Anarchizm queerowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Flaga używana przez osoby anarchoqueer

Queer anarchizm, queerowy anarchizm[1], anarchoqueer[2] lub anarcha-queer[3] – jeden z nurtów anarchizmu, który łączy w sobie teorię anarchistyczną oraz dążenie do zmian społecznych na rzecz osób LGBT+, a w efekcie zniesienie homofobii, lesbofobii, transmizoginii, bifobii, transfobii, heteronormatywności, patriarchatu i genderyzmu.

Queerowy anarchizm sprzeciwia się systemowi kapitalistycznemu oraz państwowości, które prowadzą do dominacji jednej bądź kilku określonych grup społecznych nad innymi. W przypadku tego nurtu anarchizmu szczególną uwagę poświęca się obecności stereotypów płciowych w hierarchicznych strukturach społecznych[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Podkreślana przez teorię anarchistyczną indywidualna wolność stworzyła podstawę do obrony homoseksualności, zarówno wewnątrz ruchu anarchistycznego, jak i poza nim. W Das Kuriositäten-Kabinett (1923) Emil Szittya napisał, że „bardzo wielu anarchistów ma tę tendencję. W ten sposób znalazłem w Paryżu węgierskiego anarchistę, Alexandra Sommiego, który założył homoseksualną grupę anarchistyczną na podstawie tego pomysłu”. Jego pogląd potwierdza Magnus Hirschfeld w swojej książce Die Homosexualität des Mannes und des Weibes (1914): „W szeregach stosunkowo małej grupy anarchistycznej, wydawało mi się, że było znaleźć proporcjonalnie więcej homoseksualistów i zniewieściałych niż w innych”[5].  Włoski anarchista Luigi Bertoni (którego Szittya również uważał za homoseksualistę) zauważył: „Anarchiści domagają się wolności we wszystkim, a więc także w seksualności. Homoseksualizm prowadzi do zdrowego poczucia egoizmu, do którego każdy anarchista powinien dążyć"[6].

Oscar Wilde w swoim eseju Dusza człowieka w socjalizmie z 1891 opowiadał się za egalitarnym społeczeństwem, ostrzegając jednocześnie przed niebezpieczeństwami autorytarnego socjalizmu, który zniszczyłby indywidualność[7]. W późniejszym czasie skomentował: „Myślę, że jestem bardziej niż socjalistą. Sądzę, że jestem kimś w rodzaju anarchisty”[8]. W sierpniu 1894 Wilde napisał do swojego kochanka lorda Alfreda Douglasa, aby opowiedzieć o „niebezpiecznej przygodzie”. W czasie żeglugi z dwoma chłopcami - Stephenem i Alphonso - zostali złapani przez burzę: „Spędziliśmy pięć godzin w okropnej wichurze, chcąc wrócić! Nie dotarliśmy do molo aż do jedenastej w nocy, brnąc przez całą tę ciemność i przerażające morze. [...] Wszyscy rybacy czekali dla nas". Zmęczeni, zmarznięci i „przemoknięci do suchej nitki”, trzej mężczyźni natychmiast „przylecieli do hotelu po gorącą brandy i wodę”, ale pojawił się problem prawny, ponieważ: "Było już po dziesiątej w niedzielę wieczorem i właściciel nie mógł sprzedać nam żadnej brandy ani napojów spirytusowych! Musiał więc nam to dać. Ostatecznie nie skończyło się to nieprzyjemne, ale cóż to za prawa! ”. Wilde kończy historię: „Nie muszę wspominać, że teraz Stephen oraz Alphonso stali się anarchistami"[7].

John Henry Mackay był anarchoindywidualistą znanym w ruchu anarchistycznym jako znaczący wczesny zwolennik i propagator idei Maxa Stirnera[9]. Ponadto, był jednym z pierwszych sygnatariuszy „Petycji do Organów Ustawodawczych Imperium Niemieckiego” (Magnusa) Hirschfelda o „zrewidowanie anty-homoseksualnego paragrafu 175 (jego imię pojawiło się na pierwszej liście opublikowanej w 1899). Był też szczególnie zaangażowany w sprawę Oscara Wilde’a i był oburzony jego uwięzieniem za homoseksualizm. Jednakże, Mackay popadł w konflikt z Hirschfeldem i jego organizacją, Komitetem Naukowo-Humanitarnym[10].

