Alfred Nobel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Alfred Nobel
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 21 października 1833
Sztokholm
Data i miejsce śmierci 10 grudnia 1896
San Remo
podpis

Alfred Bernhard Nobel (ur. 21 października 1833 w Sztokholmie, zm. 10 grudnia 1896 w San Remo[1]) – szwedzki chemik, przemysłowiec, wynalazca m. in. dynamitu, fundator Nagrody Nobla.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Immanuela Nobla i Karoliny Ahlsell. Para pobrała się w 1827 i miała ośmioro dzieci, z których wieku dorosłego dożyli tylko Alfred i jego trzech braci[1].

Ojciec Nobla, inżynier i wynalazca, po niepowodzeniach biznesowych przeniósł się w 1837 do Sankt Petersburga w Rosji. Odniósłszy tam sukces na polu produkcji materiałów wybuchowych i maszyn, w 1842 ściągnął tam swoją rodzinę. Alfred pobierał tam nauki u prywatnych nauczycieli. W wieku 16 lat biegle władał językami angielskim, francuskim, niemieckim i rosyjskim[1].

W 1850 udał się do Paryża, gdzie spędził rok studiując chemię; następnie przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie przez cztery lata pracował pod kierunkiem Johna Ericssona. Po powrocie do Sankt Petersburga podjął pracę w fabryce ojca, wytwarzającej sprzęt wojskowy na potrzeby wojny krymskiej. Po zakończeniu wojny w 1856, fabryka, mając trudności z przestawieniem się na produkcję pokojową, zbankrutowała w 1859. Alfred powrócił wtedy wraz z rodzicami do Szwecji. Bracia Alfreda, Robert i Ludvig, pozostali w Rosji, by ratować rodzinny biznes; zarobili majątek dzięki eksploatacji pól naftowych w rejonie Baku[1].

Alfred zaczął eksperymenty z materiałami wybuchowymi i w 1862 otworzył fabrykę nitrogliceryny, szukając sposobu bezpiecznej detonacji tej substancji. W 1863 wynalazł detonator, urządzenie składające się z drewnianej wtyczki zawierającej niewielki ładunek czarnego prochu, umieszczanej w metalowym pojemniku z ładunkiem nitrogliceryny. Dwa lata później udoskonalił detonator poprzez zastosowanie piorunianu rtęci[1].

W 1864, w eksplozji w fabryce Alfreda, zginął jego młodszy brat Emil i kilka innych osób. Niezrażony tym Alfred otworzył szereg nowych fabryk nitrogliceryny. Odkrył, że substancja ta jest pochłaniana przez ziemię okrzemkową, a detonacja powstałej w ten sposób mieszanki jest znacznie bezpieczniejsza i łatwiejsza niż samej nitrogliceryny. Umożliwiło mu to wynalezienie dynamitu (1867). Nowy środek szybko znalazł zastosowanie w budownictwie, przynosząc Noblowi światową sławę[1].

W latach 70. i 80. Nobel stworzył w Europie sieć fabryk dynamitu. Kontynuował też eksperymenty z materiałami wybuchowymi, w 1875 wynalazł żelatynę wybuchową, a w 1887 balistyt. Zarejestrował ponad 350 patentów[1].

W testamencie, spisanym 27 listopada 1895, Nobel ofiarował swój majątek (ok. 31,6 mln koron szwedzkich) na stworzenie funduszu, z którego dochody miały być dzielone w formie 5 nagród przyznawanych za osiągnięcia w dziedzinie fizyki, chemii, fizjologii lub medycyny, literatury oraz na polu zbliżenia między narodami, rozbrojenia i krzewienia idei pokojowych[1][2]. Nagrody jego imienia wręczane są co roku 10 grudnia, w rocznicę śmierci[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Alfred Nobel (ang.). Britannica.com. [dostęp 2020-03-22].
  2. Wielka encyklopedia powszechna PWN, t. 7, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1966, s. 813.
  3. Wielka encyklopedia powszechna PWN, t. 7, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1966, s. 814.