Banknoty Narodowego Banku Polskiego (1948–1993)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Banknoty Narodowego Banku Polskiego (1948–1993)banknoty Narodowego Banku Polskiego denominowane w złotych, wypuszczane w emisjach z datami od 1 lipca 1948 r., do 16 listopada 1993 r., będące w obiegu od 30 października 1950 r., do 31 grudnia 1996 r., w ramach systemu monetarnego obowiązującego w Polsce pomiędzy 30 października 1950 r., a 31 grudnia 1994 r[1][2][3].

Banknoty polskie w latach 1950–1978[edytuj | edytuj kod]

W sobotę 28 października 1950 r. została uchwalona przez zupełne zaskoczenie (odcięto telefony, zablokowano wyjścia w sejmie) ustawa wprowadzająca nowego złotego, stanowiącego równowartość 0,222168 grama czystego złota, zatem zrównanego z rublem sowieckim. Znajdujące się w obiegu znaki pieniężne pozbawiono charakteru środków płatniczych już z dniem 29 października (niedziela) – był to ostatni dzień, kiedy można było płacić „starymi złotymi[4]. Od poniedziałku 30 października, tylko do 8 listopada, stare pieniądze można było wymieniać w oddziałach NBP. Zaznaczono w uchwalonej ustawie, że[4]:

...banknoty nieprzedstawione do wymiany w tym terminie unieważnia się...

W skrócie zasady reformy wyglądały następująco[4]:

  • kurs złotego dotychczasowego (wedle nomenklatury ustawy) do nowego złotego wynosił (w zasadzie) 100:1
  • przerachowania płac i cen dokonywano jednak w stosunku 100:3
  • oszczędności bankowe przeliczono wg zasad:
  • do kwoty 100 tys. – 100:3
  • od 100 tys. do 500 tys. – 100:2
  • od 500 tys. do 1 mln – 100:1,5
  • powyżej 1 mln – 100:1
  • wymiana odbywała się wg powyższych zasad bez ograniczeń sumy, inaczej niż w wymianie z 10 stycznia 1945 r.
  • zezwolono na regulowanie zobowiązań monetami bez ograniczenia górnej kwoty, inaczej niż w II Rzeczypospolitej w stosunku do nominałów niesrebrnych.

Mimo uchwalenia parytetu, deklarującego pokrycie nowych złotówek w złocie, nigdy nie wydano odpowiednich aktów prawnych[4].

Z dniem 30 października wprowadzono do obiegu monety (do 1 złotego) oraz banknoty wcześniej wydrukowanej i przechowywanej w tajemnicy emisji 1 lipca 1948. Wyższe nominały (10, 20, 50, 100 i 500 złotych) były drukowane zagranicą[4], a 2 i 5 złotych w PWPW w Łodzi, jako uzupełnienie niższych nominałów będących w obiegu[5]. W późniejszym czasie, po 1950 r., produkcję wszystkich nominałów przeniesiono do PWPW w Warszawie[6].

W pierwszej połowie lat 60. XX w. banknoty o nominałach: 2, 5 i 10 złotych wycofano z obiegu zastępując je monetami[7].

Dopiero w 1966 r. wprowadzono do obiegu banknot o nominale 1000 złotych z datą emisji 29 października 1965 w całkowicie zmienionej szacie graficznej[7].

Dla banknotów wyższych nominałów (od 20 złotych w górę), w języku potocznym pojawiło się wiele nazw[7]:

  • 20 złotych – „anielka”
  • 100 złotych – „paczka” lub „tatuś”
  • 1000 złotych – „koło”, „kafel”, „patyk”

Obiegowa emisja 1 lipca 1948[edytuj | edytuj kod]

Projektantem całej emisji był prof. Wacław Borowski[8].

Banknoty obiegowe[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[9][10][11][12][13][14]
2 złote 2 złote 1948 awers.jpg 2 złote 1948 rewers.jpg

Emisja: 1 lipca 1948
Seria:

A ; B ; C ; D ; E ; F ; G ; H ; I ; K ; L ; Ł ; M ; N ; P ; R ; S ; T ; U ; W ; X ; Y ; Z
AA ; AB ; AC ; AD ; AE ; AF ; AG ; AH ; AI ; AK ; AL ; AŁ ; AM ; AN ; AP ; AR ; AS ; AT ; AU ; AW ; AX ; AY ; AZ
BA ; BB ; BC ; BD ; BE ; BF ; BG ; BH ; BI ; BK ; BL ; BM ; BN ; BP ; BR ; BS ; BT ; BU ; BW ; BY ; BZ
CA ; CB ; CD ; CE ; CF ; CG ; CH ; CI ; CK ; CL ; CM ; CN ; CP ; CR ; CS ; CT

Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa oznaczona pojedynczo na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: budynek planowanej siedziby NBP
Druk: w kolorze

  • stalowozielonym i różowym – typografia (awers)
  • stalowozielonym i brązowym – typografia (rewers)

Znak wodny: bieżący, kółka i łuki
Papier: jasnokremowy lub kremowy
Wymiary: 120 × 58 mm
Nakład: 616 00 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 30 października 1950
Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1960

Ostateczna wymiana: 30 czerwca 1960
Projektant: Wacław Borowski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmbczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia:

  • PWPW, Łódź
  • PWPW. Warszawa (od 1956 r.)

