Andrzej Werblan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Andrzej Werblan
Ilustracja
Andrzej Werblan (1980)
Data i miejsce urodzenia 30 października 1924
Tarnopol, Polska
Wicemarszałek Sejmu V, VI, VII i VIII kadencji (PRL)
Okres od 13 lutego 1971
do 21 lipca 1982
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Odznaczenia
Order Budowniczych Polski Ludowej Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Andrzej Werblan (ur. 30 października 1924 w Tarnopolu) – polski historyk, politolog i polityk, działacz socjalistyczny i komunistyczny, profesor nauk politycznych. Budowniczy Polski Ludowej.

Członek Rady Naczelnej Polskiej Partii Socjalistycznej (1948). Poseł na Sejm PRL I, III, IV, V, VI, VII i VIII kadencji, w latach 1971–1982 wicemarszałek Sejmu V, VI, VII i VIII kadencji. Członek (1956–1981) i sekretarz (1974–1980) Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, w 1980 członek Biura Politycznego KC PZPR. Kierownik wydziałów: propagandy (1956–1960) oraz nauki i oświaty (1960–1963, 1964–1971) KC PZPR. Wykładowca Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach i Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Jana i Eugenii. W 1940 został wraz z rodziną zesłany na Syberię, gdzie pracował jako robotnik w radzieckich kołchozach. Po układzie Sikorski-Majski starał się dostać do Polskich Sił Zbrojnych formowanych w ZSRR, zachorował jednak na tyfus[1]. Od 1943 do 1947 służył w Wojsku Polskim, wziął udział w bitwie pod Studziankami[2]. Od sierpnia 1946 członek Polskiej Partii Socjalistycznej (w 1948 zasiadał w Radzie Naczelnej partii i pełnił funkcję I sekretarza Wojewódzkiego Komitetu w Białymstoku), od grudnia 1948 członek Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Zaliczany do byłych członków PPS zbliżonych do „puławian” podczas walki o władzę w kierownictwie PZPR w latach pięćdziesiątych[3].

W aparacie PZPR pełnił funkcje II sekretarza Komitetu Wojewódzkiego w Kielcach (1948–1952), zastępcy członka (1948–1956) i członka (1956–1981) Komitetu Centralnego PZPR, od 1974 do 1980 jego sekretarza, a w 1980 członka Biura Politycznego KC PZPR. W Sekretariacie KC inspektor (1954–1956) i jego członek (1971–1974), ponadto był kierownikiem wydziałów: propagandy i agitacji (1956), propagandy i prasy (1956), propagandy (1956–1960) oraz nauki i oświaty (1960–1963, 1964–1971). W latach 1971–1982 pełnił funkcję wicemarszałka Sejmu V, VI, VII i VIII kadencji.

Początkowo studiował na Uniwersytecie Warszawskim, w latach 50. kontynuował studia w Instytucie Nauk Społecznych przy KC PZPR. Historyk (magister od 1954), profesor doktor i autor licznych prac naukowych z najnowszej historii Polski. W 1974 objął stanowisko profesora zwyczajnego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, wykładał nauki polityczne. Był redaktorem naczelnym czasopisma KC PZPR „Nowe Drogi” (1972–1974) i dyrektorem Instytutu Podstawowych Problemów Marksizmu-Leninizmu (1974–1981). Przez wiele lat był głównym ideologiem partyjnym. W marcu 1968 analizował szkodliwy wpływ Żydów na polski ruch komunistyczny, szczególnie w okresie stalinizmu. W czerwcu tego samego roku wszedł w skład Komitetu Honorowego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika[4].

W latach 1974–1985 wchodził w skład Rady Naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. W latach 1981–1983 członek prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. 28 listopada 1988 wszedł w skład Honorowego Komitetu Obchodów 40-lecia Kongresu Zjednoczeniowego PPR-PPS – powstania PZPR[5].

W okresie legalnego działania „Solidarności”, w latach 1980–1981 uchodził w ramach kierownictwa PZPR za protektora ruchu struktur poziomych[6].

Zięć Bolesława Podedwornego.

