Barani Kożuszek (powieść)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Barani Kożuszek
Autor Józef Ignacy Kraszewski
Typ utworu powieść historyczna
Data powstania 1880
Wydanie oryginalne
Język polski
Data wydania 1881

Barani Kożuszek. Opowiadanie historyczne z końca XVIII w. – powieść historyczna Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1881 r.

Dedykowana rzeźbiarzowi Wiktorowi Łodzia-Brodzkiemu, twórcy dwóch marmurowych popiersi pisarza. Początkowo publikowana w 25 odcinkach na łamach warszawskiego „Tygodnika Ilustrowanego” (nr 263-287) w okresie od 8 stycznia do 5 czerwca 1881. Dwutomowe wydanie książkowe z przedmową Teodora Jeske-Choińskiego ukazało się dopiero w 1898 w „Bibliotece Dzieł Wyborowych” (nr 60-61). Poprzedziło je wydanie przekładu rosyjskiego w 1882[1]. Wznowienia dokonano po długim czasie, w dwóch późnych wydaniach powojennych (1966, 1986), opartych na pierwodruku.

Tło powstania[edytuj | edytuj kod]

Tematyczny pomysł fabuły tej mało znanej i późno napisanej powieści zaczerpnął pisarz z Pamiętnika anegdotycznego z czasów Stanisława Augusta. Opisana tam autentyczna postać i losy tajemniczego żebraka z lat 1790-94, nazywanego Baranim Kożuszkiem, różnią się jednak od ich literackiego przetworzenia. W ujęciu Kraszewskiego znacznie starszy wiekiem bohater jest głębiej motywowany ideowo i wyraźniej związany z obozem patriotycznym. Ponadto dla podbudowania i uatrakcyjnienia fabuły w jego losy wpleciono tragiczną historię rodzinną, tłumaczącą jego postawę moralną i wynikające z niej działania.

Treść[edytuj | edytuj kod]

Warszawski pałac Mniszchów – rezydencja marszałka, który polecił schwytać Baraniego Kożuszka (mal. B. Bellotto-Canaletto)

Rok 1790. Warszawa stanisławowska, czas Sejmu Czteroletniego. Trwają przygotowania do ogłoszenia Konstytucji 3 Maja. W ożywionej politycznie i rozdyskutowanej stolicy grasuje tajemnicza postać, Barani Kożuszek – żebrak nie przyjmujący jałmużny, za to udzielający nauk moralnych i prześladujący możnych publicznym wytykaniem ich wad i przewinień. Na innym planie rozwija się historia Loiski – młodej, ale już zepsutej przez życie i powodzenie kobiety nieznanego pochodzenia, która niezwykle przyciąga uwagę środowiska zamożnych utracjuszy. Wzbudza też ona zainteresowanie, a potem uczucie młodego starosty, który świeżo przybyły do stolicy, nie orientuje się dobrze w układach politycznych. Pragnąca zerwać z dotychczasowym życiem Loiska staje się jednak narzędziem w planach intryg stronnictwa przyszłych targowiczan. W dodatku niejasny i zagadkowy związek łączy ją ze ściganym przez władze żebrakiem, który poważnie naraził się możnym.

Na przykładzie rozgrywających się w Warszawie wydarzeń autor przedstawił społeczno-polityczny obraz kraju w latach 1790-92, w gorącej atmosferze obrad Sejmu Czteroletniego oraz ścierania się dwóch głównych stronnictw politycznych w sytuacji ukrytego zagrożenia ze strony państw ościennych[2]. W narrację obok fikcyjnych wpleciono szereg postaci historycznych (król, hetman Branicki, Ignacy Potocki i in.).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nota wydawnicza do wyd. 1986, s. 190.
  2. Nota wydawnicza j.w., s. 190.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Józef Ignacy Kraszewski: Barani Kożuszek. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1986