Banknoty Narodowego Banku Polskiego (1944–1947)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Banknoty Narodowego Banku Polskiego (1944–1947)banknoty Narodowego Banku Polskiego denominowane w złotych i w jednym przypadku w groszach, wypuszczane w emisjach z datami od 1944, do 15 lipca 1947 r., będące w obiegu od 27 sierpnia 1944 r., do 8 listopada 1950 r., w ramach wprowadzonego w Polsce po II wojnie światowej systemu monetarnego, zmienionego z dniem 30 października 1950 r[1][2][3].

W ramach pierwszego po II wojnie światowej polskiego systemu monetarnego w obiegu pojawiły się 23 różne banknoty sygnowane przez Narodowy Bank Polski, w 10 nominałach. Tak częste emisje były konsekwencją zarówno walki z fałszerstwami jak i przyczyn niemających związku z gospodarką pieniężną, np. z chęci przekazania treści propagandowych[4].

Poza pierwszym nominałem 500-złotowym wszystkie banknoty NBP emisji 1944–1947 pozostawały w obiegu do wymiany pieniędzy z 30 października 1950 r[5].

„Emisja lubelska” (1944)[edytuj | edytuj kod]

24 sierpnia 1944 r. ogłoszono dekret PKWN upoważniający kierownika resoru gospodarki narodowej i finansów do wyemitowania za pośrednictwem Centralnej Kasy Skarbowej biletów na łączną sumę 1 mld. złotych sygnowanych przez, póki co nieistniejący, Narodowy Bank Polski[6]. Trzy dni później, 27 sierpnia 1944 r., wydrukowano obwieszczenie PKWN o wprowadzeniu w obieg odcinków na[6][7]:

  • 50 groszy[8] (w obiegu od 29 lutego 1945),
  • 1 złoty (w obiegu od 18 września 1944 r.),
  • 2 złote (w obiegu od 28 września 1944 r.),
  • 5 złotych (w obiegu od 18 września 1944 r.)
  • 10 złotych (w obiegu od 26 sierpnia 1944 r.),
  • 20 złotych (w obiegu od 26 sierpnia 1944 r.),
  • 50 złotych (w obiegu od 26 sierpnia 1944 r.),
  • 100 złotych (w obiegu od 26 sierpnia 1944 r.),
  • 500 złotych (w obiegu od 14 września 1944 r.).

W istocie były to papiery o charakterze biletów skarbowych a nie banknotów, ponieważ wyszły z resoru skarbu, a nie z banku emisyjnego[6]. Dekret z 27 sierpnia 1944 głosił[6]:

(...) są zabezpieczone całym majątkiem państwowym i dochodami Skarbu Państwa (...)

Papiery te nazywano „emisją lubelską” w odróżnieniu od będących od 1940 r. w obiegu „banknotów krakowskich”, czyli emisji Banku Emisyjnego w Polsce[6]. Nazwa znaków pieniężnych wywodziła się od miasta Lublin, w którym na polecenie Józefa Stalina umieszczono siedzibę PKWN[9].

15 stycznia 1945 r. powołano do życia Narodowy Bank Polski, który uznał bilety wprowadzone w sierpniu poprzedniego roku za swoje banknoty, co pozwoliło „emisji lubelskiej” obiegać na ogólnych zasadach do października 1950 r[6].

Do dekretu z 6 stycznia 1945 o deponowaniu i wymianie banknotów Banku Emisyjnego w Polsce, „emisja lubelska” funkcjonowała w obiegu równolegle z banknotami okresu okupacji niemieckiej, które wycofano z dniem 10 stycznia 1945 r. (ostatecznie 28 lutego 1945 r.), po kursie 1:1, przy następujących ograniczeniach[6]:

  • prawo przysługiwało jedynie osobie fizycznej od 18 roku życia,
  • maksymalną kwotę określono na 500 złotych,
  • prawa do wymiany, nie przysługiwało Volksdeutschom, obywatelom Rzeszy, oraz zdrajcą Narodu Polskiego[10],
  • osobom prawnym przysługiwały wyższe limity, które były określane indywidualnie przez ministra skarbu albo komisarza wojewódzkiego (np. do 2 tys. złotych dla małego zakładu rzemieślniczego) – wielu osobom prawny odmawiano jakiejkolwiek wymiany.

Nadwyżki posiadanej gotówki należało składać do depozytu, co potwierdzano kwitami depozytowymi. Zdeponowane pieniądze krakowskie miały być wykorzystane w rokowaniach pokojowych z Niemcami, ale już w 1946 r. zdecydowano o możliwości zamiany kwitów depozytowych na papiery Premiowej Pożyczki Odbudowy Kraju[6].

Dekret z 6 stycznia 1945 r. doprowadził do istotnego zmniejszenia ilości pieniądza. Obiegająca w styczniu 1945 r. kwota ponad 10 mld złotych Banku Emisyjnego w Polsce została zastąpiona przez 4 mld „emisji lubelskiej” oraz 1 mld w kwitach depozytowych. 5 mld złotych Generalnego Gubernatorstwa pozostało w rękach dotychczasowych posiadaczy jako bezwartościowe papiery[6].

W województwie białostockim, niebędącym w okresie 1941–1944 częścią Generalnego Gubernatorstwa a Okręgiem Białostockim podległym administracyjnie pod Prusy Wschodnie, już 20 listopada 1944 r., mocą odrębnego dekretu, „emisja lubelska” stała się wyłącznym środkiem płatniczym, po wymianie z marki niemieckiej w stosunku 1:1[6].

Pierwsze banknoty „emisji lubelskiej”, zaprojektowane przez sowieckiego artystę grafika Iwana Iwanowicza Dubasowa, wydrukowano w Moskwie w państwowych zakładach GOZNAK[1]. Były zaopatrzone w błędną klauzulę prawną[1]:

przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowym, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem

Jedynie banknot 50-groszowy nie posiadał pełnej klauzuli[1].

