August Paszkudzki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
August Paszkudzki
Data i miejsce urodzenia 26 stycznia 1888
Tarnopol
Data śmierci ?
Zawód, zajęcie profesor gimnazjalny
Miejsce zamieszkania Lwów
Narodowość polska
Tytuł naukowy doktor filozofii
Rodzice Mieczysław, Aniela
Małżeństwo Leonarda
Dzieci August
Krewni i powinowaci Jerzy (brat)

August Tomisław Paszkudzki (ur. 26 stycznia 1888 w Tarnopolu, zm. ?) – polski nauczyciel, działacz oświatowy, społeczny i polityczny.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

August Tomisław Paszkudzki urodził się 26 stycznia 1888 w Tarnopolu[1][2][3]. Był synem Mieczysława Paszkudzkiego herbu Zadora i Anieli Marii Dunin-Siemaszkówny[3]. Miał brata Jerzego (1885-1940, oficer)[4][5][6][7].

W 1902 ukończył IV klasę w C. K. V. Gimnazjum we Lwowie[8]. Był jednym z działaczy ugrupowania, powstałego około 1904 i określającego się jako „Polska Młodzież Narodowo-Bezpartyjna”, oderwanego od głównego nurtu ideowego Stronnictwo Narodowo-Demokratycznego i był jednym z przywódców tajnej struktury o nazwie „Świt”, kierującym powyższym ugrupowaniem[9][10]. W 1907, 1908 był stypendystą Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, gdzie trafił za sprawą zaprzyjaźnionego z Paszkudzkimi prof. Aleksandra Hirschberga[11][12][13][14].

Około 1912 uzyskał stopień doktora filozofii[15][16][1][2]. Z wykształcenia był historykiem[12] (według Stanisława Wasylewskiego August Paszkudzki był doktorem nauk astrologicznych i uczniem przybocznego później astrologa Hitlera[14]). Na przełomie 1912/1913 był praktykantem w Archiwum Państwowym przy C. K. Namiestnictwie we Lwowie[15].

Podjął pracę w szkolnictwie dysponując egzaminem na nauczyciela historii i geografii w szkołach średnich[1][2]. Reskryptem C. K. Rady Szkolnej Krajowej z 24 lutego 1913 jako kandydat stanu nauczycielskiego został mianowany zastępcą nauczyciela w C. K. II Szkole Realnej we Lwowie i złożył przysięgę 4 marca 1913[17][18]. Od początku pracy tamże, tj. od 7 lutego 1913 uczył w tej szkole języka polskiego, języka niemieckiego[19]. Po wybuchu I wojny światowej i nastaniu okupacji rosyjskiej w listopadzie 1914 zorganizował wraz z innym nauczycielem II Szkoły Realnej, dr. Bazylim Kalicunem, „tajną szkołę” celem nauki młodzieży szkolnej (uczono w niej według programu austriackiego)[20]. Podczas lat wojennych pozostawał w służbie II Szkoły Realnej, wykładając historię i geografię[21][22].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości (1918) i nastaniu II Rzeczypospolitej pozostawał w macierzystej szkole, przemianowanej na Państwową Szkołę Realną im. Jana i Andrzeja Śniadeckich we Lwowie, w której na początku lat 20. pracował z tytułem profesora i wykładał historię oraz geografię[23]. Po następnym przemianowaniu szkoły w latach 20. na XI Państwowe Gimnazjum im. Jana i Andrzeja Śniadeckich we Lwowie prof. Paszkudzki nadal wykładał historię[24][25]. Pozostając profesorem XI Gimnazjum równolegle uczył historii w Prywatnym Gimnazjum Realnym im. Henryka Jordana we Lwowie (własności Mieczysława Kistryna)[26]. Ponadto pracował w Zakładzie Naukowym Żeńskim im. Zofii Strzałkowskiej, ramach którego wykładał historię w Prywatnym Gimnazjum Żeńskim i był opiekunem kółka historycznego oraz uczył nauki o Polsce współczesnej w Seminarium Nauczycielskim Żeńskim, działającym przy tej placówce[27][28][29][30]. Został mianowany na okres trzyletni od 1928 do 1931 egzaminatorem w składzie komisji egzaminacyjnej dla eksternów przy Wyższym Kursie Nauczycielskim we Lwowie, odpowiadając za dziedziny historia oraz Polska współczesna[31]. Latem 1931 został przeniesiony z pracy w XI Gimnazjum do II Państwowego Gimnazjum im. Karola Szajnochy we Lwowie[32]. Ze stanowiska profesora w tej szkole pod koniec 1934 został przeniesiony w stan spoczynku po 22 latach pracy (decyzja była szeroko komentowana we Lwowie, a sam Paszkudzki był określany wówczas jako jeden z najbardziej wytrawnych nauczycieli, pierwszorzędny dydaktyk i znawca „Polski współczesnej”)[33][34]. W 1937 był dyrektorem Prywatnego Gimnazjum Męskiego im. Henryka Jordana i Liceum we Lwowie (własności M. Kistryna), działającego przy ul. św. Mikołaja 16[35] (obecnie ulica Hruszewśkoho[36]).

