Austriacka wojna domowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Austriacka wojna domowa
Powstanie lutowe
Ilustracja
Żołnierze armii austriackiej w Wiedniu 12 lutego 1934
Czas 12–16 lutego 1934
Miejsce I Republika Austriacka
Wynik zwycięstwo faszystów i ich umocnienie, zniesienie systemu wielopartyjnego
Strony konfliktu
SDAPOe logo.svg Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Austrii

Hammer and sickle red on transparent.svg Komunistyczna Partia Austrii

Kruckenkreuz Ständestaat Österreich.svg Front Ojczyźniany

Flag of Austria.svg I Republika Austriacka

  • austriacka armia, policja i żandarmeria
Dowódcy
Richard Bernaschek
Ludwig Bernaschek
Engelbert Dollfuß
Emil Fey
Siły
80 000 bojowników[1] (17500 w Wiedniu[2]) nieznane
Straty
od 137 do 196 zabitych[3]
399 rannych[4]
10 skazanych na śmierć przez władzę[5]
od 105 do 118 zabitych
319 rannych
brak współrzędnych

Austriacka wojna domowa (niem. Österreichischer Bürgerkrieg), znana też jako powstanie lutowe (niem. Februraraufstand) – określenie pięciodniowych walk mających miejsce w Austrii w 1934, toczonych między siłami Republikanischer Schutzbund, działających z ramienia Socjaldemokratycznej Partii Austrii, a austrofaszystowskim rządem. Konflikt rozpoczął się w Linzu 12 lutego i trwał do 16 lutego. Główne miejsca walk to: Wiedeń, Graz, Bruck an der Mur, Judenburg, Wiener Neustadt, Steyr i inne przemysłowe miasta w centralnej i wschodniej Austrii.

Przyczyny konfliktu[edytuj | edytuj kod]

Austro-Węgry okazały się jednym z największych (jeśli nie największym) przegranych I wojny światowej. Potężne imperium w ciągu kilku tygodni rozpadło się na wiele państw, utworzonych przez narody od dawna domagające się niepodległości. Na mocy traktatu z Ententą z 1919 tymczasowa Republika Austrii Niemieckiej (powstała bezpośrednio po wojnie) przeistoczyła się w Republikę Austriacką.

Rozgoryczenie po porażce sprzed roku doprowadziło do podzielenia się społeczeństwa na dwie grupy: socjalistów, skupiających głównie klasę robotniczą, zamieszkujących przedmieścia, i wspieranych przez Socjaldemokratyczną Partię Austrii (SPÖ) oraz konserwatystów, skupiających przedstawicieli wielkomiejskiej inteligencji, głęboko związanej z katolicyzmem – tych reprezentowała Austriacka Partia Chrześcijańsko-Społeczna (CS). Interesów austrofaszystów bronił utworzony w latach 1921–1923 Heimwehr, a socjalistów – utworzony po 1923 Schutzbund. Starcia między tymi bojówkami zdarzały się często.

Jednym z najważniejszych była rewolta lipcowa 1927. Na początku tego roku członkowie powiązanego z CS Frontkämpfervereinigung (z niem. Związek Weteranów Frontowych) zastrzelili ośmioletniego chłopca i weterana wojennego, maszerujących w schutzbundowskiej demonstracji w Schattendorf (Burgenland). W lipcu trzech oskarżonych zostało uniewinnionych, co wywołało protesty wśród socjalistów (chociaż był to jeden z pierwszych wyroków niezawisłego sądu, o którego powołanie lewica walczyła już od dawna). 15 lipca odbył się strajk generalny, a przez Wiedeń przemaszerowały demonstracje. Po szturmie manifestantów na komendę policji, siły bezpieczeństwa zmuszone zostały do odpowiedzenia ogniem. Tłum podłożył wtedy ogień pod Pałac Sprawiedliwości, uważany za symbol stronniczego i partyjnego prawa. Ogółem zginęło 89 ludzi (w tym 85 demonstrantów), kilkaset zostało rannych. Napięcia jednak szybko ucichły, przywódcy obydwu partii nie dopuścili do kolejnego rozlewu krwi.

Z czasem jednak sytuacja się pogarszała. Wielki kryzys odcisnął na Austrii bolesne piętno, a dojście w 1933 w Niemczech do władzy przez Hitlera spowodowało, że do walki politycznej włączył się trzeci gracz: narodowy socjalizm, którego zwolennicy zaczęli coraz głośniej nawoływać do unifikacji Republiki z Rzeszą.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Barbara Jelavich, Modern Austria: Empire & Republic 1815–1986, Cambridge: Cambridge University Press, 1987, s. 183, ISBN 0-521-31625-1, OCLC 15055384.
  2. Gordon Brook-Shepherd, The Austrians: A Thousand-Year Odyssey, London: HarperCollins, 1997, s. 281, ISBN 0-00-638255-X, OCLC 36462615.
  3. Inge Lehne, Vienna: The Past in the Present, Lonnie Johnson, Wien: Österreichischer Bundesverlag Gesellschaft, 1985, s. 136, ISBN 3-215-05758-1, OCLC 12592114.
  4. Gordon Brook-Shepherd, The Austrians: A Thousand-Year Odyssey, London: HarperCollins, 1997, s. 281, ISBN 0-00-638255-X, OCLC 36462615.
  5. Barbara Jelavich, Modern Austria: Empire & Republic 1815–1986, Cambridge: Cambridge University Press, 1987, s. 202, ISBN 0-521-31625-1, OCLC 15055384.