Archiwa w Toruniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Toruń
Toruń2017.jpg
Ten artykuł jest częścią cyklu artykułów o Toruniu
Tabliczki woskowe z zasobu Archiwum Państwowego w Toruniu
List starszych kantoru hanzeatyckiego w Brugii do Rady Starego Miasta Torunia

Archiwa w Toruniu – placówki naukowe, które gromadzą, przechowuje i udostępniają materiały archiwalne w Toruniu.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Toruń jest znaczącym ośrodkiem archiwistyki w Polsce. To na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika od ponad 60 lat kształceni są archiwiści (jako jedyna uczelnia w Polsce na osobnym kierunku pn.: archiwistyka i zarządzanie dokumentacją). W jego ramach działa jedyny w Polsce Instytut Historii i Archiwistyki, na którym wykładają bądź wykładali wybitni specjaliści z zakresu archiwistyki m.in. Ryszard Mienicki, Franciszek Paprocki, Andrzej Tomczak, Bohdan Ryszewski czy Halina Robótka.

Toruń w końcu jest również siedzibą wielu archiwów, których zasób jest jednym z najcenniejszych w Polsce[1][2][3][4].

Archiwa[edytuj | edytuj kod]

Państwowe[edytuj | edytuj kod]

Wśród archiwów wchodzących w skład państwowej sieci archiwalnej pierwszorzędną rolę odgrywa Archiwum Państwowe. Zaliczane jest do najstarszych i najbardziej wartościowych pod względem posiadanego zasobu w Polsce. Jego początki sięgają założenia miasta w XIII wieku. Do 1951 roku działało jako Archiwum Miejskie z siedzibą od początku swojego istnienia w Ratuszu Staromiejskim, następnie włączone zostało do sieci archiwalnej. Od tego momentu podlega Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych. Na zasób archiwum składa się około 6 tys. akt. Najcenniejsze materiały Archiwum stanowią dokumenty i akta z okresu staropolskiego (m.in. przywileje królewskie dla Torunia, przywilej lokacyjny Miasta Torunian czy bulle papieskie). W zbiorach zachował się też jeden z największych w Europie zespół tabliczek woskowych połączonych w poliptyki. W 2003 roku tabliczki te zostały wpisane na krajową listę dziedzictwa kulturowego UNESCO[5][6].

Wojskowe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Archiwum Wojskowe w Toruniu.

Drugim najstarszym archiwum jest Archiwum Wojskowe, należy ono do grupy tzw. archiwów wyodrębnionych. Podlega ono Ministerstwu Obrony Narodowej. Jego początki sięgają roku 1947 kiedy to przy dowództwie Okręgu Wojskowego Nr II utworzono komórkę archiwalną. Początkowo siedzibą archiwum była Bydgoszcz, przenosiny do Torunia nastąpiły w 1957 roku. Od 1990 roku nie podlegało Okręgowi Wojskowemu, a Dyrekcji Centralnemu Archiwum Wojskowemu. Stan ten trwał do 2000 roku i ponownie od 2009 roku. W 2010 roku po raz kolejny zreorganizowano wojskową służbę archiwalną. Od tego momentu archiwum funkcjonuje jako samodzielna jednostka pod nazwą Archiwum Wojskowe w Toruniu i jest jednym z 6 istniejących dzisiaj w Polsce tego typu placówek[7].

Uniwersytetu Mikołaja Kopernika[edytuj | edytuj kod]

Archiwum wchodzącym w skład państwowej sieci archiwalnej jest również Archiwum UMK w Toruniu. Należy do grupy archiwów zakładowych z powierzonym zasobem historycznym. Jego początki sięgają roku 1948. Na dzień 31 grudnia 2013 roku zasób Archiwum UMK obejmuje ogółem 275 736 jednostek archiwalnych. Łącznie zasób liczył 4007,10 metrów bieżących akt. Zasób archiwum dzieli się na działy: akta wydziałowe, akta jednostek administracji UMK, akta innych jednostek, organizacji i instytucji uniwersyteckich oraz spuścizny pracowników naukowych (obecnie 65). Nadzór merytoryczny nad archiwum sprawuje Archiwum Państwowe[8].

Specjalnym rodzajem Archiwum, jednak nie będącym samodzielną jednostką jest istniejące w strukturze Biblioteki Uniwersyteckiej Archiwum Emigracji. Powstało ono w 1995 roku i zajmuje się gromadzeniem, przechowywaniem, opracowywaniem i udostępnianiem wszelkich materiałów związanych z życiem i działalnością emigracji polskiej.

Zakładowe[edytuj | edytuj kod]

W Toruniu działa również szereg archiwów zakładowych, które również wchodzą w skład państwowej sieci archiwalnej. Nadzór nad ich działalnością sprawuje Oddział Nadzoru Archiwum Państwowego w Toruniu.

Pozostałe[edytuj | edytuj kod]

W Toruniu istnieją również placówki nie wchodzące w skład państwowej sieci archiwalnej. Należą do sieci archiwów niepaństwowych ewidencjonowanych. Największe z nich to Archiwum Akt Dawnych Diecezji Toruńskiej. Powstało na podstawie dekretu biskupa toruńskiego Andrzeja Suskiego 24 czerwca 2001 roku. Na jego zasób składają się akta metrykalne z parafii Diecezji Toruńskiej oraz akta z archiwów parafialnych i klasztornych m.in. z Katedry św. Janów w Toruniu, parafii św. Katarzyny w Brodnicy, kościoła farnego w Grudziądzu czy nieistniejącego klasztoru w Łąkach Bratiańskich[9].

Szczególną instytucją jest Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej. Powołana przez Elżbietę Zawacką w 1990 roku społeczna placówka, ma na celu dokumentowanie działalności Pomorskiej Armii Krajowej oraz wkładu kobiet w działalność konspiracyjną i wojenną. Całość zbiorów to około 40 metrów bieżących akt i innych materiałów, tj. około 8 tys. jednostek archiwalnych (w tym 6654 teczki osobowe konspiratorów pomorskich i kobiet żołnierzy), ok. 4500 fotografii, 121 mikroform, 442 eksponaty muzealne oraz ponad 5 tys. publikacji składających się na zbiory biblioteczne (materiały nieaktowe). Całość zasobu podzielona jest na dokumentację aktową i nieaktową, a w ich ramach na działy. I tak dokumentacja aktowa podzielona jest na: Archiwum Pomorskie, Dział Archiwum Wojennej Służby Kobiet oraz Dział Archiwum Wydziału Łączności Zagranicznej KG AK „Zagroda”[10].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]