Uwagi: znane są banknoty serii BS i CF z różnymi nadrukami okolicznościowymi

5 złotych 5 złotych 1948 awers.jpg 5 złotych 1948 rewers.jpg

Emisja: 1 lipca 1948
Seria:

A ; B ; C ; D ; E ; F ; G ; H ; I
AA ; AB ; AC ; AD ; AE ; AF ; AG ; AH ; AI ; AK ; AL ; AŁ ; AM ; AN ; AP ; AR ; AS ; AT ; AU ; AW
BA ; BB ; BC ; BD ; BE ; BF ; BG ; BH ; BI ; BK ; BL ; BR

Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa oznaczona pojedynczo na awersie
Awers: godło, rysunek ornamentalny
Rewers: orka traktorem
Druk: w kolorze ciemnoczerwonym – typografia
Znak wodny: w polu niezadrukowanym profil głowy dziewczyny w chustce zawiązanej do tyłu
Papier: jasnokremowy lub kremowy
Wymiary: 142 × 67 mm
Nakład: 329 00 000 szt.
Wprowadzony do obiegu: 30 października 1950
Wycofany z obiegu: 1 stycznia 1960

Ostateczna wymiana: 30 czerwca 1960
Projektant: Wacław Borowski
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmbczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia:

  • PWPW, Łódź
  • PWPW, Warszawa (od 1956 r.)
10 złotych 10 złotych 1948 awers.jpg 10 złotych 1948 rewers.jpg

Emisja: 1 lipca 1948
Seria:

A ; B ; C ; D ; E ; F ; G ; H ; I ; J ; K ; L ; M ; N ; O ; P ; R ; S ; T
AA ; AB ; AC ; AD ; AE ; AF ; AG ; AH ; AI ; AK ; AL ; AM ; AN ; AP ; AR ; AS ; AT ; AU ; AW ; AX ; AY ; AZ
BA ; BB ; BC ; BD ; BE ; BF ; BI ; BR

Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: godło, z prawej strony głowa rolnika
Rewers: zwózka zboża
Druk: w kolorze

  • brązowym – wklęsłodruk, poddruk offsetowy (awers)
  • brązowym i beżowym – offset (rewers)

Znak wodny: w polu niezadrukowanym profil głowy kobiety w chustce
Papier: jasnokremowy lub kremowy
Wymiary: 147 × 70 mm
Wprowadzony do obiegu: 30 października 1950
Wycofany z obiegu: 31 grudnia 1965

Ostateczna wymiana: 30 czerwca 1966
Projektant: Wacław Borowski
Ryt płyt: Endre Horvath
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmbczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia:

  • Penzjegynyomda a Magyar Nemzeti Bank, Budapeszt
  • PWPW, Warszawa

Uwagi: znane są egzemplarze ze znakiem wodnym w zadrukowanym polu z prawej strony

20 złotych 20 złotych 1948 awers.jpg 20 złotych 1948 rewers.jpg

Emisja: 1 lipca 1948
Seria:

  • mokry wklęsłodruk
A ; B ; C ; D ; E
AA ; AB ; AC ; AD ; AE ; AF ; AG ; AH ; AI ; AJ ; AK ; AL ; AM ; AN ; AR ; AS ; AT ; AU ; AW ; AY
BA ; BB ; BC ; BD ; BE ; BF ; BG ; BH ; BI ; BK ; BL ; BM ; BN ; BP ; BR ; BS ; BT ; BU ; BW ; BY ; BZ
CA ; CB ; CC ; CD ; CE ; CF ; CG ; CH ; CI ; CK ; CL ; CM ; CN ; CP ; CR ; CS ; CT ; CU ; CW ; CY ; CZ
DA ; DB ; DC ; DD ; DE ; DF ; DG ; DH ; DI ; DK ; DL ; DM ; DN ; DP ; DR ; DS ; DT ; DU ; DW ; DY ; DZ
EA ; EB ; EC ; ED ; EE ; EF ; EG ; EH ; EI ; EK ; EL ; EM ; EN ; EP ; ER ; ES ; ET ; EU ; EW ; EY ; EZ
FA ; FB ; FC ; FD ; FE
  • suchy wklęsłodruk
FF ; FG ; FH ; FI ; FK ; FL ; FM ; FN ; FP ; FR ; FS ; FT ; FU ; FW ; FY ; FZ
GA ; GB ; GC ; GD ; GE ; GF ; GG ; GH ; GI ; GK ; GL ; GM ; GN ; GP ; GR ; GS ; GT ; GU ; GW ; GY ; GZ
HA ; HB ; HC ; HD ; HE ; HF ; HG ; HH ; HI ; HK ; HL ; HM ; HN ; HP ; HR ; HS ; HT ; HU ; HW ; HY ; HZ
KA ; KB ; KC ; KD ; KE ; KF
  • papier plastikowany żółtokremowy HM 9702...
  • papier plastikowany jasnokremowy HM 9802... albo HM 9803...

Numeracja: czerwona, siedmiocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: głowa kobiety w chustce, tzw. „Anielka”
Rewers: Sukiennice – Kraków
Druk: w kolorze

  • niebieskim – wklęsłodruk (mokry albo suchy), poddruk różowy – offset (awers)
  • niebieskim i różowym – offset (rewers)

Znak wodny: w polu niezadrukowanym profil głowy chłopa
Papier:

  • różnej grubości i odcieniach, od białego, poprzez kremowy, do żółtokremowego
  • znane próbne druki na papierze plastikowanym żółtokremowym lub jasnokremowym
  • znane próbne druki z włóknami w papierze banknotowym

Wymiary: 159÷160 × 76÷76,5 mm
Wprowadzony do obiegu: 30 października 1950
Wycofany z obiegu: 30 czerwca 1977

Ostateczna wymiana: 31 grudnia 1977
Projektant: Wacław Borowski
Ryt płyt: Endre Hovath
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmbczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia:

  • Penzjegynyomda a Magyar Nemzeti Bank, Budapeszt
  • British American Bank Note Co. Ltd, Kanada(?)
  • PWPW, Warszawa

Uwagi: znane są banknoty serii KE z różnymi nadrukami okolicznościowymi

50 złotych 50 złotych 1948 awers.jpg 50 złotych 1948 rewers.jpg

Emisja: 1 lipca 1948
Seria:

