczka#140: Żołnierze Armii Krajowej – wykładowcy, absolwenci i studenci Prywatnej Szkoły Zawodowej dla Pomocniczego Personelu Sanitarnego dr. Jana Zaorskiego. W: Tabliczki informacyjne o działalności Armii Krajowej i jej żołnierzach [on-line]. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. [dostęp 2017-03-02].
  5. Szpitale i punkty opatrunkowe (spis). W: Portal Szpitale Polowe 1944 [on-line]. Fundacja Warszawskie Szpitale Polowe. [dostęp 2017-03-02].
  6. a b c d e Andrzej Kurnatowski, Wielisław Papierz: Historia Katedry i Zakładu Patomorfologii. 2014-11-02. [dostęp 2017-02-28].
  7. Anna Janas, Magdalena Stempowska, Grażyna Grzesiak-Janas: Powstanie i organizacja Uniwersytetu Łódzkiego z Oddziałem Stomatologii w 1945 roku (pol.). W: Magazyn Stomatologiczny [on-line]. www.magazyn-stomatologiczny.pl. [dostęp 2014-01-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-19)].
  8. Daniel Sabat (w imieniu uczniów i współpracowników): Profesor Witold Niepołomski (1916–2006). W: Biogram na stronie Polskiego Towarzystwa Patologów; (źródło: Biul. Inform. ŚAM 2006 R. 16 nr 3 s. 30–32) [on-line]. pol-pat.pl, 2006. [dostęp 2017-03-02].
  9. History of the European Society of Pathology. W: www European Society of Pathology [on-line]. ESP-Pathology. [dostęp 2017-03-04].
  10. Wynik wyszukiwania dla: Pruszczyński A.. W: books.google.pl [on-line]. [dostęp 2017-03-01].
  11. Eugeniusz Małdyk. Życie i działalność naukowa oraz dydaktyczna prof. dra Aleksandra Pruszczyńskiego. „Patologia Polska (Polish journal of pathology)”. 14 (3), s. 307-310, 1963. ISSN 0031-3114. 
  12. Kurnatowski Andrzej. Prof. Aleksander Pruszczyński. „Patologia Polska (Polish journal of pathology)”, s. 305-315, 1981. ISSN 0031-3114. PMID: 7038604. ; zob. tekst w: członkowie honorowi PTPat
  13. a b 1973 – Pruszczyński Aleksander; załącznik: Andrzej Kurnatowski: Profesor dr hab.med.Aleksander Pruszczyński (15.12.1902 - 1.02.1981) w: Patologia Polska 1981;32(3):305-315. W: Polskie Towarzystwo Patologów ; Członkowie Honorowi [on-line]. pol-pat.pl. [dostęp 2017-03-02].
  14. Aleksander Pruszczyński: Choroba biegunkowa w świetle własnych badań anatomo-patologicznych. W: Prace Wydziału IV Nauk Lekarskich; Wydanie 10; informacje bibliograficzne [on-line]. Łódzkie Towarzystwo Naukowe, 1957. [dostęp 2017-03-01].
  15. M.P. z 1954 r. nr 100, poz. 1224.
  16. M.P. z 1952 r. nr 52, poz. 775.
  17. Krystyna Breker. Poczet Doktorów Honoris Causa Akademii Medycznej i Wojskowej Akademii Medycznej; Akademia Medyczna w Łodzi. „Kronikarz”. 1 (1/2), s. 59, 2002/2003. Uniwersytet Medyczny w Łodzi. ISSN 1732-9329. 
  18. Łódzka Szkoła dla Słabo Widzących i Niewidomych; Rys historyczny. W: Strona internetowa [on-line]. Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr 6 im. mjr. Hieronima Baranowskiego. [dostęp 2017-03-01].
  19. Pruszczyński Maciej Stanisław. W: Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 536. ISBN 83-223-2073-6.