Alois Mrštík

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Alois Mrštík (ur. 14 października 1861 w Jimramovie[1], zm. 24 lutego 1925 w Brnie[2]) – czeski pisarz i dramaturg.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 14. października 1861 w mieście Jimramov na czeskomorawskiej wyżynie w rodzinie szewca Aloisa Mrštíka (1834–1918[3]) i krawcowej Františky (z domu Elisovej[4]). Był najstarszy z czwórki rodzeństwa. Jego młodszy brat Vilém (1863–1912) został wybitnym prozaikiem, autorem powieści realistycznych i impresjonistycznych oraz szkiców z podróży[5]. Kolejny z braci, František (1865–1909[6]), był magistrem farmacji, natomiast Norbert (1867–1905[7]) – tłumaczem z języka rosyjskiego i polskiego oraz felietonistą.

W 1869 rodzina Mrštíków przeniosła się do miejscowości Ostrovačice w pobliżu Brna. W 1874 bracia przeprowadzili się ponownie, tym razem do Brna w celach edukacyjnych. Alois skończył tam szkołę średnią, a następnie szkołę nauczycielską. Po ukończeniu studiów w roku 1881 otrzymał posadę młodszego nauczyciela w miejscowości Starý Lískovec w okolicy Brna (dziś dzielnica Brna – Brno-Starý Lískovec). Rok później pracował jako nauczyciel w miejscowościach Rakvice, Hrušovany u Brna i Těšany[8]. W 1889 został kierownikiem szkoły w miasteczku Diváky u Hustopeče, gdzie się osiedlił[9]. W 1901 ożenił się z Marią (nazwisko panieńskie Bezděková)[8], z którą miał syna Karola, urodzonego w 1905. Oprócz tego Alois miał również nieślubnego syna Franciszka (urodzonego w 1882, matką była Magdaléna Smržová z miejscowości Starý Lískovec).

Oprócz dwudziestosiedmioletniej działalności literackiej redagował wraz z bratem Vilémem w latach 1907–1910 Morawsko-Śląski Periodyk[10]. W 1920 przeszedł na emeryturę. W swojej gminie Diváky stał się znanym pszczelarzem. Zmarł w lutym 1925 po zarażeniu się tyfusem w szpitalu w Brnie.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Alois Mrštík rozpoczął literacką karierę prozami publikowanymi w czasopismach Vesna i Gazeta Narodowa. Pisał również do gazet takich jak Moravská orlice, Zlatá Praha, Světozor, Národní listy, Máj[10]. Jego literackim debiutem był zbiór szkiców z podróży i opowiadań Dobre dusze (Dobré duše). Jednym ze szczytowych osiągnięć jego twórczości jest dramat Maryša, napisany we współpracy z bratem Vilémem. Temat utworu Alois przywiózł z Těšan. Pierwotnie planował wykorzystać go w powieści, ale Vilém namówił go do napisania dramatu.

Owocem braterskiej współpracy była również książka Żony Bavlnky i inne opowiadnia (Bavlnkovy ženy a jiné povídky). W swoim największym, dziewięciotomowym dziele Rok na wsi (Rok na vsi) Alois czerpał ze swojego długiego pobytu w miasteczku Diváky pomiędzy Słowackiem a Haną. Dziesięcioletnia praca była po raz kolejny uwieńczona braterską kooperacją – to Vilém wpłynął na ostateczny kształt Roku na wsi.

Kolejnymi dziełami Aloisa były: Opowiadania i obrazki (Povídky a obrázky), Hore Váhom, Srebrna nić (Nit stříbrná; zbiór opowiadań, wspomnień, szkiców z podróży i obrazków z podróży po południu). Zasługi Aloisa Mrštíka zostały nagrodzone członkostwem w Czeskiej Akademii Nauk i Sztuk, której członkiem został 17 czerwca 1924 roku[11].