  • mokry wklęsłodruk
  • numeracja sześciocyfrowa
A ; B ; C ; D ; E ; G ; H ; L ; N ; O ; P ; S ; T ; U ; X ; Y ; Z
C2 ; E2 ; F2 ; G2 ; H2 ; I2 ; J2 ; L2 ; M2 ; N2 ; P2 ; S2 ; T2 ; U2 ; W2 ; X2 ; Z2
C3 ; E3 ; F3 ; I3 ; K3 ; L3 ; N3 ; Z3
  • numeracja siedmiocyfrowa
A
AA ; AB ; AC ; AD ; AE ; AF ; AG ; AH ; AI ; AK ; AL ; AM ; AN ; AP ; AR ; AS ; AT ; AU ; AW ; AY ; AZ
BA ; BB ; BC ; BD ; BE ; BF ; BG ; BH ; BI ; BK ; BL ; BM ; BN ; BP ; BR ; BS ; BT ; BU ; BW ; BY ; BZ
CA ; CB ; CC ; CD ; CE ; CF ; CG ; CH ; CI ; CK ; CL ; CM ; CN ; CP ; CR ; CS ; CT ; CU ; CW ; CY ; CZ
DA ; DB ; DC ; DD ; DE
  • suchy wklęsłodruk (numeracja siedmiocyfrowa)
DF ; DG ; DH ; DI ; DK ; DL ; DM ; DN ; DP ; DR ; DS ; DT ; DU ; DW ; DY ; DZ
EA ; EB ; EC ; ED ; EE ; EF ; EG ; EH ; EI ; EK ; EL ; EM ; EN ; EP

Numeracja: czerwona, sześcio- albo siedmiocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: głowa rybaka z prawej strony
Rewers: Port w Gdyni
Druk: w kolorze

  • ciemnozielonym – wklęsłodruk (mokry albo suchy), poddruk zielony khaki i fioletowy – offset albo typografia (awers)
  • ciemnozielonym, poddruk jasnozielony – offset albo typografia (rewers)

Znak wodny: w polu niezadrukowanym profil głowy kobiety
Papier: różnej grubości i odcieniach, od białego, do kremowego
Wymiary: 164 × 78 mm
Wprowadzony do obiegu: 30 października 1950
Wycofany z obiegu: 30 czerwca 1978

Ostateczna wymiana: 31 grudnia 1978
Projektant: Wacław Borowski
Ryt płyt: Jndrich Schmidt
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmbczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia:

  • Tiskarna bankovek Statni banky Ceskoslovenske, Praga
  • Riksbankens Sedeltryckeri, Sztokholm
  • PWPW, Warszawa

Uwagi:

  • wymiary rozet giloszowych z nominałem 50 dla pierwszych emisji są większe niż dla późniejszych egzemplarzy drukowanych w kraju
  • pierwsze serie mają różniące się numeratory w polu zadrukowanym i niezadrukowanym
  • znane są próbne druki jednostronne a także dwustronne na papierach ze znakiem wodnym oraz bez znaków wodnych
  • znane są banknoty serii E1 z różnymi nadrukami okolicznościowymi
100 złotych 100 złotych 1948 awers.jpg 100 złotych 1948 rewers.jpg

Emisja: 1 lipca 1948
Seria:

  • mokry wklęsłodruk
  • numeracja sześciocyfrowa
A ; B ; C ; D ; E ; F ; G ; H ; I ; J ; K ; L ; M ; N ; P ; R ; S ; T ; U
  • numeracja siedmiocyfrowa
AA ; AB ; AC ; AD ; AE ; AF ; AG ; AH ; AI ; AK ; AL ; AM ; AN ; AP ; AR ; AS ; AT ; AU ; AW ; AY ; AZ
BA ; BB ; BC ; BD ; BE ; BF ; BG ; BH ; BI ; BK ; BL ; BM ; BN ; BP ; BR ; BS ; BT ; BU ; BW ; BY ; BZ
CA ; CB ; CC ; CD ; CE ; CF ; CG ; CH ; CI ; CK ; CL ; CM ; CN ; CP ; CR ; CS ; CT ; CU ; CW ; CX ; CY ; CZ
DA ; DB ; DC ; DD ; DE ; DF ; DG ; DH ; DI ; DK ; DL ; DM ; DN ; DP ; DR ; DS ; DT ; DU ; DW ; DY ; DZ
EA ; EB ; EC ; ED ; EE ; EF ; EG ; EH ; EJ ; EK ; EL ; EM ; EN ; EP ; ER ; ES ; ET ; EU ; EW ; EY ; EZ
FA ; FB ; FC ; FD ; FE ; EF ; FG ; FH ; FI ; FK ; FL ; FM ; FN ; FP ; FR ; FS ; FT ; FU ; FW ; EY ; EZ
GA ; GB ; GC ; GD ; GE ; GF ; GG ; GH ; GI ; GK ; GL ; GM ; GN ; GP ; GR ; GS ; GT ; GU ; GW ; GY ; GZ
HA ; HB ; HC
  • suchy wklęsłodruk (numeracja siedmiocyfrowa)
HD ; HE ; HF ; HH ; HI ; HK ; HL ; HM ; HN ; HP ; HR ; HS ; HT ; HU ; HW ; HY ; HZ
IA ; IB ; IC ; ID ; IE ; IF ; IG ; IH ; IK ; IL ; IM ; IN ; IP ; IR ; IS ; IT ; IU ; IW ; IY ; IZ
KA ; KB ; KC ; KD ; KE ; KF ; KG ; KH ; KI ; KK ; KL ; KM ; KN ; KP ; KR

Numeracja: czerwona, sześcio- albo siedmiocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: z prawej strony głowa robotnika, tzw. „Pstrowski”
Rewers: widok fabryki z dymiącymi kominami (Łódź?)
Druk: w kolorze

  • wiśniowoczerwonym – wklęsłodruk (mokry albo suchy), poddruk pomarańczowy i szary – offset (awers)
  • wiśniowoczerwonym, różowym i brązowym – offset (rewers)

Znak wodny: w polu niezadrukowanym profil głowy dziewczyny
Papier: różnej grubości i odcieniach, od białego, do kremowego
Wymiary:

  • 170÷172 × 81÷82 mm (mokry wklęsłodruk)
  • 172 × 82 mm (suchy wklęsłodruk)

Wprowadzony do obiegu: 30 października 1950
Wycofany z obiegu: 30 czerwca 1977

Ostateczna wymiana: 31 grudnia 1977
Projektant: Wacław Borowski
Ryt płyt: Jndrich Schmidt
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmbczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia:

  • Tiskarna bankovek Statni banky Ceskoslovenske, Praga
  • PWPW, Warszawa

Uwagi:

  • gilosz z nominałem 100 występujet bez ramki dla serii: FU, FW, FY, FZ, GA, GB, GC, GD, GE, GF, GG, GH, GI, GK, GL, GM, GN, GP, GR, GS, GT, GU, GW
  • dla serii: FP, GW, GZ, HA gilosz z nominałem występuje w dwóch wersjach – z ramką i bez
  • ponad 30 wersji kolorystycznych tego banknotu znajduje się w archiwum STC w Pradze Czeskiej. Próbne druki były wykonywane bez serii i numeracji na papierach bez znaków wodnych
  • jest to pierwszy polski banknot, w którym zastosowano zabezpieczenia widoczne w promieniach ultrafioletowych, w polu zadrukowanym w obrębie daty emisji znajduje się znak graficzny – godło w ramce świecące w kolorze niebieskim, poniżej seria i numeracja świecące w kolorze złotym
  • nie wszystkie banknoty serii IA–IZ oraz KA–KR mają zabezpieczenia świecące w ultrafiolecie
  • znane są egzemplarze serii GM z odwróconym znakiem wodnym w polu zadrukowanym
  • znane są banknoty serii KR z różnymi nadrukami okolicznościowymi
500 złotych 500 złotych 1948 awers.jpg 500 złotych 1948 rewers.jpg

Emisja: 1 lipca 1948
Seria:

  • mokry wklęsłodruk
  • numeracja sześciocyfrowa
A ; B ; C ; D
  • numeracja siedmiocyfrowa
AA ; AB ; AC ; AD ; AE ; AF ; AG ; AH ; AI ; AK ; AL ; AM ; AN ; AP ; AR ; AS ; AT ; AU ; AW ; AY ; AZ
BA ; BB ; BC ; BD ; BE ; BF ; BG ; BH ; BI ; BK ; BL ; BM ; BN ; BP ; BR ; BS
  • suchy wklęsłodruk
BT ; BU ; BW ; BY ; BZ
CA ; CB ; CC ; CD ; CE

Numeracja:

  • sześciocyfrowa pomarańczowa na marginesie, ochrowa w polu zadrukowanym oznaczona dwukrotnie na awersie
  • siedmiocyfrowa czerwona na marginesie, pomarańczowa w polu zadrukowanym oznaczona dwukrotnie na awersie

Awers: z prawej strony głowa górnika w kasku
Rewers: górnicy pracujący pod ziemią
Druk: w kolorze

  • ciemnobrązowym – wklęsłodruk mokry albo suchy (awers)
  • ciemnobrązowym, brązowoczerwonym i szaroniebieskim – offset (rewers)

Znak wodny: w polu niezadrukowanym profil głowy dziewczyny w wieńcu
Papier: różnej grubości i odcieniach, od białego, do kremowego
Wymiary: 178 × 85 mm
Wprowadzony do obiegu: 30 października 1950
Wycofany z obiegu: 31 grudnia 1977

Ostateczna wymiana: 30 czerwca 1978
Projektant: Wacław Borowski
Ryt płyt: Jndrich Schmidt
Podpisy:

  • Prezes – Edward Drożniak
  • Naczelny Dyrektor – Witold Trąmbczyński
  • Skarbnik – Karol Pustówka

Drukarnia:

  • Tiskarna bankovek Statni banky Ceskoslovenske, Praga
  • PWPW, Warszawa

Uwagi:

  • w polu zadrukowanym, w obrębie daty emisji znajduje się znak graficzny godło w ramce widoczne w ultrafiolecie w kolorze niebieskim, poniżej seria i numeracja świecące w kolorze złotym
  • znane są banknoty serii CE bez zabezpieczenia widocznego w ultrafiolecie
  • ponad 30 wersji kolorystycznych tego banknotu znajduje się w archiwum STC w Pradze Czeskiej. Próbne druki były wykonywane bez numeracji i bez serii, na papierach bez znaków wodnych. Znane są również takie druki na papierach ze znakami wodnymi.
  • był to najdłużej obiegający nominał (27 lat) bez żadnych zmian grafiki, daty i podpisów
  • znane są banknoty serii CC z różnymi nadrukami okolicznościowymi
Dwie wersje centralnego gilosza 100-złotówki 1948 – z ramka i bez

Banknoty o nominałach 20, 50, 100 i 500 złotych były produkowane przez ponad 20 lat. W konsekwencji powstała pewna grupa odmian różniących się szczegółami jak np[15]:

  • gilosze 50-złotówki, czy
  • ramka w giloszu 100-złotówki,

W XXI w. znane są również różne próby kolorystyczne projektów poszczególnych nominałów[16].

