Aleksandr Parchomienko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
1986 CPA 5791.jpg

Aleksandr Jakowlewicz Parchomienko[1] (ukr. Ołeksandr Jakowycz Parchomenko[2]; ur. 12/24 grudnia 1886 r. w Makarowym Jarze, zm. 3 stycznia 1921 w Buzowcach) – rosyjski robotnik i działacz rewolucyjny, uczestnik rosyjskiej wojny domowej na wschodniej Ukrainie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Od 1900 r. pracował w fabryce parowozów w Ługańsku. W 1904 r. wstąpił do partii bolszewickiej[1]. Brał udział w rewolucji 1905 r., dowodząc zbrojnym oddziałem robotników, a następnie chłopów z jego rodzinnej wsi. Był kilkakrotnie aresztowany[1]. Podczas rewolucji poznał i działał pod kierunkiem Klimienta Woroszyłowa, który po 1917 r. ułatwiał mu karierę wojskową[1].

W 1916 r. kierował politycznym, antywojennym strajkiem robotników fabryki amunicji w Ługańsku. W tym samym roku został zmobilizowany do armii rosyjskiej, nie został jednak skierowany na front, lecz przebywał w pułku rezerwy w Woroneżu, nadal prowadząc bolszewicką agitację. Podczas rewolucji lutowej przebywał i działał w Moskwie, następnie wrócił do Ługańska i tworzył tam jednostki Czerwonej Gwardii. Brał udział w tworzeniu struktur władzy bolszewickiej w Donbasie po rewolucji październikowej[1]. Uczestniczył w walkach z białymi Kozakami atamana Kaledina (brał również udział w represjach wymierzonych w Kozaków) oraz w walkach z oddziałami Ukraińskiej Centralnej Rady. W marcu 1918 r. został szefem sztabu dowodzonego przez Woroszyłowa oddziału walczącego z wojskami niemieckimi na Ukrainie[1]. Razem z Woroszyłowem opuścił w czerwcu 1918 r. Ukrainę, wycofując się do Carycyna[1].

W październiku 1918 r. został pełnomocnikiem rady rewolucyjno-wojskowej 10 Armii. W styczniu 1919 r. powierzono mu stanowisko komisarza wojskowego guberni charkowskiej, naczelnikiem garnizonu charkowskiego oraz pełnomocnika ds. zaopatrzenia charkowskiego okręgu wojskowego. Brał udział w tłumieniu powstania Hryhorjewa[1]. 15 maja dowodzone przez niego oddziały wyparły z Jekaterynosławia zwolenników Hryhorjewa, który polecił rozstrzelać co dziesiątego wziętego do niewoli powstańca, a kilka tysięcy uczestników wystąpienia wtrącił do więzienia. Udało im się podnieść nowy bunt, w wyniku którego bolszewickie oddziały jeszcze na kilka dni musiały opuścić miasto[3]. W czerwcu tego samego roku dowodził nieudaną obroną Charkowa przed białymi Siłami Zbrojnymi Południa Rosji[2], ponosząc całkowitą klęskę w starciu z Armią Ochotniczą pod dowództwem gen. Władimira Maj-Majewskiego. Czerwoni musieli opuścić Charków 27 czerwca 1919 r.[4]

W grudniu 1919 r. Parchomienko został pełnomocnikiem rady rewolucyjno-wojskowej 1 Armii Konnej, zaś w kwietniu 1920 r. dowodził 14 dywizją kawalerii[2].

W 1920 r. brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej[1].

Jesienią tego samego roku brał udział w operacji przeciwko Siłom Zbrojnym Południa Rosji w regionie na północ od Krymu. W grudniu tego samego roku walczył z oddziałami Nestora Machny i zginął w zasadzce anarchistów[1].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W radzieckiej historiografii i propagandzie Aleksandr Parchomienko należał do najsilniej eksponowanych postaci bohaterów wojny domowej[1]. W 1942 r. powstał poświęcony mu film biograficzny Aleksandr Parchomienko, w którym tytułową rolę zagrał Aleksandr Chwyla[5].

Imię Parchomienki nadano jego rodzinnej wsi, a także licznym ulicom, kołchozom i przedsiębiorstwom w ZSRR[1][2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l Пархоменко Александр Яковлевич, hrono.ru [dostęp 2019-04-09].
  2. a b c d ПАРХОМЕНКО ОЛЕКСАНДР ЯКОВИЧ, resource.history.org.ua [dostęp 2019-04-09].
  3. A. Miszyna, N. A. Grigorjew - ataman powstancew Chersonszcziny, „Nowyj Istoriczeskij Wiestnik”, styczeń 2007.
  4. J. D. Smele, The "Russian" Civil Wars 1916-1926. Ten Years That Shook the World, Hurst&Company, London 2015, ​​​ISBN 978-1-84904-721-0​​, s. 123.
  5. Aleksandr Khvylya, IMDb [dostęp 2019-04-09].