Babiak (powiat kolski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy wielkopolskiej wsi gminnej. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Artykuł 52°20′37″N 18°39′58″E
- błąd 38 m
WD 52°19'59.9"N, 18°39'0.0"E
- błąd 14 m
Odległość 1672 m
Babiak
wieś
Ilustracja
kościół Przemienienia Pańskiego
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat kolski
Gmina Babiak
Liczba ludności (2011) 1884[1]
Strefa numeracyjna 63
Kod pocztowy 62-620
Tablice rejestracyjne PKL
SIMC 0280809
Położenie na mapie gminy Babiak
Mapa konturowa gminy Babiak, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Babiak”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Babiak”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Babiak”
Położenie na mapie powiatu kolskiego
Mapa konturowa powiatu kolskiego, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Babiak”
Ziemia52°20′37″N 18°39′58″E/52,343611 18,666111
Historyczny herb Babiaka
Urząd Gminy w Babiaku

Babiakwieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Babiak, położona na Pojezierzu Kujawskim. Siedziba gminy Babiak. Dawniej miasto; uzyskał lokację miejską w 1816 roku, zdegradowany w 1870 roku[2]. W 1827 roku jako miasto prywatne Królestwa Kongresowego położone było w powiecie brzeskim, obwodzie kujawskim województwa mazowieckiego[3]. W latach 1975–1998 administracyjnie należała do województwa konińskiego

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła:[4][5][6]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś założona w 1784 roku na terenie leśnym jako wieś olęderska. Wkrótce potem Bonawentura Raczyński sprowadził do niej z Niemiec sukienników, w celu założenia osady fabrycznej. Na początku XIX wieku w Babiaku osiedli pierwsi Żydzi. Po pożarze w 1810 roku miejscowość została przeniesiona na drugi brzeg rzeczki Tyśmiennicy. W 1815 roku Babiak uzyskał prawa miejskie. Dane historyczne podają, że ludność Babiaka w 1827 roku wynosiła 521 osób[7], zajmował drugie miejsce pod względem ludności na terenie obecnej gminy, zaraz po Brdowie, który liczył wówczas 863 mieszkańców[8]. Po powstaniu listopadowym dobra Kazimierza Baczyńskiego, obejmujące Babiak, Ozorzyn, Wawrzyny, Holendry i Trzebuchów zajęte w sekwestr przez jenerała Ksawerego Dąbrowskiego na mocy rozkazu feldmarszałka armji czynnej Paskiewicza - Erywańskiego w październiku roku 1831[9]. Nastąpił upadek rzemiosła, a w 1870 roku osada została zdegradowana do rangi wsi. W 1921 roku w Babiaku żyło 237 Żydów, co stanowiło 29,2% ogółu mieszkańców. W pierwszych dniach września 1939 roku rejon stacji kolejowej został zbombardowany przez lotnictwo niemieckie. W czasie kampanii wrześniowej stacjonował tu III/3 dywizjon myśliwski. Żydowscy mieszkańcy miejscowości, w liczbie około 240 osób, zostali przewiezieni do getta w Nowinach Brdowskich, a pod koniec grudnia 1941 roku wywiezieni do obozu w Chełmnie nad Nerem i tam zgładzeni[10]. W latach niemieckiej okupacji nazwa miejscowości została zmieniona na Waldau, a następnie na Babenwald. Dziś wieś jest lokalnym ośrodkiem handlu i usług. Kilka lat temu władze czyniły zabiegi o odzyskanie praw miejskich, zakończone jednak niepowodzeniem ze względu na niewielkie rozmiary miejscowości. Do 1954 roku miejscowość była siedzibą gminy Lubotyń.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Budynek dawnego kościoła ewangelickiego z 1823 r.
Pomnik w centrum Babiaka
  • Dawny rynek miejski. W maju 1975 roku – w 30. rocznicę zwycięstwa nad faszyzmem – ustawiono na placu głaz upamiętniający Polaków poległych na frontach II wojny światowej. Pomnik kryje ziemię z pól bitewnych (m.in. z Westerplatte, Lenino i Monte Cassino).
  • Późnoklasycystyczny kościół poewangelicki (przekształcony w sklep spożywczy), zbudowany w 1823 roku. Jego elewacje rozdzielone są wnękami mieszczącymi okna. W fasadzie zachodniej znajduje się czterokolumnowy portyk, zwieńczony trójkątnym frontonem.
  • Kościół Przemienienia Pańskiego wybudowany w stylu eklektycznym w 1907 roku. Przy jego budowie wykorzystano częściowo mury wzniesionej w latach 1857–1863 świątyni, której budowę przerwały władze rosyjskie po powstaniu styczniowym. Parafia Przemienienia Pańskiego w Babiaku administracyjnie należy do dekanatu izbickiego (diecezja włocławska).
  • Synagoga położona niemalże w centrum miejscowości, przekształcona w budynek mieszkalny
  • Cmentarz żydowski.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest przy drodze wojewódzkiej nr 263, łącząca Babiak z Kłodawą i Sompolnem oraz drodze lokalnej z Brdowa. 2 km na północ od centrum miejscowości znajduje się stacja kolejowa, położona na tzw. Magistrali węglowej.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości działa klub piłkarski Nałęcz Babiak. Zespół seniorów tej drużyny występuje na boiskach konińskiej A-klasy. W latach świetności klub grał w konińskiej klasie okręgowej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strona gminy Babiak dostęp 2013.03.26
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 18-19.
  3. Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 6.
  4. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie pierwszego powszechnego spisu ludności z dnia 30 września 1921 r., Województwo łódzkie, Powiat kolski, Gmina Lubotyń
  5. Polskie Towarzystwo Historyczne: Liczba ludności miast fabrycznych (pol.). Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, 1930.
  6. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego (pol.). 1880.
  7. T. I: Aa – Dereneczna: Babiak w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego. Warszawa 1880.
  8. T. I: Aa – Dereneczna: Brdów w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego. Warszawa 1880.
  9. Janusz Iwaszkiewicz, „Wykaz dóbr ziemskich skonfiskowanych przez rządy zaborcze w latach 1773 – 1867”, wyd. Rady Naczelnej organizacji ziemskich z okazji powszechnej wystawy krajowej w Poznaniu, Warszawa 1929
  10. ; zobacz stronę Żydowskiego Instytutu Historycznego poświęconą Babiakowi https://web.archive.org/web/20110916042542/http://www.jewishinstitute.org.pl/pl/gminy/miasto/209.html

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Maluśkiewicz, Ziemia konińska – przewodnik turystyczny, Konin: „Apeks”, 1997, ISBN 83-86139-28-5, OCLC 750945451.
  • Andrzej Czesław Nowak, Koło, Kłodawa, Uniejów, Dąbie, Przedecz oraz okolice – przewodnik turystyczny, Poznań: Centralny Ośrodek Informacji Turystycznej, 1987, ISBN 83-85034-05-6, OCLC 69476907.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]