Arboretum w Gołuchowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Arboretum w Gołuchowie
Ilustracja
Arboretum w Gołuchowie
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Miejscowość Gołuchów
Powierzchnia 158,05 ha
Data założenia 1853
Projektant Jan Kanty Działyński, Izabella Działyńska i Adam Kubaszewski
Położenie na mapie gminy Gołuchów
Mapa lokalizacyjna gminy Gołuchów
Arboretum w Gołuchowie
Arboretum w Gołuchowie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Arboretum w Gołuchowie
Arboretum w Gołuchowie
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Arboretum w Gołuchowie
Arboretum w Gołuchowie
Położenie na mapie powiatu pleszewskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu pleszewskiego
Arboretum w Gołuchowie
Arboretum w Gołuchowie
Ziemia51°51′20″N 17°55′55″E/51,855556 17,931944
Strona internetowa

Arboretum w Gołuchowie[1] (używana jest również nazwa park-arboretum, np. przez Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie[2]) – jedno z najstarszych i największych arboretów w Polsce założonych w stylu angielskim w II połowie XIX w.[3] Znajduje się w Gołuchowie w województwie wielkopolskim, w powiecie pleszewskim, w gminie Gołuchów[4]. Obecnie jest własnością Lasów Państwowych, a konkretnie należącego doń Ośrodka Kultury Leśnej w Gołuchowie[5] i ma powierzchnię według różnych źródeł 158,05 ha[6][7] lub 144,9 ha[8], rozciągając się wąskim pasem długości 3 km wzdłuż obu brzegów rzeki Ciemnej[9].

Arboretum powstało jako wynik rozbudowy małego, starszego (do 3 ha) parku zamku gołuchowskiego przez nowego właściciela, hrabiego Jana Kantego Działyńskiego[10], który od 1853 r. rozpoczął intensywne prace związane z przekształceniem parku w arboretum, m.in. kazał wytyczyć aleje i obsadzić jedną z nich lipami, a drugą grabami oraz lipami oraz nasadzić dwie działki sadzonkami różnych roślin iglastych, celem stworzenia kolekcji tej grupy roślin[11]. Prace wstrzymano w związku z represjami, jakie dotknęły właściciela za udział w powstaniu styczniowym. W 1870 r. majątek kupiła od męża jego żona Izabela[12]. W 1876 r. małżonkowie zatrudnili jako głównego projektanta i wykonawcę rozbudowy parku Adama Kubaszewskiego, który przeprowadził główną fazę rozbudowy i kształtowania drzewostanu i formowania arboretum, nadając mu, zgodnie z wolą Działyńskich, charakter parku krajobrazowego w stylu angielskim leżącego wzdłuż rzeki Ciemnej[13]. Oprócz nasadzeń przeprowadzono też prace melioracyjne, regulację Ciemnej i kształtowanie krajobrazu poprzez wykopanie lub pogłębienie wąwozów oraz usypanie sztucznych wzgórz[14]. W 1894 r. dokupiono i nasadzono pod kierownictwem Kubaszewskiego nowe grunty, zwiększając powierzchnię parku o około 100% i włączając fragmenty naturalnych lasów[15]. Po śmierci Izabeli Działyńskiej (1899) i Kubaszewskiego (1924) większych prac nad rozbudową nie prowadzono, jednak utrzymywano arboretum, choć liczba gatunków tu zgromadzonych zmniejszyła się[16]. Dewastacja parku miała miejsce w okresie II wojny światowej i w latach powojennych. Proces ten ilustrują liczby gatunków roślin drzewiastych na terenie arboretum: w czasie maksymalnego rozwoju za Działyńskich było ich ponad 1000, w 1926 r. 519, a w 1954 już tylko 254 gatunki[17]. W 1982 obszar ten włączono do utworzonego wówczas Ośrodka Kultury Leśnej, który to zaczął odbudowę pierwotnego założenia Działyńskich[18].