Anarchosyndykalistyczny autor Ulrich Linse pisał o „mocno wyróżniającej się postaci spośród Berlińskiej anarchoindywidualistycznej sceny kulturalnej w okolicach roku 1900”, „młodym Johannesie Holzmannie” (znanym jako Senna Hoy[11]): „jako zwolennik wolnej miłości, [Hoy] wychwalał homoseksualizm jako ‘orędownika kultury’ i był zaangażowany w walkę przeciwko Paragrafowi 175[12]. Młodociany Hoy (urodzony w 1882) głosił te poglądy na łamach swojego tygodnika Kampf (Walka) od 1904, który już w następnym roku osiągnął nakład 10,000 egzemplarzy. Niemiecki anarchistyczny psychoterapeuta Otto Gross także szeroko opisywał seksualność wewnątrz jednej płci zarówno u mężczyzn jak i u kobiet i opowiadał się przeciwko jej dyskryminacji[13]. Heteroseksualny anarchista Robert Reitzel (1849-1898) od początku lat 90. wypowiadał się pozytywnie na temat homoseksualności na łamach swojego niemieckojęzycznego czasopisma Der arme Teufel publikowanego w Detroit[14].

Anarchista indywidualistyczny Adolf Brand z początku był członkiem Komitetu Naukowo-Humanitarnego Hirschfelda, doprowadził jednak do rozłamu, tworząc nową frakcję. Brand i jego koledzy, zrzeszeni pod nazwą Gemeinschaft der Eigenen („Społeczność Samoposiadaczy”), byli pod silnym wpływem dzieł Maxa Stirnera[10].

Opierali się Hirschfeldowskiemu medycznemu przedstawianiu homoseksualizmu jako domeny „płci pośredniej”[15]. Ewald Tschek, inny współczesny im homoseksualny anarchistyczny autor, regularnie pisywał do czasopisma Adolfa Branda Der Eigene i w 1925 opisał Komitet Naukowo-Humanitarny Hirschfelda jako zagrożenie dla ludu niemieckiego, karykaturując go jako „Dr. Feldhirscha”. Mimo że Mackay był pod wieloma względami bliższy poglądom Branda i jego „Społecznoścci Samoposiadaczy” niż Hirschfeldowskiego Komitetu Naukowo-Humanitarnego, nie zgadzał się z Brandowskim antyfeminizmem i jego quasi-mizoginistycznymi poglądami, głosząc, że jego „anarchistyczna zasada równej wolności dla wszystkich zdecydowanie dotyczyła zarówno kobiet, jak i mężczyzn”[10].

Der Eigene było pierwszym pismem LGBT na świecie, wydawanym w latach 1896-1932 przez Branda w Berlinie. Brand sam napisał wiele wierszy i artykułów. Inni współtwórcy to Benedict Friedlaender, Hanns Heinz Ewers, Erich Mühsam, Kurt Hiller, Ernst Burchard, John Henry Mackay, Theodor Lessing, Klaus Mann i Thomas Mann oraz artyści Wilhelm von Gloeden, Fidus i Sascha Schneider[16]. Po dojściu do władzy nazistów Brand stał się ofiarą prześladowań i kazał zamknąć swój dziennik[17].

Amerykańska anarchistka Emma Goldman była również jawną krytyczką uprzedzeń wobec homoseksualistów. Jej przekonanie, że wyzwolenie społeczne powinno obejmować gejów oraz lesbijki, było wówczas praktycznie niesłychane, nawet wśród ruchu anarchistycznego[18]. Jak napisał Magnus Hirschfeld, „była pierwszą i jedyną kobietą, w istocie pierwszą i jedyną Amerykanką, która podjęła obronę miłości homoseksualnej przed opinią publiczną”[19]. W licznych przemówieniach oraz listach broniła praw gejów i lesbijek do miłości wedle ich upodobania. Potępiała strach przed i piętnowanie homoseksualizmu. Jak napisała w liście do Hirschfelda: „To jest tragedia, czuję, że ludzie o innej orientacji seksualnej obracają się w świecie, który wykazuje tak małe zrozumienie dla homoseksualistów i jest tak rażąco obojętny na różne stopniowanie oraz zróżnicowanie płci i ich wielkie znaczenie w życiu”[19].