Wraz z wyzwalaniem kolejnych części okupowanego terytorium zwiększało się zapotrzebowanie na nowe pieniądze. Druk emisji 1944 (tzw. „lubelskiej”) przenoszono stopniowo do Polski, początkowo do Krakowa, a następnie do Łodzi. Klisze, farby i papier banknotowy sprowadzano jednak z drukarni moskiewskiej[1]. Poprawiono klauzulę prawną[1]:

przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowe, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem

pozostawiając bez zmian szatę graficzną[1]. Z powodu tej korekty w kolekcjonerstwie „emisja lubelska” dzieli się na dwie serie[1]:

  • I – „...obowiązkowym”
  • II – „...obowiązkowe”.

Wszystkie „banknoty lubelskie”, poza 500-złotówką wycofaną 16 grudnia 1946 r. (w banku do 16 marca 1947 r[11].), były w obiegu do wymiany pieniędzy z 30 października 1950 r[5].

Do dnia 14 lutego 1945 r. oprócz złotówki, prawnym tymczasowym środkiem płatniczym był rubel radziecki[10].

Seria I[edytuj | edytuj kod]

Banknoty obiegowe[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[12][13]
50 groszy 50 groszy 1944 awers.jpg 50 groszy 1944 rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: brak
Numeracja: brak
Awers: godło
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze amarantowym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 81 × 52 mm
Nakład: 6 706 000 szt. albo ponad 10 000 000 szt. – na słowne zamówienie Naczelnego Dyrektora Banku (Jana Stefana Hanemanna) w GOZNAKU dodrukowano banknotów na kwotę 5 mln. złotych, z pominięciem ambasady polskiej
Wprowadzony do obiegu: 29 lutego 1945
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Krasnaja Kama na Uralu
Uwagi: istnieją pamiątkowe dodruki z oryginalnych klisz z 1974 i 1979 r.

1 złoty 1 złoty 1944 awers.jpg 1 złoty 1944 rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: AA ; AB ; AC ; AE ; AH ; AK ; AM ; AO ; AY ;
BA ; BB ; BC ; BE ; BH ; BK ; BM ; BO ; BT ; BY ;
CA ; CB ; CE ; CH ; CK ; CO ; CP ; CT ; CX ; CY ;
EA ; EB ; EC ; EF ; EH ; EK ; EM ; EO ; ET ; EY ;
HA ; HB ; HC ;
OA ; OB ; OC ; OK ; OO ;
XA ; XB ; XC ; XE ; XH ; XK ; XM ; XO ; XT ;
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze szarozielonym, pomarańczowym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 136 × 66 mm
Nakład: 47 726 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 18 września 1944
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Krasnaja Kama na Uralu
Klauzula prawna: ...obowiązkowym
Uwagi:

  • znane liczne usterki druku
  • istnieją pamiątkowe dodruki z oryginalnych klisz z 1974 i 1979 r. ale ze słowem ...obowiązkowe
2 złote 2 złote 1944 obowiązkowym awers.jpg 2 złote 1944 obowiązkowym rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: BA ; BB ; BC ; BE ; BH ; BK ; BM ; BO ; BT ; BX ; BY ;
OB ; OC ; OK ;
XA ; XB ; XC ; XE ; XH ; XK ; XM ; XO ; XT ; XX ;
Aa ; Ab ; Ac ; Ad ; Ae ; Ak ; Am ; An ; Ao ; Ap ; At ; Ax ; Ay ;
Ba ; Bb ; Bc ; Bn ;
Ka (seria zastępcza)
dA ; dB ; dD ;
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze czerwonobrązowym, niebieskim – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 137 × 67 mm
Nakład: 18 725 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 28 września 1944
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Krasnaja Kama na Uralu ; Drukarnia Narodowa, Kraków
Klauzula prawna: ...obowiązkowym
Uwagi: znane liczne usterki druku

5 złotych 5 złotych 1944 obowiązkowym awers.jpg 5 złotych 1944 obowiązkowym rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: AA ; AB ; AC ; AE ; AH ; AK ; AM ; AO ; AP ; AT ; AX ; AY ;
BA ; BB ; BC ; BE ; BH ; BK ; BM ; BO ; BP ; BT ; BX ; BY ;
CA ; CB ; CC ; CE ; CH ; CK ; CM ; CO ; CP ; CT ; CX ; CY ;
EA ; EB ; EC ; EE ; EH ; EK ; EM ; EO ; EP ; ET ; EX ; EY ;
HA ;
OA ; OB ; OC ; OE ; OT ; OX ; OY
XA ; XB ; XC ; XE ; XH ; XK ; XM ; XO ; XT ; XX ;
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze brązowym i jasnozielonym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 142 × 71 mm
Nakład: łącznie serii I i II 81 183 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 18 września 1944
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Krasnaja Kama na Uralu
Klauzula prawna: ...obowiązkowym
Uwagi:

  • znane liczne usterki druku
  • występują różnice w odcieniach barw druku
10 złotych 10 złotych 1944 obowiązkowym awers.jpg 10 złotych 1944 obowiązkowym rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: AA ; AB ; AC ; AE ; AK ; AM ; AO ; AP ; AT ;
BA ; BB ; BC ; BM ; BT ;
CA ; CB ; CC ; CE ; CH ; CK ; CM ; CO ; CT ;
EA ; EB ; EC ; EH ; EK ; EM ; EO ;
PB ;
XA ; XC ; XK ;
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze niebieskim i zielonym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 160 × 80 mm
Nakład: 22 005 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 26 sierpnia 1944
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Krasnaja Kama na Uralu
Klauzula prawna: ...obowiązkowym
Uwagi:

  • znane liczne usterki druku
  • występują różnice w odcieniach barw druku
20 złotych 20 złotych 1944 obowiązkowym awers.jpg 20 złotych 1944 obowiązkowym rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: AA ; AB ; AC ; AE ; AH ; AK ; AM ; AO ; AP ; AT ; AX ;
BA ; BB ; BC ; BE ; BH ; BK ; BM ; BO ; BT ; BX ; BY ;
CA ; CB ; CC ; CE ; CH ;
EA ; EB ; EC ; EE ; EH ; EY ;
TA ; TB ; TC ; TO ; TY ;
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze szarozielonym i beżoworóżowym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 170 × 83 mm
Nakład: 114 687 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 26 sierpnia 1944
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Krasnaja Kama na Uralu
Klauzula prawna: ...obowiązkowym
Uwagi:

  • znane liczne usterki druku
  • występują różnice w odcieniach barw druku
50 złotych 50 złotych 1944 obowiązkowym awers.jpg 50 złotych 1944 obowiązkowym rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: AA ; AB ; AC ; AE ; AH ; AK ; AM ; AO ; AT ; AX ;
PA ; PB ; PC ;
TA ; TB ; TC ; TE ; TH ; TK ; TM ; TO ; TT ; TX ; TY ;
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze ciemnoniebieskim i beżowym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 180 × 93 mm
Nakład: 26 342 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 26 sierpnia 1944
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Krasnaja Kama na Uralu
Klauzula prawna: ...obowiązkowym
Uwagi:

  • znane liczne usterki druku
  • występują różnice w odcieniach barw druku
100 złotych 100 złotych 1944 obowiązkowym awers.jpg 100 złotych 1944 obowiązkowym rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: AA ; AB ; AC ; AE ; AH ; AK ; AM ; AO ; AP ; AT ; AX ;
CA ; CB ; CE ; CK ;
TA ; TB ; TC ; TE ; TH ; TK ; TM ; TO ; TT ; TX ;
XA ; XB ; XC ; XE ; XH ; XK ; XM ; XO ; XT ; XX ;
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze czerwonym i niebieskim – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 188 × 100 mm (uśrednione)
Nakład: 71 231 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 26 sierpnia 1944
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Krasnaja Kama na Uralu
Klauzula prawna: ...obowiązkowym
Uwagi:

  • znane liczne usterki druku
  • występują różnice w odcieniach barw druku
  • znane są liczne fałszerstwa
500 złotych 500 złotych 1944 obowiązkowym awers.jpg 500 złotych 1944 obowiązkowym rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: AA ; AB ; AC ; AE ; AH ; AK ; AM ; AO ; AT ; AX ;
PA ;
TA ;
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze czarnym i pomarańczowym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 193 × 102 mm
Nakład: 19 787 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 26 sierpnia 1944
Wycofany z obiegu: 17 grudnia 1946 (w niektórych źródłach[14] 16 grudnia 1946), w bankach do 16 marca 1947
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Krasnaja Kama na Uralu
Klauzula prawna: ...obowiązkowym
Uwagi:

  • znane liczne usterki druku
  • występują różnice w odcieniach barw druku
  • znane są liczne fałszerstwa

Wzory[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
50 groszy Wzór 50 groszy 1944 awers.jpg Wzór 50 groszy 1944 rewers.jpg
1 złoty Wzór 1 złoty 1944 awers.jpg Wzór 1 złoty 1944 rewers.jpg
2 złote Wzór 2 złote 1944 obowiązkowym awers.jpg Wzór 2 złote 1944 obowiązkowym rewers.jpg
Wzór2 2 złote 1944 obowiązkowym awers.jpg Wzór2 2 złote 1944 obowiązkowym rewers.jpg
100 złotych Wzór 100 złotych 1944 obowiązkowym awers.jpg Wzór 100 złotych 1944 obowiązkowym rewers.jpg
500 złotych Wzór 500 złotych 1944 obowiązkowym awers.jpg Wzór 500 złotych 1944 obowiązkowym rewers.jpg

Seria II[edytuj | edytuj kod]

Banknoty obiegowe[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[15][13]
2 złote 2 złote 1944 obowiązkowe awers.jpg 2 złote 1944 obowiązkowe rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: CO ; CP ; CT ; CX ; CY ;
EA ; EC ; EE ;
OO ;
Ac ;
Ba ; Bb ; Bc ; Be ; Bk ; Bn ;
Ka (seria zastępcza)
dA ; dB ; dD ;
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze czerwonobrązowym, niebieskim – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 135 × 67 mm
Nakład: 20 717 125 szt.
Wprowadzony do obiegu: 12 kwietnia 1945
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Krasnaja Kama na Uralu ; Drukarnia Narodowa, Kraków
Klauzula prawna: ...obowiązkowe
Uwagi:

  • występują różnice w odcieniach barw
  • istnieją pamiątkowe dodruki z oryginalnych klisz z 1974 i 1979 r.
5 złotych 5 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg 5 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: CM ;
EO ;
HA ; HB ; HE ; HH ; HK ; HM ; HO ; HT ; HX ; HY ;
KA ; KB ; KC ; KE ; KK ; KO ; KT ; KX ; KY ;
OK ; OM ;
TB ; TH ; TK; TM ; TO ; TP ; TT ; TX ; TY ;
XA ;
YA ; YB ; YC ; YE ; YH ; YK ; YM ; YO ;
aA ; aB ; aC ; aE ; aH ; aK ; aM ; aT ;
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze brązowym i jasnozielonym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 142 × 71 mm
Nakład: łącznie serii I i II 81 183 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 18 września 1944
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Krasnaja Kama na Uralu ; Drukarnia Narodowa, Kraków
Klauzula prawna: ...obowiązkowe
Uwagi:

  • występują różnice w odcieniach barw druku
  • istnieją pamiątkowe dodruki z oryginalnych klisz z 1974 i 1979 r.
10 złotych 10 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg 10 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: Aa ; Ab ; Ac ; Ad ; Ae ; Aj ; Ak ; Am ; An ; Ao ; Ap ; At ; Ax ; Ay ;
Ba ; Bb ; Bc ; Be ; Bk ; Bm ; Bn ; Bo ;
Da (wysokość liter i cyfr 2,63 mm albo 3 mm) ; Dd ;
Kb (seria zastępcza) ;
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze niebieskim i zielonym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 160 × 80 mm
Nakład: 22 456 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 22 marca 1945
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: Drukarnia Narodowa, Kraków ; PWPW, Łódź
Klauzula prawna: ...obowiązkowe
Uwagi:

  • występują różnice w odcieniach barw druku
  • istnieją pamiątkowe dodruki z oryginalnych klisz z 1974 i 1979 r.
20 złotych 20 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg 20 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: EA ; EE ; EH ; EK ; EM ; EO ; EP ; ET ; EX ;
HA ; HB ; HC ; HH ; HM ; HO ; HX ; HY ;
KA ; KB ; KC ; KE ; KH ; KK ; KM ; KO ; KP ; KT ; KX ; KY ;
MA ; MB ; MC ; ME ; MH ; MK ; MM ; MO ; MP ; MT ; MX ; MY ;
PA ; PB ; PC ; PE ; PH ; PK ; PM ; PO ; PP ; PT ; PX ; PY ;
TK ; TM ; TO ; TP ; TT ; TX ; TY ;
XA ; XB ; XC ; XT ; XX ; XY ;
YA ; YB ; YC ; YE ; YH ; YK ; YM ; YO ; YP ; YT ; YX ; YY ;
BA ; BB ; BC ; BE ; BH ; BK ; BM (rosyjski system oznaczania serii)
Ac ; Ad ; Ag ; Ah ; Ai ; Ak ; Al ; Am ; An ; Ao ; Ap ; Ar ; As ; At ; Au ; Aw ; Ax ; Ay ; Az ;
Rz ; Wz (serie zastępcze)
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze szarozielonym i beżoworóżowym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały albo jasnokremowy, gładzony
Wymiary: 170 × 83 mm
Nakład: 17 362 398 szt.
Wprowadzony do obiegu: 19 października 1945
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Drukarnia Narodowa, Kraków, PWPW, Łódź
Klauzula prawna: ...obowiązkowe
Uwagi:

  • występują różnice w odcieniach barw druku
  • istnieją pamiątkowe dodruki z oryginalnych klisz z 1974 i 1979 r.
50 złotych 50 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg 50 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: AO ; AP ; AT ; AX ; AY ;
BA ; BC ; BE ; BH ; BK ; BM ; BO ; BX ; BY
EA ; EB ; EC ; EE ;
PC ; PE ; PH ;
Aa ; Ab ; Ac ; Ae ; Ak ; Am ; An ; Ap ; Ar ; As ; At ; Au ; Av ; Aw ; Ax ; Ay ; Az ;
Db ; Hd ; (serie zastępcze)
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze ciemnoniebieskim i beżowym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, jasnokremowy i szarokremowy, gładzony
Wymiary: 180 × 93 mm
Nakład: 10 605 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 24 października 1945
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Krasnaja Kama na Uralu ; PWPW, Łódź
Klauzula prawna: ...obowiązkowe
Uwagi:

  • występują duże różnice w odcieniach barw druku
  • istnieją pamiątkowe dodruki z oryginalnych klisz z 1974 i 1979 r.
100 złotych 100 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg 100 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: BA ; BB ; BH ; BK ; BM ; BO ; BY ;
CB ; CH ; CP ; CT ; CX ;
EA ; EB ; EC ; EH ; EK ; EM ; EO ; ET ; EX ; EY ; {br/> HA ; HB ; HC ; HE ; HH ; HM ; HO ; HP ; HT ; HY ;
KA ; KB ; KC ; KO ; KP ; KY ;
MA ; MB ; MC ; ME ; MH ; MM ; MO ; MP ; MX ; MY ;
BK ;
Ak ; An ; Ar ; As ; Au ; Aw ; Ax ; Ay ; (wys. cyfr 4,13 mm)
Ao ; Ap ; At ; Ay ; Az ; (wys. cyfr 3 mm)
aA ; aB ;
Dr ; Rd (serie zastępcze)
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze czerwonym i niebieskim – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 188 × 100 mm (uśrednione)
Nakład: 10 926 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 24 listopada 1945
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; Drukarnia Narodowa, Kraków ; PWPW, Łódź
Klauzula prawna: ...obowiązkowe
Uwagi:

  • występują różnice w odcieniach barw druku
  • znane fałszerstwa
  • istnieją pamiątkowe dodruki z oryginalnych klisz z 1974 i 1979 r.
500 złotych 500 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg 500 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg

Emisja: 1944
Seria: AA ;
BA ; BB ; BC ; BE ; BH ; BK ; BM ; BO ; BT ; BX ;
PC ; PH ;
Ao ; Ar ; As ; At ; Au ; Av ; Aw ; Ax ; Ay ; Az ;
Dh ; Hd ; (zastępcze)
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze czarnym i pomarańczowym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 193 × 102 mm
Nakład: 7 873 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 10 października 1945
Wycofany z obiegu: 17 grudnia 1946 (w niektórych źródłach[14] 16 grudnia 1946), w bankach do 16 marca 1947
Projektant: Iwan Iwanowicz Dubasow
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: GOZNAK, Moskwa ; PWPW, Łódź
Klauzula prawna: ...obowiązkowe
Uwagi:

  • występują różnice w odcieniach barw druku
  • znane są liczne fałszerstwa
  • istnieją pamiątkowe dodruki z oryginalnych klisz z 1974 i 1979 r.

Wzory[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
5 złotych Wzór 5 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg Wzór 5 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg
Wzór2 5 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg Wzór2 5 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg
10 złotych Wzór 10 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg Wzór 10 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg
20 złotych Wzór2 20 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg Wzór2 20 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg
Wzór 20 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg Wzór 20 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg
50 złotych Wzór 50 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg Wzór 50 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg
Wzór2 50 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg Wzór2 50 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg
100 złotych Wzór 100 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg Wzór 100 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg
500 złotych Wzór 500 złotych 1944 obowiązkowe awers.jpg Wzór 500 złotych 1944 obowiązkowe rewers.jpg

Fałszerstwa[edytuj | edytuj kod]

Z powodu licznych fałszerstw Narodowy Bank Polski pod koniec 1946 r. zdecydował się na wycofanie z obiegu „lubelskiej” 500-złotówki[5]. Przykład fałszerstwa z epoki przedstawiono poniżej:

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
500 złotych Fałszerstwo z epoki 500 złotych 1944 awers.jpg Fałszerstwo z epoki 500 złotych 1944 rewers.jpg

Emisja uzupełniająca (1945)[edytuj | edytuj kod]

1 września 1945 r. wprowadzono do obiegu banknot o nominale 1000 złotych z datą emisji 1945. Papier ten był uzupełnieniem nominałowym „emisji lubelskiej”[16]. W rzeczywistości banknot został wprowadzony do obiegu z wyprzedzeniem ogłoszenia w Monitorze Polskim[17]. Autorem projektu pierwszej w pełni obiegowej polskiej 1000-złotówki był Ryszard Kleczewski – szef działu banknotowego w zorganizowanej tymczasowo PWPW w Łodzi, a przed II wojną światową – twórca „pięknej Kasztelanki”, czyli banknotu pięciozłotowego Banku Polskiego z datą emisji 2 stycznia 1930 r[3].

