Antoni Szacki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Antoni Szacki
Bohun, Dąbrowski
pułkownik NSZ pułkownik NSZ
Data i miejsce urodzenia 1 marca 1902
Wilno
Data i miejsce śmierci 2 lipca 1992
Costa Mesa
Przebieg służby
Siły zbrojne Narodowe Siły Zbrojne
Jednostki Brygada Świętokrzyska
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Narodowego Czynu Zbrojnego (nadany po 1992)

Antoni Szacki, ps. Bohun, Dąbrowski (ur. 1 marca 1902 w Wilnie, zm. 2 lipca 1992[1] w Costa Mesa) – polski działacz konspiracji niepodległościowej w czasie II wojny światowej, pułkownik, dowódca Brygady Świętokrzyskiej Narodowych Sił Zbrojnych, autor książki Byłem dowódcą Brygady Świętokrzyskiej, przeciwnik organizacji i wybuchu powstania warszawskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny inteligenckiej. Za udział ojca w ruchu rewolucyjnym 1905 r. cała rodzina zesłana została do Tomska na Syberii. Tam przebywała do 1910 r., kiedy zmarł ojciec Szackiego. Następnie przenieśli się do Charkowa, gdzie Szacki uczęszczał do gimnazjum. Tam też przeżył okres rewolucji bolszewickiej i wojny domowej.

W 1919 r. powrócił do Warszawy i wstąpił na ochotnika do wojska. Otrzymał przydział do 1 pułku Ułanów Krechowieckich. W czasie kampanii 1920 r. został ranny i dostał się do niewoli bolszewickiej, z której został uwolniony dopiero po podpisaniu pokoju ryskiego.

W 1923 r. zdał egzamin dojrzałości i podjął studia na Politechnice Warszawskiej. Ze studiów jednak zrezygnował i w 1924 r. wstąpił do Oficerskiej Szkoły Piechoty w Warszawie. Jako jej uczeń brał udział w walkach podczas zamachu majowego 1926 r. przeciwko zbuntowanym oddziałom Józefa Piłsudskiego. Został w ich trakcie ranny. W 1927 r. otrzymał stopień podporucznika i został skierowany do 76 pułku piechoty w Grodnie, w którym służył do września 1939 r. Prawdopodobnie już w 1934 r. został członkiem Obozu Narodowo-Radykalnego[2].

Na początku kampanii wrześniowej 1939 r. trafił do sztabu Armii „Prusy”. Po jej rozbiciu przez wojska niemieckie znalazł się we Lwowie. Tutaj został wzięty do niewoli niemieckiej, z której zbiegł i przedostał się do Krakowa. Ostatecznie osiadł w Zagnańsku.

W 1940 r. wstąpił do Związku Jaszczurczego, a następnie Narodowych Sił Zbrojnych. Pełnił funkcję szefa sztabu Okręgu V Kielce NSZ. Od sierpnia 1944 r. był dowódcą Brygady Świętokrzyskiej NSZ. Pod jego dowództwem 17 stycznia 1945 r. jednostka ta wycofała się przed nacierającą Armią Czerwoną z Kielecczyzny przez Śląsk do Czech, gdzie 5 maja 1945 r. wyzwoliła hitlerowski obóz koncentracyjny dla kobiet w Holisovie k. Pilzna, a następnie połączyła się z amerykańską 3 Armią gen. George'a Pattona[3].

 Osobny artykuł: Brygada Świętokrzyska.

Po przekształceniu Brygady w kompanie wartownicze (1946 r.) i usunięciu go z funkcji ich dowódcy przebywał w Niemczech do 1949 r., a następnie we Francji. Zajął się prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W 1950 r. władze PRL wystąpiły do władz francuskich z wnioskiem o ekstradycję jego osoby, oskarżając go o kolaborację. Do odrzucenia wniosku przyczyniły się m.in. świadectwa Żydówek–więźniarek z obozu koncentracyjnego Holleischen (Aussenlager Holleischen) w obecnym Holiszowie, które zaświadczyły przed sądem, że Szacki jako dowódca Brygady Świętokrzyskiej uratował im życie. Po fiasku starań o ekstradycję komuniści podjęli próbę porwania Szackiego przez grupę terrorystów-dywersantów, ale akcja nie powiodła się.

W 1956 r. przeniósł się do Stanów Zjednoczonych. Zmarł 2 lipca 1992 r. w Costa Mesa, w Kalifornii.

Po 1992 został w III Rzeczypospolitej odznaczony Krzyżem Narodowego Czynu Zbrojnego[4].

Antoni Szacki napisał i opublikował książkę Byłem dowódcą Brygady Świętokrzyskiej, w której oprócz losów dowodzonego przez siebie oddziału, krytycznie ocenił organizatorów powstania warszawskiego, jak i jego bilans końcowy, cyt. 200 000 zabitych, kompletnie zniszczona w ciągu 63 dni stolica wraz z całym bezcennym wielowiekowym dorobkiem narodu polskiego[5].

Awanse[edytuj | edytuj kod]

  • podporucznik – 7 sierpnia 1927 r. ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1927 r. i 20 lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty
  • porucznik – 15 sierpnia 1929 r. ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1929 r. i 20 lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty
  • podpułkownik - 15 sierpnia 1944 - awansowany przez Radę Polityczną NSZ[6]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Niektóre źródła podają jako datę śmierci dzień 3 lipca.
  2. Nowak 2015 ↓, s. 60.
  3. Nowak 2015 ↓, s. 60-74.
  4. Odznaczeni Krzyżem Narodowego Czynu Zbrojnego. nsz.com.pl. [dostęp 2015-11-17].
  5. Szacki 2014 ↓, s. 77,78.
  6. Nowak 2015 ↓, s. 61.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]