Baszta pod Zrębem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Baszta pod Zrębem
Obiekt zabytkowy nr rej. 312 z 27 lutego 1967
Ilustracja
Ruiny Baszty Pod Zrębem
Państwo  Polska
Miejscowość POL Gdańsk COA.svg Gdańsk
Adres ul. Żabi Kruk
Styl architektoniczny gotyk
Wysokość całkowita 22 m
Kondygnacje 6
Ukończenie budowy 1487
Zniszczono 1975, 1982
Właściciel pod zarządem Gdańskiego Zarządu Nieruchomości Komunalnych[1]
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Baszta pod Zrębem
Baszta pod Zrębem
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Baszta pod Zrębem
Baszta pod Zrębem
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Baszta pod Zrębem
Baszta pod Zrębem
Ziemia54°20′32″N 18°38′53″E/54,342222 18,648056

Baszta pod Zrębem, nazywana też Basztą Atutową (niem. Trumpfturm) – zabytkowa[2] późnogotycka baszta znajdująca się na Starym Przedmieściu w Gdańsku, w pobliżu Motławy, zachowana w ruinie. Sąsiednią basztą jest Baszta Biała.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie Stare Przedmieście zostało przyznane przez Krzyżaków Głównemu Miastu najprawdopodobniej około 1342 roku[3], a w drugiej połowie XV wieku uzyskało mury obronne[4]. Wojna trzynastoletnia (1454–1466) uświadomiła gdańszczanom konieczność otoczenia fortyfikacjami także Starego Przedmieścia[5]. W latach 1463-1490 powstał długi na ponad 1 km ciąg murów z dwoma bramami i co najmniej siedmioma basztami, z których zachowały się tylko Baszta Pod Zrębem, Baszta Biała[3] i fundamenty Baszty Nowej (odkopanej w maju 2018)[6].

Baszta powstała w 1487 roku, jako ostateczne umocnienie średniowiecznych fortyfikacji Starego Przedmieścia. Początkowo miała cylindryczny kształt, z jedną ścianą ściętą (od północy). Posiadała ceramiczny dach stożkowy z niewielką sterczyną i czterema lukarnami oraz ganek strzelecki. Polska nazwa pochodzi od kształtu prostokątnego dachu, z dwoma narożnikami („zrębami”) nadwieszonymi nad zaokrąglonym murem baszty. W pierwszej połowie XVI wieku, w wyniku likwidacji hurdycji oraz przesklepienia najwyższej kondygnacji, utworzono na niej platformę umożliwiającą wykorzystanie artylerii, co osłabiło jednak konstrukcję baszty.

Po wybudowaniu nowej linii zewnętrznych fortyfikacji (nowożytnych) w XVII wieku, baszta straciła znaczenie obronne i została zamieniona na magazyn wojskowy. W XIX wieku została poddana konserwacji. Pod koniec XIX wieku większość fortyfikacji otaczających Gdańsk uległa rozbiórce[6]. Baszta przetrwała II wojnę światową, a w latach 60. XX wieku zostały przeprowadzone prace zabezpieczające. W wyniku braku prac konserwatorskich, w 1975 roku runął północno-zachodni narożnik baszty, a podczas wichury 3 marca 1982 zawaliła się cała północna część baszty. Obecnie jest ogrodzona i zabezpieczona przed dalszym zawaleniem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Miasto zabezpieczyło ruiny Baszty pod Zrębem. trojmiasto.gazeta.pl, 12 marca 2015.
  2. Rejestr zabytków nieruchomych. kobidz.pl.
  3. a b STARE PRZEDMIEŚCIE. gedanopedia.pl.
  4. MURY OBRONNE. gedanopedia.pl.
  5. Tego na pewno nie wiecie. Od Baszty Nowej do Bastionu Wiebego. trojmiasto.wyborcza.pl, 13 maja 2018. [dostęp 14 maja 2018].
  6. a b Odkopano fundamenty Baszty Nowej w Gdańsku. historia.trojmiasto.pl, 21 maja 2018. [dostęp 23 maja 2018].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]