Ostatni żyjący członek rady naczelnej PPS z lat 40.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Podstawy ideologiczne partii marksistowskiej: (stenogram wykładu), Centralny Ośrodek Szkolenia Partyjnego PZPR, 1953.
  • Walka o podstawy ideologiczne partii bolszewików: (stenogram wykładu), Centralny Ośrodek Szkolenia Partyjnego PZPR, 1955.
  • O socjalistyczny kierunek działalności kulturalnej, Książka i Wiedza, Warszawa 1958.
  • Przyczynek do genezy konfliktu[w:] „Miesięcznik Literacki”, czerwiec 1968, nr 6, str. 61–71.
  • Problemy jedności międzynarodowego ruchu komunistycznego w świetle narady moskiewskiej: tezy i materiały dla lektorów i wykładowców szkolenia partyjnego, Wydział Propagandy i Agitacji KC PZPR, Warszawa 1969.
  • Szkice i polemiki, Warszawa, „Książka i Wiedza”, 1970.
  • Rewolucja naukowo-techniczna w warunkach socjalizmu, praca zbiorowa pod red. Andrzeja Werblana, Warszawa, „Książka i Wiedza”, 1978.
  • Dziedzictwo Wielkiego Października — naszym drogowskazem [w:] „Z Pola Walki” 1977 rocznik 20, nr 3, str. 11–28.
  • Wielka Socjalistyczna Rewolucja Październikowa a walka narodu polskiego o wyzwolenie społeczne i narodowe [w:] „Nowe Drogi” 1977, nr 12, str. 13–24.
  • Niezłomna więź z partią Lenina [w:] Międzynarodowa konferencja teoretyczna w Warszawie. Rewolucja Październikowa a współczesność, „Nowe Drogi”, 1977, nr 10, str. 19–48.
  • PZPR — kierownicza siła klasy robotniczej i narodu polskiego. Sesja naukowa poświęcona 60-leciu powstania KPP oraz 30-leciu zjednoczenia polskiego ruchu robotniczego i dorobkowi PZPR, Wyższa Szkoła Nauk Społecznych przy KC PZPR, Warszawa 1978.
  • W tyglu polskich przemian, Warszawa, „Książka i Wiedza”, 1981.
  • Człowiek, który odszedł wczoraj [Gomułka Władysław] [w:] „Polityka” 1982, R. 26, nr 30, str. 12.
  • Klasowe i narodowe aspekty myśli politycznej PPR i PZPR: (studia i szkice), Wydawnictwo PWN, Warszawa 1987.
  • Władysław Gomułka w okresie referendum i wyborów do Sejmu Ustawodawczego [w:] „Dzieje Najnowsze”, 1987, R. 19, zeszyt 3, str. 51–110.
  • Władysław Gomułka sekretarz generalny PPR, Warszawa, „Książka i Wiedza”, 1988.
  • Stalinizm w Polsce, Warszawa, „Fakt”, 1991. Wydanie II – „Przegląd”, 2009.
  • Modzelewski – Werblan. Polska Ludowa (2017, Wydawnictwo Iskry).
    Zapis rozmowy z Karolem Modzelewskim i Robertem Walenciakiem.
  • Polska Ludowa. Postscriptum (2020, Wydawnictwo Iskry).
    Zapis rozmowy z Robertem Walenciakiem.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Robert Walenciak, Mój przyjaciel Fryc, „Przegląd”, 10 maja 2020 [dostęp 2020-06-07].
  2. Przypadki Andrzeja Werblana, „Przegląd”, 22 grudnia 2019 [dostęp 2020-06-07].
  3. Październik i „Mała stabilizacja”. W: Jerzy Eisler: Zarys dziejów politycznych Polski 1944–1989. Warszawa: POW „BGW”, 1992, s. 62. ISBN 83-7066-208-0.
  4. Urania”, nr 3, marzec 1969, s. 84.
  5. Trybuna Robotnicza”, nr 277, 29 listopada 1988, s. 5.
  6. Eugeniusz Duraczyński, PZPR w kryzysie — kryzys w PZPR (lato 1980–lato 1981), „Dzieje najnowsze, Rocznik XXIX — 1997, 4”, 1997, s. 84.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]