Balaiada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Balaiada
Powstania w Ameryce Łacińskiej
Ilustracja
Wojska rządowe wyruszające z Rio de Janeiro, 1835
Czas 1838-41
Miejsce Maranhão
Terytorium Brazylia
Wynik Zwycięstwo sił rządowych
Dowódcy
Raimundo Gomes, Manuel Francisco dos Anjos Ferreira (Balaio), Cosme Bento de Chagas Luís Alves de Lima e Silva (książę Caxias)
Siły
nieznane 8 tysięcy
Straty
12 tysięcy nieznane
brak współrzędnych

Balaiada (nazywana także Guerra dos Bem-te-vis) – bunt niższych klas społecznych, który miał miejsce w prowincji Maranhão w Regionie Północno-Wschodnim Brazylii w latach 1838-41. Nazwa rewolty pochodzi od słowa "balaios" to znaczy "koszyki", jako że wielu buntowników trudniło się wyplataniem koszy. Jeden z przywódców rebelii Manuel Francisco dos Anjos Ferreira nosił przydomek Balaio, od rzemiosła, którym się trudnił.

Tło historyczne[edytuj | edytuj kod]

Po uzyskaniu niepodległości przez Brazylię w 1822 roku nastąpił okres cesarstwa. W tym czasie gospodarka prowincji Maranhão, opierająca się na uprawie bawełny, przeżywała kryzys, spowodowany konkurencją na rynku światowym, głównie ze strony Stanów Zjednoczonych. Kryzys dotknął przede wszystkim niższe warstwy społeczne: niewykwalifikowanych robotników, pracowników rolnych i niewolników. Bieda, głód i nierówności społeczne doprowadziły do wzrostu niezadowolenia mas ludności w prowincji.[1]

Poza kryzysem ekonomicznym, inną przyczyną rewolty było niezadowolenie z sytuacji politycznej. W tym czasie na arenie politycznej Maranhão rywalizowały ze sobą dwa obozy: konserwatyści, zwani cabanos oraz liberałowie, nazywani bem-te-vis od nazwy wydawanego przez nich dziennika.[2][1]

Do 1837 roku liberałowie rządzili prowincją, jednak wraz z wygraną konserwatystów w rządzie centralnym w Rio de Janeiro, w Maranhão również nastąpiła zmiana i cabanos odsunęli bem-te-vis od władzy.[2] Pozycję konserwatystów wzmocnił dodatkowo fakt, że regentem młodego cesarza Piotra II był w latach 1837-40 polityk partii konserwatywnej, wywodzący się z Maranhão, Araújo Lima.[3] Niezadowolenie społeczeństwa wbudziło również ustanowienie prawa Lei dos Prefeitos, które nadawało gubernatorowi prawo mianowania prefektów miast.[4]

Przywódcy rewolty[edytuj | edytuj kod]

  • Raimundo Gomes - poganiacz bydła, pracował w gospodarstwie Inácio Mendesa, lokalnego lidera liberałów
  • Manuel Francisco dos Anjos Ferreira (Balaio) - wyplatacz koszy, od jego przydomka pochodzi nazwa rewolty
  • Cosme Bento de Chagas - lider zbuntowanych niewolników

Przebieg rewolty[edytuj | edytuj kod]

13 grudnia 1838 roku Raimundo Gomes, wspierany przez Guarda Nacional (Gwardia Narodowa - oddział złożony z obywateli bez przeszkolenia wojskowego) napadł na więzienie w miejscowości Vila da Manga, zarządzane przez konserwatystę José Egito. Celem akcji było uwolnienie brata Gomesa, który zdaniem buntowników został uwięziony bez powodu. Wraz z bratem Raimundo Gomesa, uwolniono wszystkich innych więźniów.[5]