Dzieła beletrystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Dobre dusze (Dobré duše) – opowiadania, pierwsze wydanie w 1893.
  • Żony Bavlnky i inne opowiadnia (Bavlnkovy ženy a jiné povídky) – we współpracy z bratem Vilémem, pierwsze wydanie w 1897.
  • Rok na wsi (Rok na vsi) – powieściowa kronika, publikowana w czasopiśmie Květy w latach 1899–1902, a następnie wydana w latach 1903–1904.
  • Opowiadania i obrazki (Povídky a obrázky) – pierwsze wydanie w 1911.
  • Hore Váhom – obrazy z Tatr, pierwsze wydanie w 1919.
  • Srebrna nić (Nit stříbrná) – zbiór 49 opowiadań, wspomnień, szkiców z podróży i obrazków z podróży po południu, pierwsze wydanie w 1926[10].

Rok na wsi[edytuj | edytuj kod]

Opus magnum twórczości Mrštíka jest kronika morawskiej wsi zatytułowana Rok na wsi. Jest to obraz życia na wsi na pograniczu Hany i Słowacka. Tym dziełem Alois Mrštík wniósł nowe, realistyczne elementy do wyobrażenia wsi. Pokazał osobliwe życie na Morawie w ciągu roku kościelnego, pełnego zwyczajów, radości i nieszczęść[12]. Jego książka wywiera wrażenie raczej swoimi przekonującymi szczegółami, plastycznym nakreśleniem postaci i żywymi, realistycznymi dialogami, niż całościową koncepcją. W drugim wydaniu Roku na wsi z roku 1921, już po tragicznej śmierci Viléma, Alois dopisał brata jako współautora[13]. Vilém, znany ze swoich impresjonistycznych opisów przyrody, był prawdopodobnie współautorem lirycznych opisów w powieści.

Przedstawienia teatralne[edytuj | edytuj kod]

Maryša[edytuj | edytuj kod]

Sztuka ta należy do szczytowych osiągnięć czeskiego realistycznego dramatu końca XIX. wieku. Wywarła znaczący wpływ na rozwój czeskiej twórczości dramatycznej. Struktura sztuki jest prosta, a postacie bardzo umiejętnie stworzone. Maryša to surowy dramat dziewczyny wydanej za mąż za bogatego wdowca wbrew jej własnej woli. Jej nieszczęście prowadzi do buntowniczego aktu – zabójstwa męża[14]. Pierwotnie Alois planował opisać tę historię w formie powieści, ale Vilém namówił go do formy dramatu. Prawdopodobnie miał znaczny wpływ także na finalną wersję dramatu. W roku pierwszego książkowego wydania (1894) Maryša była odegrana w Teatrze Narodowym w Pradze. Do dziś jest częścią klasycznego repertuaru czeskich teatrów. Była odgrywana również za granicą.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zapis metrykalny z datami urodzenia i chrztu Aloisa Mrštíka z parafii w Jimramovie..
  2. Zapis metrykalny z datami śmierci i pogrzebu Aloisa Mrštíka z parafii w Brnie.
  3. Informacje na temat Aloisa Mrštíka na stronie Internetowej Encyklopedii Brna.
  4. Informacje na temat Františki Mrštíkovej na stronie Internetowej Encyklopedii Brna.
  5. Čeští spisovatelé 19. a počátku 20. století, Československý spisovatel, Praha 1982, s.181-184.
  6. Zapis metrykalny z datami urodzenia i chrztu Františka Mrštíka z parafii w Jimramovie.
  7. Zapis metrykalny z datami urodzenia i chrztu Norberta Mrštíka z parafii w Jimramovie
  8. a b Informacje na temat Aloisa Mrštíka na stronie Internetowej Encyklopedii Brna.
  9. Čeští spisovatelé 19. a počátku 20. století, Československý spisovatel, Praha 1982, s.180-181.
  10. a b c Dějiny české literatury 3. Literatura druhé poloviny devatenáctého století, Československá akademie věd, Praha 1961, s. 585
  11. Alena Šlechtová, Josef Levora. Členové České akademie věd a umění 1890–1952, s. 206.
  12. HRABÁK, Josef, JEŘÁBEK, Dušan, TICHÁ, Zdeňka, Průvodce po dějinách české literatury, Panorama, Praha 1984, s. 373-374.
  13. Lehár, Jan, Stich, Alexandr, Janáčková, Jaroslava, Holý, Jiří, Česká literatura od počátků k dnešku, NLN, Praha 2000, s. 376.
  14. Čeští spisovatelé 19. a počátku 20. století, Československý spisovatel, Praha 1982, s.182-183.