Pomimo tych wspierających postaw, ówczesny ruch anarchistyczny z nie był wolny od homofobii, a redakcja wpływowego hiszpańskiego czasopisma anarchistycznego z 1935 twierdziła, że anarchista nie powinien nawet kojarzyć się z homoseksualistami, nie mówiąc już o tym, że „jeśli jesteś anarchistą, oznacza to, że jesteś bardziej moralnie uczciwy i silniejszy fizycznie niż przeciętny człowiek. A ten, kto lubi odchylenia, nie jest prawdziwym mężczyzną, a więc nie jest prawdziwym anarchistą”[20].

Lucía Sánchez Saornil, hiszpańska anarchistyczno-feministyczna bojowniczka, liderka organizacji Mujeres Libres oraz lesbijska pisarka.

Lucía Sánchez Saornil była główną założycielką hiszpańskiej federacji anarcho-feministycznej Mujeres Libres, która otwarcie mówiła o lesbijskich skłonnościach[21]. W młodym wieku zaczęła pisać poezję i związała się z powstającym ultraistycznym ruchem literackim. Do 1919 jej wiersze były publikowane w różnych czasopismach, m.in. Los Quijotes, Tableros, Plural, Manantial i La Gaceta Literaria. Pracując pod męskim pseudonimem, zajmowała się motywami lesbijskimi[22] w czasach, gdy homoseksualizm był penalizowany, poddawany cenzurze i karze. Niezadowolona z szowinistycznych uprzedzeń rodaków republikanów, Lucía Sánchez Saornil połączyła się w 1936 z dwoma towarzyszkami - Mercedes Comaposadą i Amparo Poch y Gascón, tworząc Mujeres Libres ("Wolne Kobiety"). Była to autonomiczna organizacja anarchistyczna dla kobiet zaangażowanych w „podwójną walkę” o wyzwolenie kobiet i rewolucję społeczną. Lucía i inne „Wolne kobiety” odrzuciły dominujący pogląd, że równość płci wyłoni się naturalnie z bezklasowego społeczeństwa. Gdy wybuchła hiszpańska wojna domowa, kobieca organizacja szybko rozrosła się do trzydziestu tysięcy członkiń, organizując kobiece przestrzenie społeczne, szkoły, gazety i programy opieki dziennej[23].

Pisma francuskiego biseksualnego anarchisty Daniela Guérina oferują wgląd w napięcie, jakie często odczuwały mniejszości seksualne wśród lewicy. Był czołową postacią francuskiej lewicy od lat 30. XX wieku do swojej śmierci w 1988. Po jego coming oucie w 1965 mówił o skrajnej wrogości wobec homoseksualizmu, która przenikała lewicę przez większą część XX wieku[24][25]. „Nie tak wiele lat temu deklarowanie się jako rewolucjonista i przyznawanie się do bycia homoseksualistą było nie do pogodzenia” - napisał Guérin w 1975[26]. W 1954 został powszechnie zaatakowany za badania nad Raportem Kinseya, w którym opisał również ucisk homoseksualistów we Francji: „Najostrzejsza [krytyka] pochodziła od marksistów, którzy mają tendencję do poważnego niedoceniania formy ucisku, jaką jest antyseksualny terroryzm. Spodziewałem się tego oczywiście i wiedziałem, że wydając moją książkę, ryzykowałem, że zostanę zaatakowany przez tych, z którymi czuję się najbliżej na płaszczyźnie politycznej"[27]. Po publicznym wystąpieniu w 1965 Guérin został odrzucony przez lewicę, a jego artykuły o wyzwoleniu seksualnym były cenzurowane lub odmawiano mu publikacji w czasopismach lewicowych[28]. Od lat 50. Guérin odszedł od marksizmu-leninizmu i zmierzał w kierunku syntezy anarchizmu i marksizmu bliskiego platformizmowi, która pozwalała na indywidualizm, a jednocześnie odrzucała kapitalizm. Guérin zaangażował się w rozruchy Maja 1968 roku i był częścią francuskiego ruchu gejowskiego, który pojawił się po tych wydarzeniach. Kilkadziesiąt lat później Frédéric Martel opisał Guérina jako „dziadka francuskiego ruchu homoseksualnego”[29].

Tymczasem w Stanach Zjednoczonych wpływowy myśliciel anarchistyczny - Paul Goodman, ujawnił się późno w swojej karierze jako biseksualista. Wolność z jaką ujawnił w druku i publicznie swoje romantyczne i seksualne relacje z mężczyznami (zwłaszcza w późnym eseju Being Queer)[30], okazała się jedną z wielu ważnych kulturalnych odskoczni powstającego na początku lat 70. ruchu homoseksualnego wyzwolenia.

