Bączek czarny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bączek czarny
Ixobrychus flavicollis[1]
(Latham, 1790)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd pelikanowe
Podrząd czaplowce
Rodzina czaplowate
Rodzaj Ixobrychus
Gatunek bączek czarny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
zielony – występuje cały rok
żółty – tereny lęgowe
niebieski – zimowiska

Bączek czarny (Ixobrychus flavicollis) – gatunek ptaka z rodziny czaplowatych. Występuje w południowej i Południowo-Wschodniej Azji, niektórych wyspach Oceanii oraz w części Australii. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał John Latham w 1790. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Ardea flavicolla[3]. Obecnie (2019) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza go w monotypowym rodzaju Dupetor[4], jak to czynią niektórzy inni autorzy. Autorzy Handbook of the Birds of the World[5] i Kompletnej listy ptaków świata[6] umieszczają bączka czarnego w rodzaju Ixobrychus. IOC wyróżnia trzy podgatunki[4], tak jak i autorzy HBW. Ptaki z Moluków bywały wydzielane do podgatunku I. f. gouldi[5].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

IOC wyróżnia następujące podgatunki[4]:

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 54–66 cm, masa ciała 208–420 g, rozpiętość skrzydeł 73,5–80 cm[5]. Wymiary szczegółowe dla nieokreślonej liczby samców i samic: długość skrzydła 197–215 mm u samców, 196–204 mm u samic; długość dzioba (od linii piór) 69–82 mm; długość skoku 61–70 mm; długość ogona 63–74 mm[7]. U samca w upierzeniu dominuje barwa ciemnoszara, u samicy – ciemnobrązowa. U ptaków obojga płci na grzbiecie upierzenie jest jednolicie ciemne, a od brody do nasady szyi po każdym z boków biegnie płowożółty pas. Szyję i górną część piersi gęsto pokrywają brązowe, płowe i brudnobiałe pasy. Dziób w górnej części jest czarny, w dolnej – żółtawy. Nogi i stopy mają barwę oliwkowobrązową. Prawdopodobnie zachodzą sezonowe zmiany w barwie skóry. Osobniki młodociane wyróżniają się jaśniejszym upierzeniem z rdzawym nalotem. Mają brązowe ciemię i płowe krawędzie piór grzbietu. Ich żółty pasek na szyi jest mniej widoczny niż u dorosłych ptaków[8]. Tęczówka ma barwę od złotobrązowej do czerwonej. Dziób czerwonawy, jaśniejszy i bardziej żółty na końcu i w bliższej końcowi połowie żuchwy. Naga skóra po bokach głowy fioletowa. Nogi i stopy ciemnobrązowe[7].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Zwykle bączki czarne zamieszkują gęsto zalesione okolice strumieni, oczek wodnych lub innych trwałych obszarów wodnych[5]. W Indiach odnotowywane do 1200 m n.p.m.[7] Ich pożywieniem są ryby dochodzące do 15 cm długości (m.in. z rodzajów Perca, Amniataba, Gobiomorphus), płazy bezogonowe, jaszczurki, mięczaki, skorupiaki[5]. Żerują wzdłuż wód stojących lub płynących[8]. Pod względem zachowania nie różnią się znacząco od innych przedstawicieli Ixobruchus. Najaktywniejsze są o świcie i zmierzchu oraz podczas deszczowej pogody ze słabą widocznością. W dzień przebywają wśród roślinności wodnej i zobaczyć je można wyłącznie, gdy zostaną spłoszone. Zaskoczone bączki czarne, zarówno dorosłe, jak i nielotne jeszcze młode, zamierają w bezruchu dobrze maskując się[7].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

W północnej części zasięgu pora lęgów związana jest z monsunami: w Indiach i Pakistanie jest to głównie okres od czerwca do września, kiedy trwają monsuny południowo-zachodnie[5]. W Indiach opisywano kolonie lęgowe bączków czarnych, które miały gniazdować razem z czaplami. O gniazdowaniu w Australii niewiele wiadomo. Na tym kontynencie zakładają gniazda w odosobnieniu, w koronach dobrze ukrytych drzew zwisających nad wodę[8]. Gniazdo ma formę platformy z gałęzi lub roślinności wodnej z niewielkim zagłębieniem pośrodku. Umieszczone jest na wygiętej roślinności wodnej lub bambusach, około metra nad powierzchnią wody. Przeważnie w zniesieniu znajdują się cztery jaja. Skorupka ma kształt szerokiego owalu, podobnie obłego na obydwu krańcach, i barwę białą z niebieskawym lub morskim nalotem. Średnie wymiary dla 40 jaj: 41,6 na 31,4 mm. Inkubacja rozpoczyna się od zniesienia pierwszego jaja, jednak czas wysiadywania nie jest znany. Młode typowo dla czaplowatych karmione są przez zwracanie pokarmu. Obydwa ptaki z pary uczestniczą w opiece nad potomstwem[7].

Status i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje bączka czarnego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2019)[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ixobrychus flavicollis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Ixobrychus flavicollis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. John Lathmam: Index ornithologicus. T. 2. 1790, s. 701.
  4. a b c Frank Gill & David Donsker: Storks, ibis, herons. IOC World Bird List (v9.1), 20 stycznia 2019. [dostęp 3 marca 2019].
  5. a b c d e f g h i Martínez-Vilalta, A., Motis, A. & Kirwan, G.M.: Black Bittern (Ixobrychus flavicollis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 3 marca 2019].
  6. P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Ardeidae Leach, 1820 - czaplowate - Herons (Wersja: 2016-03-19). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 3 marca 2019].
  7. a b c d e Salim Ali & S. Dillon Ripley: Handbook of the Birds of India and Pakistan. T. 1. 1979, s. 88-89. ISBN 978-0195655063.
  8. a b c Neil McKilligan: Herons, Egrets and Bitterns: Their Biology and Conservation in Australia. CSIRO PUBLISHING, 2005, s. 117-118. ISBN 978-0-643-09133-7.
  9. Black Bittern Ixobrychus flavicollis. BirdLife International. [dostęp 3 marca 2019].