Wzory[edytuj | edytuj kod]

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
2 złote Specimen 2 złote 1948 awers.jpg Specimen 2 złote 1948 rewers.jpg
5 złotych Specimen 5 złotych 1948 awers.jpg Specimen 5 złotych 1948 rewers.jpg
10 złotych Specimen 10 złotych 1948 awers.jpg Specimen 10 złotych 1948 rewers.jpg
20 złotych Specimen 20 złotych 1948 awers.jpg Specimen 20 złotych 1948 rewers.jpg
50 złotych Specimen 50 złotych 1948 awers.jpg Specimen 50 złotych 1948 rewers.jpg
Specimen2 50 złotych 1948 awers.jpg Specimen2 50 złotych 1948 rwers.jpg
100 złotych Specimen 100 złotych 1948 awers.jpg Specimen 100 złotych 1948 rewers.jpg
500 złotych Specimen 500 złotych 1948 awers.jpg Specimen 500 złotych 1948 rewers.jpg

Obiegowa emisja 29 października 1965[edytuj | edytuj kod]

W końcu 1959 r. NBP ogłosił konkurs na projekt banknotu 1000-złotowego. Zwycięską okazała się praca profesorów Henryka Tomaszewskiego i Juliana Pałki z Mikołajem Kopernikiem na awersie. Banknot opracowany był do realizacji już na początku lat 60. XX w. – jego emisję przygotowano z datą 24 maja 1962 r. Nie wprowadzono go jednak wtedy do obiegu, gdyż prezes NBP, A. Zebrowski, podpisany na emisji 1962 r., przestał być prezesem. W konsekwencji dokonano zmiany daty emisji na 29 października 1965 wraz z uaktualnieniem podpisów władz banku[8].

Banknot wprowadzono do obiegu w czerwcu 1966 r., w czasie obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego[8].

Pomimo zastosowania tradycyjnych metod druku, banknot daleko odbiegał od będących dotychczas w obiegu biletów, wnosząc nowatorstwo graniczące z awangardą. Był najbarwniejszym i najdroższym pod względem kosztów produkcji banknotem polskim do tamtego czasu[17].

Nominał Charakterystyka[18][19][20]
1000 złotych

Emisja: 29 października 1965
Seria: A ; B ; C ; D ; E ; F ; G ; H ; I ; K ; L ; M ; N ; P ; R ; S
Numeracja: wiśniowoczerwona, siedmiocyfrowa oznaczona dwukrotnie na awersie
Awers: Mikołaj Kopernik
Rewers: kopernikański układ heliocentryczny
Druk:

  • irysowy (offset), portret, napis „Narodowy Bank Polski” oraz cyfry nominału drukowane wklęsłodrukiem – awers
  • irysowy (offset) – rewers

Znak wodny: umiejscowiony w kole wizerunek głowy Kopernika
Papier: biały, gładzony
Wymiary: 150 × 75 mm

Wprowadzony do obiegu: 1 czerwca 1966

Wycofany z obiegu: 30 czerwca 1978

Ostateczna wymiana: 31 grudnia 1978
Projektant: Julian Pałka, Henryk Tomaszewski
Ryt płyt:

  • głowy Kopernika – Edward Konecki
  • układu słonecznego – Jerzy Miller
  • giloszy – Jan Moczydłowski

Podpisy:

Drukarnia: PWPW, Warszawa
Uwagi:

  • występują różnice w odcieniach barw druku
  • znak graficzny „1000 NBP 1000” w ultrafiolecie świeci na niebiesko
  • znane są wzory serii G z nadrukiem okolicznościowym
  • znane są banknoty serii S z nadrukami okolicznościowymi

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Istnieją projekty banknotów o nominałach 50 groszy i 1 złoty emisji 1 lipca 1948[21][22].
  • Na banknocie o nominale 2 złote emisji 1 lipca 1948 przedstawiono projekt budynku – przyszłej siedziby Narodowego Banku Polskiego. Projekt architektoniczny siedziby NBP był autorstwa Bohdana Pniewskiego[23].
  • Przyjęta socrealistyczna linia dla banknotów emisji 1 lipca 1948 r. doprowadziła, że na 10-złotówce umieszczono głowę rzeczywistego robotnika – gisera PWPW w Łodzi Mateusza Jóźwiaka[24].
  • Modelką Wacława Borowskiego w przypadku głowy kobiety umieszczonej na banknocie 20-złotowym emisji 1 lipca 1948 r. była Helena Michalik, przyjaciółka artysty[23].
  • Banknot o nominale 50 złotych emisji z 1 lipca 1948 miał początkowo przestawiać głowę górala i widok Tatr[25]. Decyzja czynników politycznych, że na nowych banknotach mają być umieszczane wizerunki „ludzi pracy” doprowadziła ostatecznie do umieszczenia głowy rybaka i widoku portu w Gdyni. 50-złotówkę według socrealistycznego wzoru drukowano w Szwecji, Czechosłowacji i Warszawie zmieniając sposób oznaczenia serii i numeracji, jak również gamę koloru i wielkość rozety z podaną cyfrą „50”. W XXI w. znane są wydrukowane egzemplarze pierwszej wersji nominału 50 złotych emisji 1 lipca 1948[26].
  • Przy projekcie nominału 100 złotych emisji 1 lipca 1948 r. modelem wizerunku był autentyczny robotnik – kierowca PWPW Bronisław Tomaszewski[27][28].
  • Wizerunki umieszczone na 500-złotówkach z 1 lipca 1948 r. powstały na podstawie autentycznych zdjęć, szkiców i rysunków górników podczas pracy w kopalni[27].

Banknoty polskie w latach 1975–1996[edytuj | edytuj kod]

Liczne postulaty dotyczące unowocześnienia będących w obiegu banknotów emisji 1948 (zbyt duży format, nietrwałość, brak estetyki) doprowadziły do intensywnych prac NBP nad zmianą papierowych znaków pieniężnych. Na początku lat siedemdziesiątych powstała koncepcja, aby na nowych banknotach znalazły się wizerunki Polaków, którzy w historii odegrali wiodącą rolę. Zlecenie opracowania serii „Wielcy Polacy”, w ramach której ukazywały się banknoty z latami emisji 1974–1993, otrzymał Andrzej Heidrich[29][30].

Początkowo pierwszym banknotem miała być 500-złotówka z podobizną Marii Skłodowskiej-Curie.Taki banknot przygotowano do druku i do emisji – wykonano próbne odbitki z umieszczoną datą emisji 2 stycznia 1971. Ówczesne władze państwowe uznały jednak za niewłaściwe, aby na pierwszym banknocie serii znajdował się wizerunek kobiety. Zastrzeżenia budziły również umieszczone na marginesie dolnym sygnatury projektanta i rytowników. Banknot z wizerunkiem Marii Skłodowskiej-Curie czekał aż 18 lat, aby wejść do obiegu, w zmienionej szacie graficznej, innej kolorystyce a także i nominale – 20 000 złotych[31].