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Anarcha-queer powstało w drugiej połowie XX wieku wśród anarchistów zaangażowanych w ruch wyzwolenia homoseksualistów, którzy postrzegali anarchizm jako drogę do harmonii między ludźmi heteroseksualnymi/cis a osobami LGBT. Korzeni ideologii można doszukiwać się m.in. w queercore, będącej formą punk rocka, który w treści odwołuje się do LGBT+, jak również - podobnie jak większość form punk rocka - anarchizmu[31].

Współcześnie działa lub działało wiele grup anarcho-queerowych, m.in.:

W okresie 2017-2018 podczas wojny domowej w Syrii działała grupa zbrojna Queerowa Armia Insurekcji i Wyzwolenia (TQILA) będąca podjednostką Międzynarodowych Rewolucyjnych Ludowych Sił Partyzanckich. O powstaniu grupy ogłoszono w czasie bitwy o Ar-Rakkę, jednocześnie wydając oświadczenie wyjaśniające cel jej powstania, którym był sprzeciw wobec systematycznych prześladowań osób LGBT+ przez Państwo Islamskie[40].

W Polsce do ideologii queerowego anarchizmu odwołują się m.in. Warszawska Federacja Anarchistyczna[41].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Susan Song, Poliamoria i queerowy anarchizm – nieskończone możliwości oporu, Wakat, 9 listopada 2015 [dostęp 2020-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-27] (pol.).
  2. Anarchoqueer | Czarna Teoria [dostęp 2020-03-27] (ang.).
  3. queer anarchism - Wiktionary, en.wiktionary.org [dostęp 2020-03-30].
  4. Bonawentura Piżmak, Queerowy anarchizm, nie tęczowy kapitalizm., „Czarne z różowym”, Warszawska Federacja Anarchistyczna, 2018 [zarchiwizowane z adresu 2020-03-30] (pol.).
  5. Magnus Hirschfeld, Die Homosexualität des Mannes und des Weibes, 1914 [zarchiwizowane] (niem.).
  6. Gert Hekma i inni, Gay Men and the Sexual History of the Political Left, The Haworth Press, 1995, ISBN 978-1-56024-724-1 [dostęp 2020-03-26] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-26] (ang.).
  7. a b Kristian Williams, The Soul of Man Under... Anarchism?, The Anarchist Library, 2011 [dostęp 2020-03-26] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-26] (ang.).
  8. Neil McKenna, The Secret Life of Oscar Wilde, Arrow, 2004, ISBN 978-0-09-941545-9 (ang.).
  9. James Huneker, Ideas of Max Stirner; First English Translation of His Book, "The Ego and His Own" -- His Attack on Socialism -- The Most Revolutionary Book Ever Published., „The New York Times”, 20 kwietnia 1907, ISSN 0362-4331 [dostęp 2020-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-27] (ang.).
  10. a b c Hubert Kennedy, Anarchist Of Love: The Secret Life Of John Henry Mackay., 1996 [zarchiwizowane z adresu 2020-03-26] (ang.).
  11. Hoy, Senna, 1882-1914, libcom.org, 25 września 2003 [dostęp 2020-03-26] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-26] (ang.).
  12. Ulrich Linse, Individualanarchisten, Syndikalisten, Bohémiens, [w:] Gelsine Asmus (red.), Berlin um 1900, Berlin: Berlinische Galerie, 1984 (niem.).
  13. Gottfried Heuer, Otto Gross (1877-1920) - Biographical Survey, ottogross.org [dostęp 2020-03-26] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-26] (ang.).
  14. Gert Hekma i inni, Gay Men and the Sexual History of the Political Left, Psychology Press, 1995, s. 90-91, ISBN 978-1-56024-724-1 [dostęp 2020-03-26] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-26] (ang.).
  15. George Lachmann Mosse, Nationalism and Sexuality: Respectability and Abnormal Sexuality in Modern Europe, Howard Fertig, 1985 (ang.).
  16. Digitale Collectie - Der Eigene, IHLIA, 12 lutego 2015 [dostęp 2020-03-31] [zarchiwizowane z adresu 2015-02-12].
  17. Adolf Brand, Brief des schwulen Verlegers Adolf Brand, glbt-news.israel-live.de [dostęp 2020-03-31] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-31] (niem.).
