Aureus polonus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aureus polonus
Floren Władysława Łokietka awers.jpgFloren Władysława Łokietka rewers.jpg
Dane podstawowe
Nominał złoty
Emisja
Mennica Kraków
Data emisji 1330
Opis fizyczny
Masa 3,48 g
Średnica 21 mm
Materiał złoto
Stempel zwykły
Uwagi wcześniejsze określenia: floren Władysława I Łokietka, dukat Władysława I Łokietka
XXI w. replika florena Władysława I Łokietka

Aureus polonuszłota moneta wybita w 1330 r. w czasie panowania Władysława I Łokietka[1].

Monetę w starszych opracowaniach nazywano często dukatem i przypisywano jej rolę emisji pamiątkowej z okazji koronacji Władysława I Łokietka w 1320 r[1]. Z biegiem lat monecie zaczęto nadawać nazwę florena[2]. Z punktu widzenia XXI-wiecznego stanu wiedzy obydwie nazwy wydają się być niepoprawne. W pierwszej połowie XIV w. nazwa dukat była zarezerwowana dla złotych monet z Wenecji i w tamtym czasie nie była w Polsce znana, gdyż dukaty weneckie wówczas do tej części Europy w ogóle nie napływały. Miano floren, choć bardziej prawidłowe, było zarezerwowane w XIV w. dla monet przedstawiających po obu stronach typ wenecki – lilię i św. Jana Chrzciciela[2][1]. Najprawdopodobniej w okresie, w którym aureus polonus został wybity nosił on po prostu nazwę złotego[2].

Moneta nie odegrała w obiegu większej roli, choć jest jedyną monetą Władysława I Łokietka i pierwszą od czasów Mieszka Starego, której można przypisać ogólnopolski, a nie krakowski charakter[2].

Awers[edytuj | edytuj kod]

Na tej stronie monety ukazano króla na majestacie, otoczonego legendą: „WLADISLAUS.DI.GI.REX”[1].

Rewers[edytuj | edytuj kod]

Pośrodku znajduje się postać biskupa w szatach i infule, z widoczną aureolą, identyfikowana przez legendę otokową: „S.STANISLAVS. POLE”, po długich dyskusjach rozszyfrowaną jako: Sanctus Stanislaus Polonie[1].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Stempel wykorzystywany do bicia monety został ukształtowany na wzór węgierski, inspirowany z kolei monetami wenecko-adriatyckimi i północnowłoskimi. W szczególności postać św. Stanisława była trawestacją postaci św. Jana z monet florenckich. Masa egzemplarza ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie wynosi 3,48 grama i jest praktycznie zgodna ze standardem (3,5 grama) złotych monet z północy Włoch[1].

Okoliczności emisji aureus polonus są znane dzięki kronice Jana Długosza, podobnie jak daty dzienne wprowadzenia jej dwóch odmian. Za zgodą papieża Jana XXII w 1330 r. dwukrotnie zorganizowano wielkie jubileusze ku czci św. Stanisława. Było to 8 maja oraz 27 września. W dniach tych przeprowadzono kwestę na krucjaty przeciwko Tatarom i Litwinom sprzedając odpusty jeden za dwie złote monety (obce). Zgromadzone w ten sposób złoto najprawdopodobniej wykorzystano do celów menniczych. Odmiany „majowa” i „październikową” różnią się od siebie. Wcześniejsza jest trochę toporna, druga – bardziej poprawiona. Być może druga była wykonana przez mincerza z węgierskiej Budy. XXI-wieczni badacze niekiedy artykułują zastrzeżenia co do autentyczności tej drugiej[3].

Emisja złotej monety Władysława Łokietka miała bardziej prestiżowy niż dochodowy charakter. W żadnych kronikach nie wspomina się ani słowa o nawet przypuszczalnej wielkości emisji, ale najprawdopodobniej nie było to więcej niż kilka tysięcy sztuk[4].

Pierwszy egzemplarz złotej monety Władysława I Łokietka odkryto w 1847 r. w Bochni, Egzemplarz ten o mało co nie znalazł się wtedy w tyglu jubilerskim. Moneta została sprzedana przez anonimowego znalazcę do przetopu. Niemalże w ostatniej chwili uratował ją ziemianin i jednocześnie amator-numizmatyk o nazwisku Niedzielski, za którego pośrednictwem w końcu trafiła do kolekcji Emeryka Hutten-Czapskiego, a później do zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie. Drugi egzemplarz pojawił się w okresie II Rzeczypospolitej na Wołyniu, ale zaginął podczas okupacji niemieckiej. Wg niepotwierdzonych opinii znajduje się w jednej z kolekcji za granicą. Trzeci egzemplarz został znaleziony na początku lat 70-tych XX w. w jednej z kolekcji numizmatycznych w Kownie i był to pierwszy przedstawiciel typu określanego jako „majowy”[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 105, ISBN 978-83-7705-068-2.
  2. a b c d Borys Paszkiewicz, Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, s. 40, ISBN 978-83-62939-00-8.
  3. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 105–106, ISBN 978-83-7705-068-2.
  4. a b Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 106, ISBN 978-83-7705-068-2.