Został wybrany członkiem zarządu Koła VII im. Bernarda Goldmana Towarzystwa Szkoły Ludowej we Lwowie na rok 1908[37][38][39]. Jako delegat koła w Kocmaniu w uczestniczył w Walnym Zjeździe TSL we Lwowie w dniach 28-29 września 1912[40]. Na przełomie 1913/1914 wstąpił do Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych[41], 11 czerwca 1916 został wybrany zastępcą członka Zarządu Głównego TNSW[42][43][44]. W niepodległej Polsce był działaczem Koła Lwowskiego Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych, w którym 24 marca 1922 został wybrany wiceprezesem zarządu[45], 13 lutego 1926 został wybrany przewodniczącym zarządu[46][47], ponownie wybrany na tę funkcję 11 lutego 1928[48] i funkcję piastował w kolejnych latach[49]. 2 maja 1926 został wybrany członkiem zarządu Okręgu TNSW[50][51], a 5 kwietnia 1929 i 29 marca 1931 był wybierany do składu Głównej Komisji Rozjemczej Zarządu Głównego TNSW[52][53][54][55]. Z ramienia TNSW wygłaszał referaty[56]. W latach 30. z ramienia TNSW zasiadał w Radzie Nadzorczej Książnicy-Atlas[57][58]. Na przełomie lat 20./30. planowano założenie towarzystwa nauczycieli szkół polskich w Stanach Zjednoczonych na wzór podobny do TNSW, a na życzenie tamtejszych działaczy prof. Paszkudzki miał udać się do USA jako oficjalny przedstawiciel TNSW oraz jako instruktor w zakresie należytego przedstawienia nauki o Polsce w amerykańskich szkołach, jednak Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego na wniosek Kuratorium Okręgu Szkolnego Lwowskiego odmówiło profesorowi udzielenia urlopu do tego celu ze względów politycznych[59]. Przed 1939 dr Paszkudzki działał w Sekcji Dydaktycznej Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego we Lwowie[60].

Był działaczem Chrześcijańskiej Demokracji[61]. 25 września 1930 został przewodniczącym okręgowego komitetu wyborczego ChD we Lwowie[62]. Jego staraniem powstał Chrześcijański Uniwersytet Robotniczy[63]. Do 22 listopada 1931 był prezesem okręgu Chrześcijańskiej Demokracji we Lwowie (zastąpiony wtedy przez ks. prof. dr. Józefa Palucha)[64]. W latach 30. współdziałał z Narodową Organizacją Kobiet[65]. W 1932 był wiceprezesem II gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” we Lwowie[66]. Pod koniec lat 30. udzielał się w działalności uniwersytetów powszechnych[67].

