Arcymistrz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy tytułu nadawanego szachistom. Zobacz też: tytuły klasyfikacyjne w brydżu sportowym.

Arcymistrztytuł nadawany szachistom przez Międzynarodową Federację Szachową (FIDE) za wyniki sportowe. Wyróżniony szachista ma prawo dożywotnio posługiwać się tym tytułem. Na oznaczenie tytułu używa się polskiego skrótu am lub międzynarodowego GM (ang. grandmaster) oraz analogicznie dla kobiet amk i WGM.

Zasady nadawania tytułu[edytuj | edytuj kod]

W większości opracowań powielone jest stwierdzenie, że w 1914 roku car Rosji Mikołaj II, chcąc uhonorować najsilniejszych szachistów świata uczestniczących w turnieju w Petersburgu, nazwał ich arcymistrzami. Tego zaszczytu mieli dostąpić: Emanuel Lasker, Jose Raul Capablanca, Aleksandr Alechin, Siegbert Tarrasch i Frank Marshall. Najwcześniejsza znana opublikowana wzmianka o takim wydarzeniu pochodzi jednak z roku 1940, a argumenty za jego prawdziwością są dalece niewystarczające. Wiadomo natomiast, że arcymistrzami nazywano wybitnych szachistów już wcześniej. Systematycznie określano tak zwycięzców wielkich zawodów międzynarodowych, począwszy od turnieju w Ostendzie w roku 1907 (termin w tym znaczeniu pochodził oryginalnie z języka niemieckiego: Groẞmeister)[1][2].

W 1950 roku FIDE unormowała zasady przyznawania tytułu arcymistrza i nadała tytuły najwybitniejszym szachistom za bieżące i wcześniejsze osiągnięcia. Zaszczytu tego dostąpiło wówczas 27 szachistów:

Tytuły arcymistrzyń kobiecych po raz pierwszy nadano w 1976 roku, otrzymało je wówczas 12 szachistek: Nana Aleksandria, Jelizawieta Bykowa, Nona Gaprindaszwili, Natalia Konoplewa, Walentyna Kozłowska, Ałła Kusznir, Milunka Lazarević, Irina Lewitina, Olga Rubcowa, Ludmiła Rudenko, Marta Szul i Tatiana Zatułowska.

Obecnie tytuł jest nadawany, gdy szachista w określonym czasie osiągnął trzy wartościowe rezultaty (tzw. normy) w turniejach międzynarodowych z udziałem arcymistrzów. Tytuł może być również przyznany za inne wybitne osiągnięcia, np. za zakwalifikowanie się do turnieju bądź meczów pretendentów, czy też za zdobycie tytułu mistrza świata juniorów. Poza tytułem arcymistrza FIDE przyznaje również mniej prestiżowe tytuły mistrza międzynarodowego, mistrza FIDE i kandydata na mistrza FIDE oraz analogiczne tytuły kobiece: arcymistrzyni, mistrzyni międzynarodowej, mistrzyni FIDE i kandydatki na mistrzynię FIDE. Kobiety mogą również zdobywać – na takich samych zasadach, jak mężczyźni – tytuły arcymistrza i mistrza międzynarodowego. Międzynarodowa Federacja Szachowa przyznaje również tytuł arcymistrza zawodniczce, która zdobyła tytuł mistrzyni świata.

W 1959 Bobby Fischer, w wieku piętnastu lat (mając dokładnie 15 lat, 6 miesięcy i 1 dzień), otrzymał tytuł arcymistrzowski za zakwalifikowanie się do turnieju pretendentów. Od tego czasu kilkanaścioro młodych szachistów zostało arcymistrzami w jeszcze młodszym wieku, m.in. najsilniejsza szachistka świata, wówczas piętnastoletnia, Judit Polgár (15-4-28) i ukraiński junior Siergiej Kariakin, który w 2002 został arcymistrzem, mając dwanaście lat (12-7-0).