Według stanu na rok 2004 w arboretum rosło około 600 gatunków lub odmian krzewów i drzew (taka sama liczba podana została w 1987[1]), wśród których 262 drzew miało wymiary uzasadniające uznanie je za pomniki przyrody[19], jednak tylko 28 z nich jest wpisana do gminnego rejestru pomników przyrody[20] (trochę inne dane podaje Wrońska-Pilarek D. i in.: 290 drzew o rozmiarach pomnikowych, z tego 35 wpisanych do rejestru pomników przyrody, kolejne 136 drzew o wymiarach zbliżonych do pomnikowych[21]). W 2004 roku na omawianym obszarze rosło około 80 tys. drzew[22]. W zespołach leśnych przeważają grądy i mniej liczne dąbrowa. Na terenie parku dominują zbiorowiska roślinności leśnej, zbiorowiska roślinności nieleśnej (leżące głównie w południowej części arboretum) obejmują niecałe 31 ha, ponadto znajdują się także dwa sztuczne stawy, o powierzchni 1,26 ha i 3,99 ha[23].

Wśród dziko żyjących organizmów stwierdzono tu 510 gatunków roślin naczyniowych, 275 gatunków grzybów wielkoowocnikowych, 131 gatunków porostów[24], 27 gatunków mchów[25], minimum 1500 gatunków owadów i kilkanaście gatunków pajęczaków (fauna owadów i pajęczaków poznana w sposób dalece niepełny)[26], 7 gatunków płazów i 3 gadów[27], 76 gatunków ptaków mających tu swoje lęgi, w tym 75 chronionych, 13 gatunków nietoperzy i 15 gatunków innych ssaków (m.in. bóbr i wydra), w tym 7 chronionych[28]. Za bogatą uznaje się awifaunę i chirofaunę[29].

Do cennych okazów miejscowego arboretum należy najstarszy w Polsce grab pospolity, którego wiek w 2018 r. określano na 199 lat, obwód mierzył 374 cm, a pierśnica – 119 cm[30].

Teren arboretum jest częścią Obszaru Chronionego Krajobrazu Dolina rzeki Ciemnej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Łukasiewicz A. (red.) 1987: Ogrody botaniczne i arboreta w Polsce. Państ. Wydaw. Rolnicze i Leśne, Warszawa, s. 85, ISBN 83-09-00850-3
  2. Alicja Antonowicz: Park Arboretum. Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie, 2.02.2017. [dostęp 2019-01-02].
  3. Czołnik s. 38
  4. Strona Urzędu Gminy Gołuchów [1]
  5. Czołnik s. 42
  6. Strona parku [2]
  7. Strona Urzędu Gminy Gołuchów [3]
  8. Kiczyńska i in.
  9. D. Wrońska-Pilarek i inni. The most valuable trees of the park-arboretum of the forest culture centre in Gołuchów. „Nauka Przyroda Technologie”. 10 (4), s. 3, 5, 2016. DOI: 10.17306/j.npt.2016.4.40 (ang.). 
  10. Kiczyńska i in.
  11. Czołnik s. 39
  12. Kiczyńska i in.
  13. Czołnik s. 38-41
  14. Kiczyńska i in.
  15. Czołnik s. 41
  16. Kiczyńska i in.
  17. Kiczyńska i in.
  18. Kiczyńska i in.
  19. Strona arboretum [4]
  20. Kiczyńska i in.
  21. D. Wrońska-Pilarek i inni. The most valuable trees of the park-arboretum of the forest culture centre in Gołuchów. „Nauka Przyroda Technologie”. 10 (4), s. 1, 2016. DOI: 10.17306/j.npt.2016.4.40 (ang.). 
  22. Strona arboretum [5]
  23. Kiczyńska i in.
  24. Kiczyńska i in.
  25. Czołnik s. 46
  26. Kiczyńska i in.
  27. Czołnik s. 46
  28. Kiczyńska i in.
  29. Kiczyńska i in.
  30. Fronczak K., 2018: Bohater drugiego planu. „Przyroda Polska”, nr 12, s. 4

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czołnik B., 2007: Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie. Informator. Wyd. Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie. ISBN 9788392214151
  • Kiczyńska A. i in., 2015: PROGRAM OCHRONY PRZYRODY PARKU-ARBORETUM W GOŁUCHOWIE. Wyd. Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska [6]