NBP rozpoczął wprowadzanie nowych wzorów banknotów z serii „Wielcy Polacy” od początku 1975 r. Wraz z pogarszającą się sytuacją gospodarczą i postępującą inflacją sukcesywnie wprowadzano nowe, coraz większe nominały. Po wprowadzeniu stanu wojennego w ramach emisji z 1982 r. wprowadzono banknoty 10 i 20 złotowe zastępujące bilon[32].

Ostatnim banknotem PRL-u było odbiegające tematycznie od serii „Wielcy Polacy” 200 000 złotych z panoramą Warszawy. Banknot ten, wyemitowany z datą 1 grudnia 1989, ze względu na brak zabezpieczeń był bardzo krótko w obiegu[32].

27 grudnia 1989 ustawą Sejmu PRL nastąpiła zmiana nazwy państwa na Rzeczpospolita Polska, co z pewnym opóźnieniem wpłynęło na emitowane znaki pieniężne. Wprowadzony do obiegu 26 lutego 1990 r. banknot o nominale 100 000 złotych miał umieszczoną na sobie już nieaktualną nazwę państwa – Polska Rzeczpospolita Ludowa.[32]. Także następne nominały:

  • 500 000 złotych emisji 20 kwietnia 1990
  • 1 000 000 złotych emisji 15 lutego 1992
  • 2 000 000 złotych emisji 14 sierpnia 1992

nie były banknotami w pełni spójnymi z aktualną epoką historyczną, gdyż znak wodny miał jeszcze postać godła PRL[33].

Wszystkie banknoty miały jednakowe wymiary – 138 × 63 mm[30]. Po wycofaniu z obiegu można je było wymieniać w kasach Narodowego Banku Polskiego do 31 grudnia 2010 r., po czym utraciły swoją ważność[34].

Banknoty obiegowe[edytuj | edytuj kod]

Polskie banknoty z lat 1975–1996[30]
Nominał Kolory Awers Rewers Data emisji Data wprowadzenia do obiegu Data wycofania z obiegu
10 złotych czarny
zielony
niebieski
Józef Bem rysunek ornamentalny z nominałem 1 czerwca 1982 25 maja 1982 1 stycznia 1995
20 złotych awers:
ciemnobrązowy
liliowy
złotożółty
jasnoniebieski

rewers:

ciemnofiletowy
fioletowoliliowy
zielony
różowy
pomarańczowy
Romuald Traugutt rysunek ornamentalny z nominałem 1 czerwca 1982 25 maja 1982
50 złotych awers:
ciemnozielony khaki
czarny
ochrowy (poddruk)
zielony (poddruk)

rewers:

czarny
ochrowy
zielony
Karol Świerczewski Order Krzyża Grunwaldu 9 maja 1975
1 czerwca 1979
1 czerwca 1982
1 czerwca 1986
1 grudnia 1988
25 listopada 1975
100 złotych awers:
ciemnobrązowy o odcieniu czerwonym
żółty (poddruk)
czerwony (poddruk)

rewers:

brązowy
czerwony
różowy
Ludwik Waryński winieta pisma „PROLETARYAT” z 1883 r. na tle sztandarów 15 stycznia 1975
17 maja 1976
1 czerwca 1979
1 czerwca 1982
1 czerwca 1986
1 grudnia 1988
1 stycznia 1975 1 stycznia 1997
200 złotych awers:
ciemnofioletowy
zielony khaki
pomarańczowy (poddruk)
jasnoniebieski (poddruk)

rewers:

stalowoszary
filetowy
pomarańczowy
jasnoniebieski
Jarosław Dąbrowski Ściana Komunardów na cmentarzu Pere Lachaise 25 maja 1976
1 czerwca 1979
1 czerwca 1982
1 czerwca 1986
1 grudnia 1988
19 lipca 1976
500 złotych awers:
ciemnobrązowy
oliwkowozielony (także poddruk)
pomarańczowy (poddruk)

rewers:

brązowy
oliwkowozielony
pomarańczowy
Tadeusz Kościuszko „ŻYWIĄ Y BRONIĄ” – sztandar kosynierów z czasów insurekcji kościuszkowskiej 16 grudnia 1974
15 czerwca 1976
1 czerwca 1979
1 czerwca 1982
16 grudnia 1974
1000 złotych awers:
ciemnoniebieski
fioletowy
żółty (poddruk)
jasnoniebieski (poddruk)

rewers

niebieski
żółty
Mikołaj Kopernik Układ Słoneczny 2 lipca 1975
1 czerwca 1979
1 czerwca 1982
2 lipca 1975
2000 złotych awers:
czarny
pomarańczowy (poddruk)
jasnoniebieski (poddruk)

rewers

czarny
szary
pomarańczowy
Mieszko I Bolesław I Chrobry 1 maja 1977
1 czerwca 1979
1 czerwca 1982
11 lipca 1977
5000 złotych awers:
ciemnozielony
brązowy (poddruk)
pomarańczowy (poddruk)
zielony (poddruk)

rewers:

wielokolorowy z przewagą koloru zielonego
Fryderyk Chopin fragment partytury Poloneza 1 czerwca 1982
1 czerwca 1986
1 grudnia 1988
25 maja 1982
10 000 złotych awers:
granatowy
czerwonobrązowy
czarny
fioletowoliliowy (poddruk)
zielony (poddruk)

rewers:

czarny
granatowy
fioletowoliliowy
Stanisław Wyspiański Planty krakowskie z obrazu Wyspiańskiego „Planty o świcie” 1 lutego 1987
1 grudnia 1988
4 lutego 1987
20 000 złotych awers:
brązowy
ochrowobrązowy (poddruk)
pomarańczowy (poddruk)

