Andrzej Chramiec (lekarz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy lekarza i społecznika. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Andrzej Chramiec
Ilustracja
Andrzej Chramiec (przed 1905)
Data i miejsce urodzenia 27 listopada 1859
Zakopane
Data i miejsce śmierci 31 grudnia 1939
Katowice
Zawód, zajęcie lekarz
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi

Andrzej Chramiec (ur. 27 listopada 1859 w Zakopanem, zm. 31 grudnia 1939 w Katowicach) – lekarz i społecznik z Podhala. Pierwszy góral, który uzyskał wyższe wykształcenie.

Pomnik Andrzeja Chramca przed Urzędem Miasta w Zakopanem

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Ukończył jednoklasową szkołę w Zakopanem, uczęszczał do czteroklasowej szkoły w Nowym Targu, a następnie gimnazjum w Wadowicach. Ukończył studia na wydziale lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego. Był pierwszym góralem zakopiańskim z wyższym wykształceniem.

Doktor Chramiec wspomina w książce Wspomnienia doktora Andrzeja Chramca, że gdy ojciec opatrywał mu nogi, widział, jak do miski z wodą wpadają łzy. Opatrunek zaprawiony łzami tak mu pomógł, że już w Niedzielę Wielkanocną mógł iść rano na rezurekcję.

Zaraz po studiach powrócił na Podhale, gdzie rozpoczął prywatną praktykę. Za radą Tytusa Chałubińskiego odbył kilkumiesięczny staż u dra Jana Czerwińskiego w zakładzie hydropatycznym Fürstenhoff w pobliżu miasta Kapfenberg w Styrii. W 1886 został lekarzem klimatycznym.

W 1887 założył własne sanatoriumzakład wodoleczniczy z pokojami gościnnymi. Przez 30 lat przyjął 20 tys. kuracjuszy ze wszystkich zaborów i z zagranicy. O jego zakładzie pisała prasa zakopiańska, krakowska, warszawska.

W wieku 28 lat poślubił Jadwigę Bieczyńską, z którą miał siedmioro dzieci – trzech synów i cztery córki. Jeden z synów, Józef Andrzej Chramiec, był uczestnikiem kampanii wrześniowej w stopniu porucznika, w 1939 aresztowany przez Sowietów. Więzień Starobielska, zamordowany w Charkowie, numer na liście zamordowanych 3250. Jego wnuczką była Teresa Remiszewska[1]. Inny syn, Andrzej walczył jako pilot w wojnie polsko-bolszewickiej, był attaché wojskowym przy Ambasadzie RP w Waszyngtonie.

Działalność społeczna[edytuj | edytuj kod]

Aktywnie włączał się w działalność społeczną. W latach 1886–1906 był radnym gminnym, w 1902 został wybrany na wójta. Jako radny i wójt przyczynił się do powstania wielu ulic i dróg. Za jego przyczyną powstała droga na Olczę i na Bystre, ulica obecnie Witkiewicza i Kościuszki, Droga pod Reglami. Bardzo pożyteczną inwestycją było założenie wodociągów i straży pożarnej. Jako prezes Ligi Pomocy Przemysłowej był inicjatorem wystawy przemysłu krajowego w Zakopanem w 1905 (wspólnie z wójtem zakopiańskim Rogerem Battaglią)[2].

Poprzez swoją aktywną działalność dochtor pozyskał wielu zwolenników, ale również nie brakowało przeciwników:

Jednakże już od końca lat dziewięćdziesiątych nad A. Chramcem „zbierała się burza”. Ujawniły się kontrowersje między nim, jako reprezentantem rady gminnej i Komisji Klimatycznej a lekarzem klimatycznym – Tomaszem Janiszewskim. Osią konfliktów były problemy sanitarne gminy i związane z nimi inwestycje. Społeczność zakopiańska podzieliła się na dwa obozy – zwolenników Chramca i Janiszewskiego[3].

W 1916 opuścił na zawsze Podhale. Przeniósł się najpierw do Wadowic, potem do Brodów k. Lwowa i do folwarku Sulmin pod Gdańskiem. W 1924 osiedlił się w Wielkopolsce. Pełnił tam funkcję lekarza powiatowego – najpierw w Międzychodzie, potem we Wrześni.

Zmarł na zawał serca w 1939 po rewizji Gestapo. Pochowany najpierw w Katowicach, w 1952 został przeniesiony do rodzinnego grobowca na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem (sektor L-II-3)[4].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

11 listopada 2006 miało miejsce uroczyste odsłonięcie pomnika dra Andrzeja Chramca przed Urzędem Miasta w Zakopanem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Autor: bibliogger, Bibliogger [dostęp 2016-12-27].
  2. Wystawa przemysłu krajowego w Zakopanem. „Nowości Illustrowane”. Nr 33, s. 9, 12 sierpnia 1905. 
  3. „Wspomnienia doktora Andrzeja Chramca” opr. wstęp i posłowie Barbara Wysocka, Kórnik-Zakopane 2006
  4. Cmentarze Parafii Najświętszej Rodziny w Zakopanem - wyszukiwarka osób pochowanych, zakopane-parafia.grobonet.com [dostęp 2020-11-08].
  5. M.P. z 1936 r. nr 66, poz. 131 „za zasługi na polu pracy społecznej”.
  6. M.P. z 1933 r. nr 259, poz. 279 „za zasługi na polu pracy narodowo-społecznej”.