Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja we Fromborku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła we Fromborku
Distinctive emblem for cultural property.svg F/5 z dnia 09.03.1957 r. oraz F/5/1957/478/95 z 04.10.1995 r.[1]
archikatedra
Ilustracja
Archikatedra we Fromborku
Państwo  Polska
Miejscowość Frombork
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła
Położenie na mapie Fromborka
Mapa lokalizacyjna Fromborka
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła we Fromborku
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła we Fromborku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła we Fromborku
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła we Fromborku
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła we Fromborku
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła we Fromborku
Położenie na mapie powiatu braniewskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu braniewskiego
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła we Fromborku
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła we Fromborku
Położenie na mapie gminy Frombork
Mapa lokalizacyjna gminy Frombork
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła we Fromborku
Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła we Fromborku
Ziemia54°21′25,24″N 19°40′55,64″E/54,357011 19,682122
Strona internetowa

Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja Apostoła we Fromborkukościół gotycki, trójnawowa bezwieżowa hala z wydłużonym prosto zamkniętym prezbiterium, zbudowana w latach 1329–1388. Powstała na ufortyfikowanym wzgórzu, w miejscu dawnej drewnianej świątyni, pełniącej wcześniej rolę katedry. W sąsiedztwie znajduje się dawna rezydencja biskupia i kanonie. Miejsce letnich Międzynarodowych Festiwali Muzyki Organowej. Mieści się przy ul. Katedralnej 8 we Fromborku. 16 września 1994 roku obiekt został wpisany na listę pomników historii[2].

W 1543 w katedrze został pochowany Mikołaj Kopernik.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze archikatedry

Pierwsza drewniana katedra wybudowana została w 1288. Posiadała tytuł Ecclesia Warmiensis, czyli była głównym kościołem diecezjalnym. Obecna trójnawowa bezwieżowa hala z wydłużonym prosto zamkniętym prezbiterium została zbudowana w latach 1329–1388, ma długość 90 m i wysokość 16,5 m. Pod koniec XVI w. dobudowano strzelistą renesansową sygnaturkę, a w 1638 umieszczono zegar kościelny. Na początku XVIII w. dodano od strony północnej trójprzęsłową przybudówkę, do głównego wejścia dobudowano kruchtę z bogato zdobionym portalem. W latach 1887–1891 przeprowadzono gruntowną renowację wnętrza, które uzyskało obecny wygląd. Powstała wówczas polichromia, której autorem był Justus Bornowski z Elbląga. W prezbiterium pozostawiono fragmenty późnogotyckiego malowidła przedstawiającego ojców kościoła oraz herb biskupa Mikołaja Tungena.

Wyposażenie wnętrza[edytuj | edytuj kod]

Grobowiec Kopernika

Ołtarze[edytuj | edytuj kod]

  • ołtarz główny (obecny) zrealizowany został w latach 1747–1752 staraniem biskupa Adama Grabowskiego. Elementy ołtarza z czarnego i różowego marmuru wykonali kamieniarze w Dębniku według projektu Franciszka Placidiego. W polu środkowym obrazy Stefana Torelliego Wniebowzięcie Marii Panny i Męczeństwo św. Andrzeja,
  • późnogotycki poliptyk fromborski – z późnogotycką rzeźbą Madonny z Dzieciątkiem. Po bokach figury ojców kościoła, a na skrzydłach częściowo zachowane płaskorzeźby z wizerunkiem scen maryjnych i malowidłami Męki Pańskiej,
  • rzeźbiona i malowana nastawa dawnego ołtarza głównego, wykonana w 1504 w Toruniu na zamówienie biskupa Łukasza Watzenrodego
  • późnobarokowe intarsjowane stalle z baldachimem zrealizowane w latach 1734–1738 przez Krzysztofa Sanda wg projektu K. Peuckera
  • 16 ołtarzy bocznych z XVII w. z cennymi obrazami.

Kaplice[edytuj | edytuj kod]

  • Gotycka kaplica św. Jerzego z przełomu XV i XVI w. zwana polską, w której od 1639 do XIX w. z polecenia bpa Mikołaja Szyszkowskiego odprawiano nabożeństwa dla ludności polskiej, zwieńczona attyką[3].

