Atsutane Hirata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Atsutane Hirata

Atsutane Hirata (jap. 平田 篤胤 Hirata Atsutane?, ur. 1776, zm. 1843), pseudonim Ibukinoya (気吹舎) – japoński filozof, twórca ruchu „odrodzonego shintō” (fukko shintō)[1]

Pochodził z Akity, z ubogiej rodziny samurajskiej[2]. Naprawdę nazywał się Masayoshi Ōwada (大和田 胤行, Ōwada Masayoshi)[1]. W młodości studiował myśl konfucjańską w szkole Ansaia Yamazakiego, później zwrócił się ku taoizmowi[1][2]. W wieku 20 lat osiadł w Edo, gdzie został adoptowany przez samuraja z Matsuyamy, Atsuyasu Hiratę[2]. W 1801 roku, po zapoznaniu się z myślą Norinagi Motooriego, został wyznawcą „narodowej szkoły” kokugaku[2]. Szkoła ta odwoływała się do tradycji japońskich tekstów starożytnych, inaczej niż konkurencyjne szkoły, skupiające się przede wszystkim na dziełach chińskich[3].

Pozostawił po sobie ponad 100 pism, m.in.: Kamoshō (1803), Kodō taii (1811), Koshichō (1811), Tama no mihashira (1812), Tamadasuki (1824), Koshiden (1825)[1]. W oparciu o teksty kronik Kojiki i Nihongi próbował wypracować popularną formę shintō[4] i stworzyć spójną teologię tej religii[5]. Nawoływał do odrodzenia ducha narodowego i krytykował buddyzm, konfucjanizm oraz myśl zachodnią[2], chociaż z drugiej strony w jego myśli znaleźć można elementy synkretyzmu: włączył buddyjskie bóstwa do panteonu shintō, tradycyjną moralność shintoistyczną utożsamiał z cnotami konfucjańskimi[4], czerpał również z osiągnięć nauki europejskiej[1][2].

Ideologia Hiraty przepełniona jest przekonaniem o wyższości Japończyków nad innymi narodami i odrzucaniu obcych wpływów kulturowych[1]. Japonia, według Hiraty, była krajem bogów, górującym nad innymi[3]. Nawet najskromniejszy z Japończyków jest lepszy od innych ludzi. Choć doceniał wiedzę Holendrów, przyrównywał ich do psów, a Chińczyków uważał za nieczystych – nie był jednak fanatycznie antycudzoziemski. Uważał, że przyjęcie pewnych wątków myśli zagranicznej może być pożyteczne, choć sympatyzował z izolacjonistyczną polityką siogunatu. Sam zresztą zetknął się z myślą zachodnią i czasem do niej nawiązywał, cytując Nowy Testament, czy przyrównując bóstwa Izanami i Izanagi do Adama i Ewy. Innymi zapożyczeniami mogła być koncepcja jednego boga-stworzyciela (Takamimusubi) i życia w raju po śmierci[5].

Jego postawa wobec buddyzmu była jednoznacznie wroga. Uważał, że należy pozbyć się wszystkiego, co „zalatuje buddyzmem”, by przywrócić prawdziwego ducha Yamato. Uważał, że buddyzm jest wrogi bogom; że błędnie odrzuca świat doczesny; że niepotrzebnie poszukuje oświecenia, traktując je jako nadzwyczaj trudne, podczas gdy w rzeczywistości człowiek jest z natury oświecony i rozumie wszystko, co mu się jasno wyjaśni. Ta wrogość wobec buddyzmu miała poważne skutki w późniejszych czasach, gdy po restauracji Meiji wybuchały antybuddyjskie zamieszki[5].

W odróżnieniu od swego nauczyciela, Norinagi, który dążył do odtworzenia autentycznej kultury japońskiej, Hirata tworzył ideologię zwróconą przede wszystkim ku polityce. Hirata i inni uczniowie Norinagi o podobnym nastawieniu postulowali lojalność wobec „Japonii”, a nie wobec lokalnej domeny (han) i jej władcy (daimyō), która dominowała w okresie Edo. Był także aktywnym krytykiem systemu bakufu[1][2], uważając, że problemy jakie kraj przeżywa dowodzą, że siogunat nie wypełnia właściwie swoich obowiązków wobec cesarza i ludu[3]. Opowiadał się za przywróceniem władzy cesarzowi i w 1841 roku został z tego powodu zesłany do rodzinnej Akity i umieszczony w areszcie domowym, gdzie zmarł[1][2]. W chwili śmierci miał 3745 zarejestrowanych uczniów[3]. Uczniowie Hiraty nie obalili siogunatu, stworzyli jednak sprzyjający zmianie klimat intelektualny[3], a filozofia ich nauczyciela wywarła duży wpływ na nacjonalistyczne nastroje w okresie restauracji Meiji[2].


Przypisy

  1. a b c d e f g h i Louis Frédéric: Japan Encyclopedia. Cambridge: Belknap Press, 2000, s. 317. ISBN 0-674-01753-6.
  2. a b c d e f g h i j Stuart D.B. Picken: Historical Dictionary of Shinto. Lanham: Scarecrow Press, 2002, s. 78. ISBN 0-8108-4016-2.
  3. a b c d e f Andrew Gordon: A modern history of Japan: from Tokugawa times to the present. New York: Oxford University Press, 2003, s. 43. ISBN 0195110617. (ang.)
  4. a b c Jolanta Tubielewicz: Historia Japonii. Wrocław: Ossolineum, 1984, s. 305–306. ISBN 83-04-01486-6.
  5. a b c d Mikiso Hane: Modern Japan: a historical survey. Boulder, CO: Westview Press, 2009, s. 59-60. ISBN 9780813344096. (ang.)