Znane są liczne fałszerstwa tego banknotu[17].

Banknot obiegowy[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[18][13]
1000 złotych 1000 złotych 1945 awers.jpg 1000 złotych 1945 rewers.jpg

Emisja: 1945
Seria: Ser.A. ; Ser.B. ; Ser.Dh ;
Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa oznaczona pojedynczo na awersie i rewersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze brązowym i ochrowym – litografia i typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone gwiazdy
Papier: szary lub biały w odcieniu kremowym
Wymiary: 182 × 97 mm
Nakład: 19 064 500 szt.
Wprowadzony do obiegu: 1 września 1945
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Ryszard Kleczewski
Podpisy: bez podpisów
Drukarnia: PWPW, Łódź
Uwagi:

  • banknot wprowadzono z wyprzedzeniem ogłoszenia w Monitorze Polskim
  • występują różnice w odcieniach barw
  • znane liczne fałszerstwa

Wzory[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
1000 złotych Wzór 1000 złotych 1945 awers.jpg Wzór 1000 złotych 1945 rewers.jpg

Emisja II (1946)[edytuj | edytuj kod]

15 stycznia 1946[edytuj | edytuj kod]

Z umieszczoną na banknotach datą 15 stycznia 1946 wprowadzono do obiegu dwa najwyższe nominały banknotów II emisji – taka nazwa dla tej grupy banknotów była używana w oficjalnych dokumentach NBP z tego okresu[5]. Były to[19]:

  • 500 złotych (wprowadzone 15 lipca 1946 r.)
  • 1000 złotych (wprowadzone 16 sierpnia 1946 r.).

Na rewersie umieszczono panoramy[20]:

Projektantem obydwu nominałów był prof. Wacław Borowski – twórca przedwojennej serii banknotów z 1936 r[21].

Banknoty obiegowe[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[22][13]
500 złotych 500 złotych 1946 awers.jpg 500 złotych 1946 rewers.jpg

Emisja: 15 stycznia 1946
Seria: A ; B ; C ; D ; E ; F ; G ; H ; I ; K ; L ; M ;
Dx ; Dy ; Dz (serie zastępcze)
Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa, oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: dwie postacie symbolizujące przemysł stoczniowy i rybołówstwo
Rewers: panorama Gdańska nad Motławą
Druk: w kolorze irysowym, zielono-ciemnofioletowym – typografia poddruk ochrowy i jasnoszary – offset
Znak wodny: bieżący, jaśniejsze i ciemniejsze stylizowane litery W
Papier: biały, gładzony z odcieniem jasnokremowym
Wymiary: 176 × 94 mm
Nakład: 13 633 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 15 lipca 1946
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Wacław Borowski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Jan Stefan Hanemann
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź

1000 złotych 1000 złotych 1946 awers.jpg 1000 złotych 1946 rewers.jpg

Emisja: 15 stycznia 1946
Seria: B ; D ; G ; H ; I ; K ; L ; M ; P (wys. liter 3 mm, wys. cyfr 3,75 mm)
C ; E ; F (wys. liter 3 mm, wys. cyfr 3,38 mm)
N (wys. litery 3 mm, wys. cyfr 3 mm)
R ; T ; W (wys. liter 3,75 mm, wys. cyfr 3,38 mm)
S (wys. litery 3,75 mm, wys. cyfr 3 mm)
U (wys. liter 3,75 mm, wys. cyfr 3 mm)
A. (litera z kropką
AA
Bw. ; Wb. : (serie zastępcze z kropką)
Wb (seria zastępcza bez kropki)
Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa, oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: dwie postacie przedstawiciele górnictwa i przemysłu
Rewers: panorama Łodzi
Druk: w kolorze brązowym, poddruk żółty i jasnoszary – typografia
Znak wodny: bieżący, jaśniejsze i ciemniejsze stylizowane litery W
Papier: biały, gładzony z odcieniem jasnokremowym lub kremowym
Wymiary: 182 × 97 mm
Nakład: 37 728 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 16 sierpnia 1946
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Wacław Borowski
Ryt: Marian Romuald Polak
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Jan Stefan Hanemann
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź

Wzory[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
500 złotych Specimen 500 złotych 1946 awers.jpg Specimen 500 złotych 1946 rewers.jpg
1000 złotych Specimen 1000 złotych 1946 awers.jpg Specimen 1000 złotych 1946 rewers.jpg

15 maja 1946[edytuj | edytuj kod]

W skład drugiej emisji NBP wchodziły również banknoty o niższych nominałach wyemitowane z datą 15 maja 1946 r[5]. Były to papiery[23]:

  • 1 złoty (wprowadzony 2 grudnia 1946 r.),
  • 2 złote (wprowadzone 15 marca 1947 r.),
  • 5 złotych (wprowadzone 15 lutego 1948 r.),
  • 10 złotych (wprowadzone 18 sierpnia 1948 r.),
  • 20 złotych (wprowadzone 1 lipca 1948 r.)
  • 50 złotych (wprowadzone 22 września 1947 r.),
  • 100 złotych (wprowadzone 2 grudnia 1946 r.).

Nominały od 1 złotego do 10 złotych zaprojektował Ryszard Kleczewski, a 20-, 50- i 100-złotówkę – Wacław Borowski[21].