Wydał opracowanie tekstów konstytucji marcowej (1921)[68]) oraz konstytucji kwietniowej (1935), które opatrzył komentarzem napisanym w przystępnej formie[69][70][71][72]. Wygłaszał też odczyty o Konstytucja 3 maja[73], o ustawie z 2 sierpnia 1926 zmieniającej konstytucję marcową[74]. Publikował też na temat nietykalności poselskiej[75]. Z okazji ustanowionego przez papieża Piusa XI w encyklice Quas Primas święta Chrystusa Króla, 26 października 1930 na zebraniu hołdowniczym Ligi Katolickiej w parafii św. Elżbiety ogłaszał referat pt. Encyklika Piusa XI „O chrześcijańskim wychowaniu młodzieży”[76]. W dniu 5 maja 1932 na antenie rozgłośni lwowskiej Polskiego Radia wygłosił prelekcję pt. „Zbigniew Oleśnicki – wielki Mąż Stanu”[77].

Dawna ulica Boczkowskiego we Lwowie (widok z 2015)

W latach 30. August Paszkudzki figurował we Lwowie pod adresem m. Listopada 94 (1932)[78] oraz Kaspra Boczkowskiego 35 (1938)[79]. Jako profesor gimnazjalny pracował we Lwowie do czasu wybuchu II wojny światowej w 1939[80]. Następnie pozostawał bez pracy: najpierw po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 w trakcie okupacji sowieckiej, a później po ataku Niemiec na ZSRR z 22 czerwca 1941 podczas okupacji niemieckiej[81]. Podczas wojny wraz ze swoją żoną zamieszkiwał we Lwowie w dwupiętrowym domu prywatnym w centrum miasta[81]. Jego ostatnim znanym miejscem zamieszkania był adres przy ul. Boczkowskiego 35[3] (obecnie ulica Odeśka[36]). W 2014 w Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie, II Wydział Cywilny, toczyło się postępowanie z wniosku Jerzego Paszkudzkiego z udziałem Leonardy Paszkudzkiej-Baizert o uznanie za zmarłego Augusta Paszkudzkiego[3].