  18. Jonathan Ned Katz, Gay American History: Lesbians and Gay Men in the U.S.A., Penguin Books, 1992, s. 376–380, ISBN 978-0-452-01092-5 (ang.).
  19. a b Emma Goldman, Offener Brief an den Herausgeber der Jahrbücher über Louise Michel, „Jahrbuch für sexuelle Zwischenstufen”, 1923 (niem.).
  20. Richard Cleminson, Male inverts and homosexuals: Sex discourse in the Anarchist Revista Blanca, [w:] Gert Hekma, Harry Oosterhuis, James D Steakley, Gay men and the sexual history of the political left, New York: Harrington Park Press, 1995, ISBN 978-1-56023-067-0 (ang.).
  21. Mujeres Libres (1936-1939). Una lectura feminista, Universidad de Zaragoza, 2 kwietnia 2012 [dostęp 2020-03-31] [zarchiwizowane z adresu 2012-04-02] (hiszp.).
  22. June Fernández, "Tener referentes serios de lesbianas elimina estereotipos", „El País”, Madrid , 5 grudnia 2007, ISSN 1134-6582 [dostęp 2020-03-31] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-31] (hiszp.).
  23. Aileen O'Carroll, Mujeres Libres - Women anarchists in the Spanish Revolution, flag.blackened.net, 26 września 2015 [dostęp 2020-03-31] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-26] (ang.).
  24. Daniel Guérin, Aragon, victime et profiteur du tabou, „Gai Pied Hebdo”, 4 czerwca 1983 (fr.).
  25. Daniel Guérin, À confesse, „Sexpol”, 1, 20 stycznia 1975, s. 10-14 (fr.).
  26. Daniel Guérin, Etre homosexuel et révolutionnaire, „La Quinzaine littéraire”, 225, sierpień 1975, s. 9-10 (fr.).
  27. Daniel Guérin, Le fonds Daniel Guérin et l’histoire de la sexualité, „Journal de la BDIC”, czerwiec 2002, s. 10.
  28. David Berry, For a dialectic of homosexuality and revolution, [w:] Conference "Past and Present of Radical Sexual Politics", Amsterdam , październik 2003 [zarchiwizowane z adresu 2020-03-31] (ang.).
  29. Frédéric Martel, Le rose et le noir. Les homosexuels en France depuis 1968, Seuil, 2000, s. 46, ISBN 978-2-7578-1055-2 (fr.).
  30. Paul Goodman, Being Queer, [w:] Taylor Stoehr, Crazy Hope and Finite Experience: Final Essays of Paul Goodman, Routledge, 1997, s. 103, ISBN 0-88163-266-X (ang.).
  31. Melissa G. Carmona, Queercore. A look inside the genre and its cultural significance, ArcGIS StoryMaps, 17 grudnia 2019 [dostęp 2020-03-30] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-30] (ang.).
  32. Queer Mutiny Brighton, Queer Mutiny Brighton [dostęp 2020-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-27] (ang.).
  33. Queer mutiny north, Queer mutiny north [dostęp 2020-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-27] (ang.).
  34. Ella Fassler, This Pride, Everybody Loves Stonewall. But Can We Stomach the Queer Insurrections of Today?, Slate Magazine, 20 czerwca 2019 [dostęp 2020-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-27] (ang.).
  35. Bianca Phillips, Radical Gay Anarchist Group Denies Billboard Destruction, Memphis Flyer [dostęp 2020-03-30] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-30] (ang.).
  36. Queer Fist [dostęp 2020-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-27] (ang.).
  37. Eskalera Karakola – Kasa pública transfeminista, antigua kasa okupada [dostęp 2020-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-27] (hiszp.).
  38. Hugo Rennéus, "Fag Army" bakom tårtningen av Hägglund, „Sveriges Radio”, 19 sierpnia 2014 [dostęp 2020-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-27] (szw.).
  39. queer • [Squat!net] [dostęp 2020-03-27] (ang.).
  40. Anna Lekas Miller, Is the Queer Brigade Fighting ISIS in Syria a Force for Liberation or Alienation?, The Intercept, 10 sierpnia 2017 [dostęp 2020-03-27] [zarchiwizowane z adresu 2020-03-27] (ang.).
  41. WFA Queer, www.facebook.com [dostęp 2020-03-28] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]