Banknoty obiegowe[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[24][13]
1 złoty 1 złoty 1946 awers.jpg 1 złoty 1946 rewers.jpg

Emisja: 15 maja 1946
Seria: brak oznaczeń
Numeracja: brak oznaczeń
Awers: rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze amarantowym – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone duże gwiazdy
Papier: o różnej grubości (gramaturze) i różnych odcieniach koloru od białego, jasnokremowego, do kremowego
Wymiary: 98 × 54 mm
Nakład: 152 000 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 2 grudnia 1946
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Ryszard Kleczewski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmpczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź
Uwagi: duże różnice w odcieniach barw

2 złote 2 złote 1946 awers.jpg 2 złote 1946 rewers.jpg

Emisja: 15 maja 1946
Seria: brak oznaczeń
Numeracja: brak oznaczeń
Awers: godło, w tle rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze zielonym (niebieskim) – typografia
Znak wodny: bieżący, wielotonowy, wydłużone duże gwiazdy
Papier: o różnej grubości i różnych odcieniach koloru od białego, jasnokremowego, do kremowego
Wymiary: 104 × 57 mm
Nakład: 101 000 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 15 marca 1947
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Ryszard Kleczewski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmpczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź
Uwagi: bardzo duża rozpiętość barw druku, od żółtozielonego, przez zielony, zielononiebieski, do niebieskiego

5 złotych 5 złotych 1946 awers.jpg 5 złotych 1946 rewers.jpg

Emisja: 15 maja 1946
Seria: brak oznaczeń
Numeracja: brak oznaczeń
Awers: rysunek ornamentalny
Rewers: godło, w tle rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze stalowym o odcieniu niebieskim – typografia
Znak wodny: bieżący, jaśniejsze i ciemniejsze stylizowane litery W
Papier: o różnej grubości i różnych odcieniach koloru od białego, do kremowego
Wymiary: 122 × 66 mm
Nakład: 86 400 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 5 lutego 1948
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Ryszard Kleczewski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmpczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź
Uwagi: duża rozpiętość barw druku, od stalowoszarego i różnych odcieni koloru niebieskiego, do stalowofioletowego

10 złotych 10 złotych 1946 awers.jpg 10 złotych 1946 rewers.jpg

Emisja: 15 maja 1946
Seria: brak oznaczeń
Numeracja: brak oznaczeń
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: rysunek ornamentalny
Druk: w kolorze brązowym, poddruk w kolorze zielonym i złotożółtym – typografia
Znak wodny: bieżący, jaśniejsze i ciemniejsze stylizowane litery W
Papier: o różnej grubości i różnych odcieniach koloru od białego, do kremowego
Wymiary: 128 × 70 mm
Nakład: 60 800 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 5 lutego 1948
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Ryszard Kleczewski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmpczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź
Uwagi:

  • różnice w odcieniach barw druku
  • znane egzemplarze o różnym stopniu zaawansowania druku, poddruk jednego lub dwóch kolorów na awersie albo rewersie
20 złotych 20 złotych 1946 awers.jpg 20 złotych 1946 rewers.jpg

Emisja: 15 maja 1946
Seria: A ; B (wys. liter 3 mm, druk w kolorze zielonym)
A (wys. liter 3 mm, druk w kolorze niebieskim
C ; D ; E ; F ; G (wys. liter 4,13 mm, druk w kolorze zielonym)
Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa, oznaczona pojedynczo na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: samolot na lotnisku
Druk: w kolorze zielonym, brązowym i fioletowym – typografia, seria A (4,13 mm) druk w kolorze niebieskim i czerwonobrązowym – typografia
Znak wodny: bieżący, jaśniejsze i ciemniejsze stylizowane litery W
Papier: biały, gładzony z odcieniem jasnokremowym
Wymiary: 158 × 84 mm
Nakład: 12 010 500 szt.
Wprowadzony do obiegu: 1 lipca 1948
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Wacław Borowski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmpczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź
Uwagi:

  • różnice w odcieniach barw druku
  • znane egzemplarze o różnym stopniu zaawansowania druku, poddruk jednego lub dwóch kolorów na awersie albo rewersie a także kompletne druki jednostronne
50 złotych 50 złotych 1946 awers.jpg 50 złotych 1946 rewers.jpg

Emisja: 15 maja 1946
Seria: A ; B ; C ; D ; E ; F ; G (wys. liter 3 mm)
C ; H ; J ; K ; L ; Ł ; M ; N ; P ; R ; S ; T (wys. liter 4,13 mm)
Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa, oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: dwa statki, z lewej – żaglowiec, z prawej – pasażerski
Rewers: widok morza ze statkami
Druk: w kolorze brązowym, granatowym, filetowym i złotożółtym – typografia
Znak wodny: bieżący, jaśniejsze i ciemniejsze stylizowane litery W
Papier: biały, gładzony z odcieniem jasnokremowym
Wymiary: 158 × 84 mm
Nakład: 34 340 500 szt.
Wprowadzony do obiegu: 22 września 1947
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Wacław Borowski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmpczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź
Uwagi:

  • różnice w odcieniach barw druku
  • znane egzemplarze o różnym stopniu zaawansowania druku, poddruk jednego lub dwóch kolorów na awersie albo rewersie a także druki jednostronne
100 złotych 100 złotych 1946 awers.jpg 100 złotych 1946 rewers.jpg

Emisja: 15 maja 1946
Seria: A ; B ; C ; D ; E ; F ; G ; H ; ; K ; L ; M (wys. liter 3 mm)
N ; P ; R ; S (wys. liter 4,13 mm)
Mz (seria zastępcza)
Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa, oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: tematyka rolnicza, z lewej – kobieta z sierpem w ręku i garścią zboża, z prawej – mężczyzna z kosą i snopkiem zboża
Rewers: orka traktorem
Druk: w kolorze czerwonym, poddruk jasnoszary i złotożółty – typografia
Znak wodny: bieżący, jaśniejsze i ciemniejsze stylizowane litery W
Papier: biały, gładzony z odcieniem jasnokremowym
Wymiary: 170 × 91 mm
Nakład: 6 930 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 2 grudnia 1946
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Wacław Borowski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmpczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź
Uwagi: znane egzemplarze o różnym stopniu zaawansowania druku, poddruk jednego lub dwóch kolorów na awersie albo rewersie a także druki jednostronne