Najmłodsi arcymistrzowie[edytuj | edytuj kod]

Siergiej Kariakin – jeden z dwóch szachistów (drugim jest Dommaraju Gukesh z Indii), którzy tytuł arcymistrza zdobyli przed ukończeniem 13 roku życia
Hou Yifan – najwyżej sklasyfikowana kobieta, która tytuł arcymistrzyni otrzymała przed ukończeniem 15 roku życia

Lista obejmuje zawodników poniżej 15. roku życia.
stan na dzień 15.01.2019

Lp. Państwo Zawodnik Data urodzenia Wiek w dniu zdobycia
ostatniej normy *
Rok nadania
tytułu
1 Ukraina Kariakin, SiergiejSiergiej Kariakin 12.01.1990 12 – 7 – 0 2002
2 Indie Gukesh, DommarajuDommaraju Gukesh 29.05.2006 12 – 7 – 17 2019
3 Indie Negi, ParimarjanParimarjan Negi 09.02.1993 13 – 4 – 22 2006
4 Norwegia Carlsen, MagnusMagnus Carlsen 30.11.1990 13 – 4 – 27 2004
5 Yi, WeiWei Yi 02.06.1999 13 – 8 – 23 2013
6 Xiangzhi, BuBu Xiangzhi 10.12.1985 13 – 10 – 13 1999
7 Stany Zjednoczone Sevian, SamuelSamuel Sevian 26.12.2000 13 – 10 – 27 2014
8 Węgry Rapport, RichárdRichárd Rapport 25.03.1996 13 – 11 – 15 2010
9 Azerbejdżan Rəcəbov, TeymurTeymur Rəcəbov 12.03.1987 14 – 0 – 14 2001
10 Ukraina Ponomariow, RusłanRusłan Ponomariow 11.10.1983 14 – 0 – 17 1997
11 Filipiny So, WesleyWesley So 09.10.1993 14 – 1 – 28 2007
12 Francja Bacrot, ÉtienneÉtienne Bacrot 22.01.1983 14 – 2 – 0 1997
13 Peru Tello, Jorge CoriJorge Cori Tello 30.07.1995 14 – 2 – 0 2010
14 Ukraina Nyżnyk, IllaIlla Nyżnyk 27.09.1996 14 – 3 – 2 2010
15 Francja Vachier-Lagrave, MaximeMaxime Vachier-Lagrave 21.10.1990 14 – 4 – 0 2005
16 Węgry Lékó, PéterPéter Lékó 08.09.1979 14 – 4 – 22 1994
17 Yifan, HouHou Yifan 27.02.1994 14 – 6 – 2 2008
18 Rosja Giri, AniszAnisz Giri 28.06.1994 14 – 7 – 2 2009
19 Ukraina Kuzubow, JurijJurij Kuzubow 26.01.1990 14 – 7 – 12 2004
20 Polska Dariusz Świercz 31.05.1994 14 – 7 – 29 2009
21 Wietnam Sơn, Nguyễn Ngọc TrườngNguyễn Ngọc Trường Sơn 23.02.1990 14 – 10 – 0 2004
22 Rosja Dubow, DaniiłDaniił Dubow 18.04.1996 14 – 11 – 14 2011
23 Stany Zjednoczone Robson, RayRay Robson 25.10.1994 14 – 11 – 16 2010
24 Włochy Caruana, FabianoFabiano Caruana 30.07.1992 14 – 11 – 20 2007
25 Armenia Ter-Sahakian, SamwelSamwel Ter-Sahakian 19.09.1993 14 – 11 – ? 2009

* Wiek w dniu zdobycia ostatniej normy (lata – miesiące – dni), o ile w dniu tym zawodnik był uprawniony do otrzymania tytułu arcymistrza (czyli posiadał ranking min. 2500 aktualnie lub w przeszłości bądź też jego ranking spełniał ten warunek „wirtualnie”).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Edward Winter, Chess Grandmasters by Edward Winter, www.chesshistory.com [dostęp 2020-07-09] (ang.).
  2. Ulrich Grammel, Anmerkungen zum Titel "Großmeister", Deutscher Schachbund, 13 listopada 2011 [zarchiwizowane z adresu 2011-11-13] (niem.).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]