W 1942 na strychu domu Augusta Paszkudzkiego była ukrywana żydowska kobieta (przyjaciółka jego syna)[82]. Pod koniec 1942 jego żona udzieliła pomocy żydowskiemu chłopcu Abrahamowi Wernerowi (ur. ok. 1926), synowi Leiba (wzgl. Leona, przewodniczącego Judenratu w Sanoku), którego umieściła na kwaterze w mieszkaniu swojej pomocy domowej, Marii, nieopodal swojego domu[83]. W 2005 jego żona Leonarda i syn August zostali pośmiertnie uhonorowani izraelskim odznaczeniem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata[84][85] za ukrywanie od 1942 od 1944 żydowskiej kobiety Renaty Stam, która po wojnie została żoną Augusta juniora[86]. W 2010 wyróżnienie odebrały w Australii dzieci Augusta juniora, George Paszkudzki i Leonarda Paszkudzki-Baizert[87].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. Lwów/Warszawa: Książnica Polska, 1924, s. 310, 312, 316.
  2. a b c Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. Rocznik II. Warszawa-Lwów: Książnica-Atlas, 1926, s. 141,.
  3. a b c d 2. Ogłoszenie o wszczęciu postępowania o uznanie za zmarłego Poz. 8665. Wnioskodawca Paszkudzki Jerzy. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, II Wydział Cywilny, sygn. akt II Ns 132/14. „Monitor Sądowy i Gospodarczy”. Nr 125 (4504), s. 19, 1 lipca 2014. 
  4. Bohaterowie. Jerzy Tadeusz Paszkudzki. katyn-pamietam.pl. [dostęp 2020-03-25].
  5. Ukraińska Lista Katyńska. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 1994. s. 70. [dostęp 2020-03-25].
  6. Zuzanna Gajowniczek: Ukraiński ślad Katynia. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, 1995, s. 93.
  7. Jerzy Tadeusz Prot Paszkudzki. wbh.wp.mil.pl. [dostęp 2020-03-25].
  8. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. V Gimnazyum we Lwowie za rok szkolny 1902. Lwów: 1902, s. 88.
  9. Jan Hulewicz: Zabór austriacki. Udział w walce o szkołę polską (1899–1914). W: Bogdan Nawroczyński (red.): Nasza walka o szkołę polską 1901-1917. Opracowania, wspomnienia, dokumenty. Warszawa: Nakł. Komitetu Obchodu 25-lecia Walki o Szkołę Polską, 1934, s. 480.
  10. Jan Hulewicz. Polemika. W sprawie udziału Galicji w walce o szkołę Polską. „Muzeum”. Z. 1, s. 58, 1937. 
  11. Sprawozdanie z Czynności Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich za Rok 1907. Lwów: 1908, s. 31.
  12. a b Stanisław Łempicki: Wspomnienia ossolińskie. Wrocław: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1948, s. 62-63.
  13. Sprawozdanie z czynności Zakładu Narodowego Imienia Ossolińskich za rok 1908. Lwów: 1909, s. 31.
  14. a b Stanisław Wasylewski: Czterdzieści lat powodzenia. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1959, s. 202-203, 454.
  15. a b Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1913. Lwów: 1913, s. 4.
  16. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. II Szkoły Realnej we Lwowie za rok szkolny 1912-1913. Lwów: 1913, s. 36, 39.
  17. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. II Szkoły Realnej we Lwowie za rok szkolny 1912-1913. Lwów: 1913, s. 39.
  18. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1914. Lwów: 1914, s. 661.
  19. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. II Szkoły Realnej we Lwowie za rok szkolny 1912-1913. Lwów: 1913, s. 36.
  20. Szkolnictwo polskie średnie w dobie wojennej we Lwowie. „Muzeum”. Z. 1, s. 9, 1916. 
  21. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. II Szkoły Realnej we Lwowie za rok szkolny 1915-16. Lwów: 1916, s. 8.
  22. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. II Szkoły Realnej we Lwowie za rok szkolny 1916-17. Lwów: 1917, s. 8.
  23. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowej Szkoły Realnej im. Jana i Andrzeja Śniadeckich we Lwowie za rok szkolny 1920-21. Lwów: 1921, s. 6.
  24. Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. Lwów/Warszawa: Książnica Polska, 1924, s. 310.