Wzory[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
1 złoty Specimen 1 złoty 1946 awers.jpg Specimen 1 złoty 1946 rewers.jpg
2 złote Specimen 2 złote 1946 awers.jpg Specimen 2 złote 1946 rewers.jpg
5 złotych Specimen 5 złotych 1946 awers.jpg Specimen 5 złotych 1946 rewers.jpg
10 złotych Specimen 10 złotych 1946 awers.jpg Specimen 10 złotych 1946 rewers.jpg
20 złotych Specimen 20 złotych 1946 awers.jpg Specimen 20 złotych 1946 rewers.jpg
50 złotych Specimen 50 złotych 1946 awers.jpg Specimen 50 złotych 1946 rewers.jpg
100 złotych Specimen 100 złotych 1946 awers.jpg Specimen 100 złotych 1946 rewers.jpg

Emisja III – 15 lipca 1947[edytuj | edytuj kod]

Z umieszczoną datą 15 lipca 1947 r. Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu trzecią, ostatnią przed zmianą z 30 października 1950 r., emisję swoich banknotów[5]. Były to jedynie 4 nominały[25]:

  • 20 złotych (wprowadzone 11 czerwca 1949 r.),
  • 100 złotych (wprowadzone 21 lutego 1949 r.),
  • 500 złotych (wprowadzone 20 stycznia 1949 r.) oraz
  • 1000 złotych (wprowadzone 1 grudnia 1948 r.).

Cała emisja była autorstwa prof. Wacława Borowskiego[21].

Banknoty obiegowe[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[26][13]
20 złotych 20 złotych 1947 awers.jpg 20 złotych 1947 rewers.jpg

Emisja: 15 lipca 1947
Seria: Ser.A ; Ser.B ; Ser.C ; Ser.D ; Ser.E ;
Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa oznaczona pojedynczo na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: symbole nauki i pracy
Druk: w kolorze zielonym i jasnym khaki – typografia
Znak wodny: bieżący, jaśniejsze i ciemniejsze stylizowane litery W
Papier: gładzony biały z odcieniem jasnokremowym
Wymiary: 158 × 84 mm
Nakład: 28 189 500 szt.
Wprowadzony do obiegu: 11 czerwca 1949
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Wacław Borowski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmpczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź ; PWPW Warszawa
Uwagi:

  • pierwszy nominał drukowany w PWPW w Warszawie po jej odbudowie
  • znane jednostronne druki próbne
100 złotych 100 złotych 1947 awers.jpg 100 złotych 1947 rewers.jpg

Emisja: 15 lipca 1947
Seria: Ser.A – Ser.E (wys. liter 3,75 mm)
Ser.F ; Ser.G ; Ser.H (wys. liter 3 mm)
Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa oznaczona pojedynczo na awersie
Awers: pośrodku postać symbolizująca gospodarkę rolną
Rewers: konie na łące
Druk: typografia w kolorze

  • ciemnoczerwonym i szarawym (awers)
  • ciemnoczerwonym i brązowym (rewers)

Znak wodny: bieżący, jaśniejsze i ciemniejsze stylizowane litery W
Papier: gładzony biały z odcieniem kremowym
Wymiary: 170 × 91 mm
Nakład: 38 930 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 21 lutego 1949
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Wacław Borowski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmpczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź ; PWPW Warszawa
Uwagi: istnieją nieobiegowe egzemplarze w odmiennym kolorze z datą emisji 1 lipca 1948

500 złotych 500 złotych 1947 awers.jpg 500 złotych 1947 rewers.jpg

Emisja: 15 lipca 1947
Seria: typu SERIA A albo zamiast litery A: B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, R, S, T, U, W, X, Y, Z
typu SERIA A2 albo zamiast A2: B2, C2, D2, E2, F2, G2, H2, I2, J2, K2, L2, M2, N2, O2, P2, R2, S2, T2, U2, W2, X2, Y2, Z2
typu SERIA A3, znane ponadto: B3, C3, D3, E3, F3, G3, H3, I3, J3, K3, L3, M3, N3, R3, X3
typu SERIA A4, ponadto znane: B4, C4, E4, F4, G4, H4, J4, K4, P4, R4, S4
Numeracja: czerwona, sześciocyfrowa oznaczona pojedynczo na awersie
Awers: pośrodku postać symbolizująca gospodarkę morską
Rewers: port w Gdyni
Druk: offset w kolorze

  • niebieskim, poddruk irysowy, brązowo-beżowo-oliwkowy i szarawym (awers)
  • niebieskim (rewers)

Znak wodny: bieżący, romby w układzie dachówkowym
Papier: biały z odcieniem kremowym
Wymiary: 175 × 94 mm
Nakład: 25 703 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 20 stycznia 1949
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Wacław Borowski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmpczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: Tiskárna platidel Národní banky Československé, Praha, Czechosłowacja
Uwagi: znane jednostronne druki próbne z perforacją i bez perforacji

1000 złotych 1000 złotych 1947 awers.jpg 1000 złotych 1947 rewers.jpg

Emisja: 15 lipca 1947
Seria: Ser.A ; Ser.B ; Ser.C ; Ser.D ; Ser.E ; Ser.Ł (wys. liter 3,75 mm)
Ser.F ; Ser.G ; Ser.H ; Ser.I ; Ser.K (wys. liter 3 mm)
Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa oznaczona pojedynczo na awersie
Awers: pośrodku postać robotnika symbolizująca przemysł
Rewers: widok huty z dymiącymi kominami
Druk: typografia w kolorze brązowym i zielonym groszkowym
Znak wodny: bieżący, jaśniejsze i ciemniejsze stylizowane litery W
Papier: biały w odcieniu kremowym lub kremowy
Wymiary: 182 × 97 mm
Nakład: 102 331 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 1 grudnia 1948
Wycofany z obiegu: 30 października 1950 (z wyjątkiem niektórych artykułów spożywczych)
Ostatecznie wycofany: 8 listopada 1950
Projektant: Wacław Borowski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmpczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź
Uwagi: znane jednostronne druki próbne awersu i rewersu w innej kolorystyce