rewers:

brązowy
czerwonobrązowy

pomarańczowy

Maria Skłodowska Curie pierwszy polski reaktor jądrowy „EWA” 1 lutego 1989 31 stycznia 1989
50 000 złotych awers:
brązowy
ciemnozielony
jasnobrązowy (poddruk)
szary (poddruk)
zielony (poddruk)

rewers:

brązowy
zielony
szary
Stanisław Staszic Pałac Staszica w Warszawie 1 grudnia 1989 15 listopada 1989 1 sierpnia 1994
16 listopada 1993 11 kwietnia 1994 1 stycznia 1997
100 000 złotych awers:
granatowy
zielony (poddruk)
niebieski (poddruk)
liliowofioletowy (poddruk)
ochrowy (poddruk)

rewers:

granatowy
zielony
niebieski
liliowofioletowy
ochrowy
Stanisław Moniuszko Teatr Wielki w Warszawie 1 lutego 1990 26 lutego 1990 16 października 1994
16 listopada 1993 11 kwietnia 1994 1 stycznia 1997
200 000 złotych awers:
czarny o odcieniu fioletu
czerwony
ochrowozłoty
jasnofioletowy

rewers:

fioletowy
żółty
rysunek ornamentalny, z prawej strony godło PRL panorama Warszawy 1 grudnia 1989 30 listopada 1989 16 maja 1991
500 000 złotych awers:
ciemnozielony
czarny
liliowy (poddruk)
jasnozielony (poddruk)

rewers:

ciemnozielony
czarny
liliowy
jasnozielony
Henryk Sienkiewicz herb – symbol „Trylogii” 20 kwietnia 1990 1 sierpnia 1990 16 października 1994
16 listopada 1993 24 stycznia 1994 1 stycznia 1997
1 000 000 złotych awers:
brązowy
fioletowy
fioletowo-różowo-oliwkowy (poddruk)

rewers:

brązowy
fioletowo-różowo-oliwkowy (poddruk)
Władysław Reymont pejzaż wiejski 15 lutego 1991 22 kwietnia 1991 16 października 1994
16 listopada 1993 24 stycznia 1994 1 stycznia 1997
2 000 000 złotych szary
fioletowy
wielokolorowy poddruk
Ignacy Jan Paderewski godło Polski z 1919 14 sierpnia 1992 10 listopada 1992 16 października 1994
16 listopada 1993 11 kwietnia 1994 1 stycznia 1997