W tym samym czasie, rzemieślnik Manuel Francisco dos Anjos Ferreira (Balaio) wzniecił bunt wśród niższych grup społecznych, a jego bezpośrednią przyczyną była seksualna napaść żołnierza na córki Balaio, za którą napastnik nie poniósł żadnej kary. Wyplatacz koszy zebrał grupę uzbrojonych ludzi i napadał na osady i posiadłości w głębi prowincji.[6]

Raimundo Gomes i Balaio wkrótce połączyli siły i zyskali trzeciego sprzymierzeńca, którym był czarny dowódca Cosme Bento de Chagas, wywodzący się z quilombo (państwo zbiegłych niewolników) i dowodzący ok. 3 tysiącami czarnych uciekinierów z okolicznych plantacji.[6] Liberałowie (bem-te-vis) na początku po cichu popierali rewoltę.[5]

Początkowo buntownicy odnosili sukcesy. W 1839 roku zajęli Vila de Caxias, drugie po stolicy São Luis największe miasto prowincji. Ustanowili też Junta Provisória (Tymczasową Juntę), która postanowiła m.in. o wypędzeniu wszystkich Portugalczyków z miasta. Innymi postulatami junty były:[5]

  • amnestia dla buntowników
  • zniesienie prawa Lei dos Prefeitos
  • ograniczenie praw Portugalczyków urodzonych w Brazylii
  • sprawiedliwe procesy dla tych więźniów, którzy przebywali za kratami głównie dlatego, że sprzeciwiali się plantatorom

Balaios szybko się radykalizowali, co zrażało do nich klasę średnią. W szeregi buntowników wstępowali nie tylko zbiegli niewolnicy, ale także pospolici przestępcy. Miasto Vila de Caxias i okolice doświadczyły wielu aktów przemocy i bandytyzmu.[1]

Losy rewolty odmieniły się na niekorzyść buntowników jeszcze w 1839 roku, kiedy dowództwo nad wojskami rządowymi objął prezydent prowincji Maranhão, pułkownik Luís Alves de Lima e Silva, przyszły książę Caxias. W 1840 roku na polecenie cesarza Piotra II ogłosił on amnestię dla buntowników, co spowodowało, że ok. 2500 balaios natychmiast się poddało, wśród nich jeden z liderów, Raimundo Gomes. Walki trwały do 1841 roku, zginęło w nich ok. 12 tysięcy buntowników.[5]

Skutki rewolty[edytuj | edytuj kod]

Balaios ponieśli klęskę w walce przeciwko siłom rządowym. Wszyscy zbiegli niewolnicy, którzy przeżyli rewoltę, zostali z powrotem wtrąceni do niewoli. Jeden z przywódców, Raimundo Gomes, został deportowany do São Paulo, jednak nie przeżył podróży i zmarł na statku w drodze do miejsca zesłania. Manuel Balaio i Cosme Bento zginęli w wyniku represji po rewolcie. Bento udało się przedtem zbiec do Piauí, jednak został pojmany i powieszony w 1842 roku.[5]

Pułkownik Luís Alves de Lima e Silva za zasługi w stłumieniu rebelii zyskał tytuł barona Caxias.[1]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Balaiada (1838-1841): Revolta popular no Maranhão - Pesquisa Escolar - UOL Educação, educacao.uol.com.br [dostęp 2018-05-09] (port.).
  2. a b Balaiada (1838-1841) - História do Brasil, „InfoEscola” [dostęp 2018-05-07] (port. braz.).
  3. Daniel Arantes Loverde, Regências no Brasil - resumo, revoltas regenciais, história, www.historiadobrasil.net [dostęp 2018-05-07].
  4. Balaiada (1838 – 1841). Revolta da Balaiada - Brasil Escola, Brasil Escola [dostęp 2018-05-07] (port. braz.).
  5. a b c d e A Balaiada – Historia Zine, „Historia Zine”, 6 lipca 2016 [dostęp 2018-05-07].
  6. a b Balaiada (1838-1841): resumo, motivos e líderes, „Toda Matéria” [dostęp 2018-05-07] (port. braz.).