  25. Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. Rocznik II. Warszawa-Lwów: Książnica-Atlas, 1926, s. 141, 148.
  26. Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. Lwów/Warszawa: Książnica Polska, 1924, s. 312.
  27. Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. Lwów/Warszawa: Książnica Polska, 1924, s. 316.
  28. Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. Rocznik II. Warszawa-Lwów: Książnica-Atlas, 1926, s. 148.
  29. Sprawozdanie Zakładu Naukowego Żeńskiego z prawem publiczności im. Zofii Strzałkowskiej za rok szkolny 1925/6. Lwów: 1926, s. 63.
  30. Sprawozdanie Zakładu Naukowego Żeńskiego z prawem publiczności im. Zofii Strzałkowskiej za rok szkolny 1926/7. Lwów: 1927, s. 20, 40, 53.
  31. Komisja egzaminacyjna dla eksternów przy W. K. N.. „Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego”. Nr 12, s. 525, 10 grudnia 1928. 
  32. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego”. Nr 8, s. 417, 25 sierpnia 1931. 
  33. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego”. Nr 11, s. 604, 25 listopada 1934. 
  34. Prof. Dr. August Paszkudzki przeniesiony na emeryturę. „Kurjer Powszechny”. Nr 338, s. 6, 8 grudnia 1934. 
  35. Wykaz szkol średnich ogólnokształcących w dniu 1 października 1937 r. Województwo lwowskie. „Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Lwowskiego”. Nr 12, s. 804-805, 27 grudnia 1937. 
  36. a b Nazwy ulic Lwowa. lwow.com.pl. [dostęp 2020-03-22].
  37. TSL. „Jedność”. Nr 28, s. 7, 8 lipca 1909. 
  38. Z działalności kół. „Przewodnik Oświatowy”. Nr 1, s. 35, Styczeń 1909. 
  39. Kazimierz Rędziński. Akademickie Koło Towarzystwa Szkoły Ludowej we Lwowie (1898–1914). „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Pedagogika”. Tom XXVI, nr 1, s. 272, 2017. ISSN 1734-185X. 
  40. Protokół Walnego Zjazdu Towarzystwa Szkoły Ludowej we Lwowie w dniach 28 i 29 września 1912 roku. Kraków: 1913, s. 4.
  41. VI. Spis członków, którzy wstąpili do Towarzystwa od 1. kwietnia 1913. do 31. marca 1914.. „Muzeum”. Z. 5, s. 646, 1914. 
  42. Z Polski i ze świata. „Głos Narodu”. Nr 301, s. 4, 15 czerwca 1916. 
  43. Skład Zarządu głównego T. N. S. W., wybranego na Walnem Zgromadzeniu Towarzystwa we Lwowie dnia 11 czerwca 1916 r.. „Muzeum”. Z. 6, s. 255, 1916. 
  44. XXXII. Sprawozdanie Towarzystwa nauczycieli szkół wyższych we Lwowie za czas od 1. kwietnia 1916 do 31 marca 1917. „Muzeum”. Z. 2, s. 212, 1917. 
  45. Z koła lwowskiego T. N. S. W.. „Słowo Polskie”. Nr 72, s. 6, 6 kwietnia 1922. 
  46. Z życia T. N. S. W.. „Przegląd Pedagogiczny”. Nr 9, s. 244, 6 marca 1926. 
  47. Z życia T. N. S. W.. „Przegląd Pedagogiczny”. Nr 9, s. 223, 5 marca 1927. 
  48. Z życia T. N. S. W.. „Przegląd Pedagogiczny”. Z. 12, s. 280, 24 marca 1928. 
  49. T. N. S. W.. „Słowo Polskie”. Nr 34, s. 1, 4 lutego 1932. 
  50. Z życia T. N. S. W.. „Przegląd Pedagogiczny”. Nr 18, s. 484, 22 maja 1926. 
  51. Z życia T. N. S. W.. „Przegląd Pedagogiczny”. Nr 18, s. 442, 26 maja 1928. 
  52. Protokół dorocznego Walnego Zgromadzenia T. N. S. W. w Warszawie w dn. 4 i 5 kwietnia 1929. „Przegląd Pedagogiczny”. Nr 14-15, s. 369, 27 kwietnia 1929. 
  53. Walne zgromadzenie T. N. S. W.. „Gazeta Lwowska”. Nr 74, s. 3, 31 marca 1931. 
  54. Z życia T. N. S. W.. „Przegląd Pedagogiczny”. Nr 19, s. 418, 6 czerwca 1931. 
  55. II. Skład Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rozjemczej i Głównej Komisji Rewizyjnej. „Przegląd Pedagogiczny”. Nr 14, s. 7, 10 kwietnia 1932. 
  56. Wiec rodzicielski. „Ziemia Przemyska”. Nr 1, s. 2, 1 stycznia 1927. 
  57. Przedstawicielstwo Zarządu Głównego T. N. S. W. w Radzie Nadzorczej „Książnicy-Atlasu” T. N. S. W.. „Przegląd Pedagogiczny”. Nr 9/10, s. 12, 12 marca 1932. 
  58. Przedstawicielstwo Zarządu Głównego T. N. S. W. w Radzie Nadzorczej S.A. „Książnicy-Atlasu” T. N. S. W.. „Przegląd Pedagogiczny”. Nr 37, s. 747, 15 grudnia 1932. 