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Pierwsze egzemplarze banknotu 2 000 000 złotych zawierały błąd. Na stronie odwrotnej widniał napis Sejm Konstytucyjy zamiast Sejm Konstytucyjny. Błąd powstał na etapie projektowania banknotu, a zauważony został już po wydrukowaniu pewnej ilości, która trafiła do obiegu. Kolejne partie zostały wydrukowane poprawnie[35].
  • Przed wprowadzeniem banknotu 20 000 złotych dowcipkowano, jak poinformowano w Dzienniku Telewizyjnym z 15 sierpnia 1988 w krótkim reportażu o różnicy pomiędzy biletami a banknotami Narodowego Banku Polskiego, że na tym nominale może być umieszczony wizerunek Adama Mickiewicza – autora „Dziadów” ale także „Pana Tadeusza”[36].
  • Początkowo Andrzej Heidrich zaprojektował na banknocie 10 000 złotych wizerunek Stanisława Wyspiańskiego z jego własnego autoportretu, na którym poeta uwiecznił się w młodopolskiej pozie, nieuczesane włosy, niechlujnie ubrany w kożuch. Projekt został poprawiony i finalnie Wyspiański został uwieczniony elegancko, starannie uczesany, z białym kołnierzykiem[37].
  • Zanim doszło do denominacji, planowano wprowadzić do obiegu banknot o nominale 5 000 000 złotych, zawierający wizerunek Józefa Piłsudskiego. Projekt wykonał autor obowiązującej wówczas serii banknotów, Andrzej Heidrich, ale w związku z zahamowaniem inflacji i podjętą decyzją o denominacji nie został wprowadzony. Ostatecznie dopiero w 2006 r. PWPW wydrukowała okazyjne i nieobiegowe repliki banknotu na papierze bez zabezpieczeń w nakładzie 7500 szt.[38] Na replice banknotu widnieje data 12 maja 1995 r. Część nakładu (3000 sztuk) stała się jednym z elementów zestawów kolekcjonerskich „80. Rocznica Przewrotu Majowego” wyemitowanych 26 kwietnia 2006 r. przez Mennicę Polską. Oprócz repliki banknotu w skład tych zestawów wchodził medal przedstawiający ww. banknot oraz numizmat wykonany w postaci kwadratowej klipy z wykorzystaniem rysunku nieobiegowej monety II Rzeczypospolitej 100 marek polskich 1922 z profilem Józefa Piłsudskiego[39].
  • 5 sierpnia 2014 r. został wyemitowany pierwszy polski banknot polimerowy o nominale 20 złotych. Jest to banknot kolekcjonerski upamiętniający 100. rocznicę powstania Legionów Polskich[40]. Banknot był wzorowany na projekcie banknotu 5 000 000 złotych[41][40].
  • Fragment banknotu o nominale 1000 złotych (emisja z 1975), przedstawiającego Mikołaja Kopernika, został umieszczony na okładce płyty Complete Greatest Hits zespołu Foreigner (litera „p” w wyrazie „Complete”)[42]
  • Wzory banknotów z serii „Wielcy Polacy” wykorzystano w teledysku Money Is Not Our God zespołu Killing Joke[43].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 44,262, ISBN 978-83-913361-4-4.
  2. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 298–305, ISBN 978-83-7705-068-2.
  3. Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 174–188, ISBN 83-903459-5-1.
  4. a b c d e Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 298–299, ISBN 978-83-7705-068-2.
  5. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 44, ISBN 978-83-913361-4-4.
  6. Bankoteka, https://www.cpnbp.pl/__data/assets/pdf_file/0004/82993/bankoteka_9.pdf.pdf, Stanisław Gorący (red.), wyd. Nr. 9 I kwartał 2017 r, Departament Edukacji i Wydawnictw.
  7. a b c Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 300–301, ISBN 978-83-7705-068-2.
  8. a b c Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 176, ISBN 83-903459-5-1.
  9. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 148–173,176–185, ISBN 978-83-913361-4-4.
  10. Zarządzenie Ministra Finansów z dnia 5 czerwca 1959 r. w sprawie ustalenia wzoru, stopu i wagi monet nominalnej wartości zł 10 oraz wycofania z obiegu banknotów po zł 2 i po zł 5 z datą emisji 1 lipca 1948 r. - Metryka - Baza aktów prawnych - INFOR.pl - portal księgowych, www.infor.pl [dostęp 2019-09-25] (ang.).
  11. Zarządzenie Ministra Finansów z dnia 8 grudnia 1964 r. w sprawie wycofania z obiegu banknotów w odcinkach po 10 złotych. - Metryka - Baza aktów prawnych - INFOR.pl - portal księgowych, www.infor.pl [dostęp 2019-09-25] (ang.).
  12. Zarządzenie Ministra Finansów z dnia 11 listopada 1977 r. w sprawie wycofania z obiegu niektórych banknotów w odcinkach po 50 zł i po 1000 zł. - Metryka - Baza aktów prawnych - INFOR.pl - portal księgowych, www.infor.pl [dostęp 2019-09-25] (ang.).
  13. http://g.ekspert.infor.pl/p/_dane/akty_pdf/MPO/1977/14/79.pdf#zoom=90.
  14. Zarządzenie Ministra Finansów z dnia 20 listopada 1976 r. w sprawie wycofania z obiegu banknotów w odcinkach po 20 zł i po 100 zł z datą emisji 1 lipca 1948 r. - Metryka - Baza aktów prawnych - INFOR.pl - portal księgowych, www.infor.pl [dostęp 2019-09-25] (ang.).
  15. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 169,178, ISBN 978-83-913361-4-4.
  16. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 176,183, ISBN 978-83-913361-4-4.
  17. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 301, ISBN 978-83-7705-068-2.
  18. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 188–189, ISBN 978-83-913361-4-4.
  19. Zarządzenie Ministra Finansów z dnia 29 października 1965 r. w sprawie ustalenia wzoru i odcinków banknotów. - Metryka - Baza aktów prawnych - INFOR.pl - portal księgowych, www.infor.pl [dostęp 2019-09-25] (ang.).
  20. Zarządzenie Ministra Finansów z dnia 11 listopada 1977 r. w sprawie wycofania z obiegu niektórych banknotów w odcinkach po 50 zł i po 1000 zł. - Metryka - Baza aktów prawnych - INFOR.pl - portal księgowych, www.infor.pl [dostęp 2019-09-25] (ang.).
  21. WCN :: Archiwum :: 70/578, wcn.pl [dostęp 2019-09-21].
  22. WCN :: Archiwum :: 66/750, wcn.pl [dostęp 2019-09-21].
  23. a b Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 175, ISBN 83-903459-5-1.
  24. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 154, ISBN 978-83-913361-4-4.
  25. WCN :: Archiwum :: 97301, wcn.pl [dostęp 2019-09-21].
  26. Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 177, ISBN 83-903459-5-1.
  27. a b Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 178, ISBN 83-903459-5-1.
  28. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 177, ISBN 978-83-913361-4-4.
  29. Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 180, ISBN 83-903459-5-1.
  30. a b c Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 192–299, ISBN 978-83-913361-4-4.
  31. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 190, ISBN 978-83-913361-4-4.
  32. a b c Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 304, ISBN 978-83-7705-068-2.
  33. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 262,284,286,288, ISBN 978-83-913361-4-4.
  34. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 309, ISBN 978-83-7705-068-2.
  35. Robert Migdał: Artysta, którego prace codziennie nosimy w portfelach (pol.). gazetawroclawska.pl, 2016-02-01. [dostęp 2018-03-07].
  36. PRL 1988 Bilety Narodowego Banku Polskiego.
  37. Andrzej Heidrich Twórca polskich banknotów, Warszawa: Narodowy Bank Polski, 2012, s. 94, ISBN 978-83-932138-8-7 (pol. • ang.).
  38. J. Parchimowicz: Katalog banknotów polskich i z Polską związanych, wyd. 10, wyd. Nefryt, Szczecin 2009, s. 308.
  39. 80. Rocznica Przewrotu Majowego na www.numizmatyczny.pl.
  40. a b Narodowy Bank Polski - Internetowy Serwis Informacyjny, www.nbp.pl [dostęp 2019-01-14] (pol.).
  41. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, Tom II, od 1944, wyd. pierwsze, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 314, ISBN 978-83-913361-4-4.
  42. ilustracja w angielskiej Wikipedii.
  43. Killing Joke - "Money Is Not Our God" w serwisie YouTube

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czesław Miłczak: Banknoty polskie i wzory Tom II. Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012. ISBN 978-83-913361-4-4.
  • Adam Dylewski: Historia pieniądza na ziemiach polskich. Warszawa: CARTA BLANCA Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011. ISBN 978-83-7705-068-2.
  • Lech Kokociński: Pieniądz papierowy na ziemiach polskich. Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996. ISBN 83-903459-5-1.
  • Czesław Miłczak: Katalog banknotów polskich 1916–1994. Warszawa: Semafic, 2000. ISBN 83-913361-8-2.
  • Czesław Miłczak: Katalog polskich pieniędzy papierowych od 1974. Warszawa: Semafic, 2005. ISBN 83-913361-6-6.
  • J.A. Szwagrzyk: Pieniądz na ziemiach Polskich X–XX w.. Wrocław: 1973.
  • Janusz Parchimowicz: Katalog banknotów polskich i z Polską związanych. Szczecin: Nefryt, 2009.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]