Barani Kożuszek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy postaci historycznej. Zobacz też: tytuł powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego.

Barani Kożuszek (zm. 1806) − przezwisko warszawskiego żebraka nieznanego imienia, którego postać stała się w stolicy głośna wskutek politycznego zaangażowania w okresie Sejmu Czteroletniego.

Ulica Miodowa u schyłku XVIII wieku (mal. B. Bellotto)

Osiemnastowieczne źródła podawały jego imię – Walenty. Przezwisko nadano mu od jednej z ulubionych przez niego piosenek. Znany z dowcipów wobec kobiet, zarówno przekupek, jak i dam, niekiedy potrafił publicznie wymawiać napotkanym bogatym i wpływowym osobom ich zbytkowne życie i skąpstwo. Tym, co użebrał, podobno dzielił się z innymi żebrakami.

Szczególny rozgłos zyskał w 1794 roku, podczas powstania kościuszkowskiego. Według Pamiętnika anegdotycznego z czasów Stanisława Augusta, zwykł wówczas na ulicy Miodowej z pomocą małej gilotynki ścinać głowy lalek wyobrażających postacie dygnitarzy uważanych powszechnie za zdrajców ojczyzny. Widowiska te cieszyły się dużą popularnością i przyciągały tłumy warszawiaków. Krążące plotki sugerowały, że do manifestacji tych został nakłoniony przez działaczy Klubu Hugonistów (zwolenników Hugona Kołłątaja), choć on sam nigdy tego nie potwierdził. Po upadku powstania spowodowały one jednak umieszczenie go w Domu Poprawy i Pracy Przymusowej (1794), gdzie mimo poddawania chłoście, miał nie przyznać się do swych politycznych powiązań. Za rządów pruskich osadzono go w więzieniu miejskim i zatrudniono przy robotach tkackich. Stamtąd w 1806 r. przewieziono go do fortecy Spandau, gdzie wkrótce zmarł w wieku lat ok. trzydziestu.

Postać Baraniego Kożuszka została uwieczniona w kilku rysunkach Jana Piotra Norblina z końca XVIII wieku, gdzie ukazano go jako młodego, ok. dwudziestoletniego mężczyznę. Jest też bohaterem powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego o tym samym tytule, w której jednak przedstawiono go jako człowieka sędziwego. Jako postać pojawia się również w powieściach Walerego Przyborowskiego i Władysława Reymonta. Juliusz Gomulicki poświęcił mu szkic Legenda i prawda o Baranim Kożuszku (1960).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]