Wzory[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
20 złotych Specimen 20 złotych 1947 awers.jpg Specimen 20 złotych 1947 rewers.jpg
100 złotych Specimen 100 złotych 1947 awers.jpg Specimen 100 złotych 1947 rewers.jpg
500 złotych Specimen 500 złotych 1947 awers.jpg Specimen 500 złotych 1947 rewers.jpg
1000 złotych Specimen 1000 złotych 1947 awers.jpg Specimen 1000 złotych 1947 rewers.jpg

Banknot niewprowadzony do obiegu[edytuj | edytuj kod]

Banknot 100-złotowy III emisji doczekał się również całkowicie zmienionej kolorystycznie wersji – z datą emisji 1 lipca 1948 r. Przygotowywano ją do druku w 1950 r., z czego jednak ostatecznie zrezygnowano z powodu wymiany pieniędzy z 30 października 1950 r[27].

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[27]
100 złotych Nieobiegowe 100 złotych 1948 wg wzoru 1947 awers.jpg Nieobiegowe 100 złotych 1948 wg wzoru 1947 rewers.jpg

Banknot znany jest jedynie z druków próbnych i wzorów z serią AA i numeracją zerową
Emisja: 1 lipca 1948
Seria: Ser.AA ;
Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa (zerowa) oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: pośrodku postać symbolizująca gospodarką rolną
Rewers: stado koni na łące
Druk: w kolorze ciemnoniebieskim, jasnobrązowym i jasnoniebieskim – typografia
Znak wodny: bieżący, jaśniejsze i ciemniejsze stylizowane litery W
Papier: biały w odcieniu kremowym
Wymiary: 170 × 91 mm
Projektant: Wacław Borowski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmpczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia: PWPW, Łódź ; PWPW Warszawa
Uwagi: nieobiegowy
rysunek banknotu ale nie kolor jest identyczny ze 100-złotówką emisji 15 lipca 1947

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Ponoć pierwsza partia banknotów emisji 1944, która była drukowana w Moskwie przez GOZNAK, po tym jak przyleciała z Moskwy do Lublina, została natychmiast odesłana z powrotem, ponieważ zawierała zbyt wiele błędów i rusycyzmów[8].
  • W 1974 wydano z okazji 30-lecia NBP pamiątkowe banknoty serii „banknoty lubelskie” , od nominałów 50 groszy do 500 złotych, wydrukowanych z oryginalnych klisz z dodatkowym nadrukiem „Emisja pamiątkowa – odbita w 1974 r. z oryginalnych klisz”, natomiast w 1979 roku wydano podobną pamiątkową serie z okazji 35-lecia PRL z nadrukiem „Emisja pamiątkowa – odbita w 1979 r. z oryginalnych klisz, XXXV-lecie PRL 19441979”. Banknoty były sprzedawane w oddziałach NBP w specjalnych klaserach[28]. Istnieją egzemplarze, które trafiły na rynek bez dodatkowego nadruku, ale posiadały charakterystyczny numer seryjny, który jest identyczny do każdego rodzaju nominału[29].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 44, ISBN 978-83-913361-4-4.
  2. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 294–297, ISBN 978-83-7705-068-2.
  3. a b Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 162–164, ISBN 83-903459-5-1.
  4. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 296, ISBN 978-83-7705-068-2.
  5. a b c d e f Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 297, ISBN 978-83-7705-068-2.
  6. a b c d e f g h i j Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 294, ISBN 978-83-7705-068-2.
  7. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 46,48,50,54,56,58,60,62, ISBN 978-83-913361-4-4.
  8. a b Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 162, ISBN 83-903459-5-1.
  9. Moskiewskie banknoty dla Polaków. PWPW ujawnia swoje archiwa, centrumprasowe.pap.pl [dostęp 2019-10-07] (pol.).
  10. a b Polona, polona.pl [dostęp 2019-10-20].
  11. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 62, ISBN 978-83-913361-4-4.
  12. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 46–63, ISBN 978-83-913361-4-4.
  13. a b c d e f Dziennik Bałtycki, 1950, nr 298 - Bałtycka Biblioteka Cyfrowa, bibliotekacyfrowa.eu [dostęp 2019-09-20].
  14. a b „Dziennik Polski”, B (253 (579)), Kraków , 15 września 1946.
  15. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 64–99, ISBN 978-83-913361-4-4.
  16. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 296–297, ISBN 978-83-7705-068-2.
  17. a b Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 100, ISBN 978-83-913361-4-4.
  18. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 100–105, ISBN 978-83-913361-4-4.
  19. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 106, 110,111, ISBN 978-83-913361-4-4.
  20. Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 166–167, ISBN 83-903459-5-1.
  21. a b c Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 164, ISBN 83-903459-5-1.
  22. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 106–115, ISBN 978-83-913361-4-4.
  23. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 116,118,120,122,124,128,130, ISBN 978-83-913361-4-4.
  24. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 116–133, ISBN 978-83-913361-4-4.
  25. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 134,136,140,144, ISBN 978-83-913361-4-4.
  26. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 134–147, ISBN 978-83-913361-4-4.
  27. a b Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 174–175, ISBN 978-83-913361-4-4.
  28. 50 groszy, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 złotych, 1944, Polska - E-aukcja - Warszawskie Centrum Numizmatyczne, wcn.pl [dostęp 2019-10-07].
  29. 2 złote 1944, poszukiwania.pl [dostęp 2019-09-20] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czesław Miłczak: Banknoty polskie i wzory Tom II. Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012. ISBN 978-83-913361-4-4.
  • Adam Dylewski: Historia pieniądza na ziemiach polskich. Warszawa: CARTA BLANCA Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011. ISBN 978-83-7705-068-2.
  • Lech Kokociński: Pieniądz papierowy na ziemiach polskich. Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996. ISBN 83-903459-5-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]