  59. T. N. S. W. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. „Przegląd Pedagogiczny”. Nr 14, s. 55, 10 kwietnia 1932. 
  60. Kronika. „Wiadomości Historyczno-Dydaktyczne”. Z. 2, s. 120, 1933. 
  61. Chrześcijańska Demokracja radzi o zmianie ustroju. „Nowy Kurjer”. Nr 206, s. 3, 7 września 1928. 
  62. Zjazd delegatów Rady Dzielnicowej Ch. D.. „Głos Pracy”. Nr 19, s. 4, 1 października 1930. 
  63. Chrześcijański Uniwersytet Robotniczy. „Głos Pracy”. Nr 6, s. 3, 15 marca 1931. 
  64. Ważniejsze nasze zebrania. „Głos Pracy”. Nr 24, s. 4, 15 grudnia 1931. 
  65. Komunikaty. „Kurjer Powszechny”. Nr 114, s. 7, 27 kwietnia 1935. 
  66. Uroczystości 3 maja w okręgu lwowskim. „Przewodnik Gimnastyczny „Sokół””. Nr 6, s. 116, 1939. 
  67. Opłatek uniwersytetów powszechnych we Lwowie. „Oświata Pozaszkolna”. Nr 4, s. 271, 1938. 
  68. Ogłoszenie. „Przyjaciel Szkoły”. Nr 8, s. 226, 20 kwietnia 1926. 
  69. Wśród wydawnictw. „Kurjer Lwowski”. Nr 314, s. 10, 13 listopada 1935. 
  70. Z ruchu wydawniczego. „Express Lubelski i Wołyński”. Nr 327, s. 6, 25 listopada 1935. 
  71. Autonomia Śląska w tle konstytucji kwietniowej. „Myśl Narodowa”. Nr 29, s. 447, 18 lipca 1937. 
  72. 26. Oceny, referaty i streszczenia. „Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Poznańskiego”. Nr 11, s. 357, 29 listopada 1935. 
  73. Gazeta Lwowska”. Nr 97, s. 6, 28 kwietnia 1932. 
  74. Co dzień niesie?. „Gazeta Lwowska”. Nr 18, s. 2, 23 stycznia 1927. 
  75. Nietykalność poselska. „Głos Pracy”. Nr 23, s. 6-7, 1 grudnia 1930. 
  76. Gazeta Lwowska”. Nr 248, s. 5, 26 października 1930. 
  77. Co ogłaszamy w radjo?. „Gazeta Lwowska”. Nr 102, s. 8, 5 maja 1932. 
  78. Spis abonentów sieci telefonicznych państwowych i koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy). Warszawa: Ministerstwo Poczt i Telegrafów, 1932, s. 315.
  79. Spis Abonentów sieci telefonicznych Państwowych i Koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy) na 1938 r.. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”, 1938, s. 575.
  80. Werner. Ocalenie 2017 ↓, s. 40.
  81. a b Werner. Ocalenie 2017 ↓, s. 40-41.
  82. Werner. Ocalenie 2017 ↓, s. 41.
  83. Werner. Ocalenie 2017 ↓, s. 38, 40-43, 53, 80, 129.
  84. Leonarda Paszkudzka. sprawiedliwi.org.pl. [dostęp 2020-03-23].
  85. August Paszkudzki. sprawiedliwi.org.pl. [dostęp 2020-03-23].
  86. Posthumous awards for Polish mother and son (ang.). jwire.com.au, 2010-03-26. [dostęp 2020-03-23].
  87. Adam Kamien: Survivors, families remember the Shoah (ang.). ajn.timesofisrael.com, 2010-04-10. [dostęp 2020-03-23].
  88. Nowości wydawnicze. „Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego”. Nr 6, s. 291, 10 czerwca 1926. 
  89. Dorota Lis-Staranowicz. Zakres przedmiotowy zakazu prowadzenia działalności gospodarczej przez posłów i senatorów w świetle art. 107 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. „Przegląd Sejmowy”. Nr 6 (53), s. 34, 2002. 
  90. Nowości wydawnicze. „Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego”. Nr 9, s. 439, 30 września 1926. 
  91. Almanach Lwowski „Ateneum”. R.2. Lwów: Towarzystwo Wydawnicze „Ateneum”, 1929, s. 174.
  92. Dziesięciolecie dokształcania nauczycieli gimnazjów i seminarjów nauczycieli na terenie okręgu szkolnego lwowskiego. „Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego”. Nr 2, s. 96, 25 lutego 1929. 
  93. Nauka o Polsce Współczesnej. „Dziennik Urzędowy Kuratorjum Okręgu Szkolnego Lwowskiego”. Nr 4, s. 190, 15 kwietnia 1930. 
  94. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum XII im. Stan. Szczepanowskiego we Lwowie za rok szkolny 1930/1931. Lwów: 1931, s. 69.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Abraham Werner: Ocalenie z innego miejsca. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2017. ISBN 978-83-61043-29-4.