Epitafia[edytuj | edytuj kod]

Organy[edytuj | edytuj kod]

Organy

Stare organy wywiezione zostały przez Szwedów w czasie wojny polsko-szwedzkiej. Kapituła warmińska 29 lutego 1683 zawarła umowę z organomistrzem Danielem Nitrowskim z Gdańska, na wykonanie nowych organów. Kontrakt został zrealizowany w 1684, a w 1685 zyskały one barokową dekorację malarską wykonaną przez Jerzego Pipera z Lidzbarka Warmińskiego W roku 1934, po licznych przebudowach organów Nitrowskiego, zdecydowano o remoncie instrumentu. Organmistrz E. Kemper zdecydował się jednak na budowę nowych organów o trakturze elektropneumatycznej z wiatrownicami systemu woreczkowo–wentylowego. Piękny barokowy prospekt postanowiono zachować. Organy Kempera okazały się rozmiarami znacznie większe od instrumentu Nitrowskiego: posiadały 43 głosy rozmieszczone także poza szafą organową. Stół gry połączono elektrycznie z organami i umieszczono go na posadzce katedry. W tym czasie Kemper wybudował również 13-głosowe organy chórowe, również połączone elektrycznie ze stołem gry, wspólnym dla obu instrumentów. Podczas II wojny światowej organy zostały zniszczone. W 1946 r. opiekę nad katedrą fromborską przejęli księża Salezjanie. W 1960 r. ks. Józef Sianko, salezjanin metodą gospodarczą doprowadził oba instrumenty katedralne do stanu używalności. Pod koniec lat 70. XX w. pod nadzorem i według projektu prof. Jana Jargonia z Krakowa firma Kamińskich z Warszawy dokonała przeszeregowania dyspozycji, niektóre głosy wymieniono na inne, wykonane z wartościowszych materiałów. W tym czasie firma Kamińskich dobudowała do organów głównych dodatkową sekcję Brustwerku o 7 głosach, sterowaną IV manuałem oraz dzwony rurowe sterowane III manuałem, a organy chórowe zostały powiększone z 13 do 16 głosów. W ten sposób osiągnięto 66 głosową dyspozycję głosową. Z okazji świąt Bożego Narodzenia 2013 r. organy otrzymały odnowioną klawiaturę pedałową oraz nową ławkę z możliwością regulacji wysokości siedzenia. Prace wykonała firma Cynar z Wrocławia[4].

I Positiv C–f3
1. Kwintadena 8′
2. Rurflet 8′
3. Pryncypał 4′
4. Gemshorn 4′
5. Oktawa 2′
6. Flet 1′
7. Tercjan II
8. Mixtura acuta IV
9. Róg krzywy 8′
Tremolo
II Hauptwerk C–f3
10. Kwintadena 16′
11. Pryncypał 8′
12. Flet otwarty 8′
13. Gemshorn 8′
14. Oktawa 4′
15. Flet kryty 4′
16. Kwinta 2 2/3′
17. Oktawa 2′
18. Mixtura V
19. Trąbka hiszp. 8′
20. Trąbka franc. 4′
III Schwellwerk C–f3
21. Flet kryty 8′
22. Salicjonał 8′
23. Unda maris 8′
24. Prync. włoski 4′
25. Rurflet 4′
26. Flet leśny 2′
27. Sesquialtera II
28. Mixtura V
29. Cymbel III
30. Dulcjan 16′
31. Obój 8′
32. Szałamaja 4′
33. Dzwony
Tremolo
IV Brustwerk C–f3
34. Flet kryty 8′
35. Flet 4′
36. Pryncypał 2′
37. Kwinta 1 1/3′
38. Oktawa 1′
39. Terc-cymbel III
40. Vox humana 8′
Tremolo
Pedalwerk C–f1
41. Pryncypał 16′
42. Subbas 16′
43. Bas kwint. 10 2/3′
44. Oktawa 8′
45. Flet kryty 8′
46. Chorałbas 4′
47. Alikwoty IV
48. Mixtura V
49. Puzon 16′
50. Trąbka 4′

Inne[edytuj | edytuj kod]

Filatelistyka[edytuj | edytuj kod]

Poczta Polska wyemitowała 1 czerwca 1971 r. znaczek pocztowy przedstawiający katedrę fromborską o nominale 4 , w serii Na szlaku Kopernika. Druk w technice offsetowej na papierze kredowym. Autorem projektu znaczka był Andrzej Heidrich. Znaczek pozostawał w obiegu do 31 grudnia 1994 r.[6]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo warmińsko-mazurskie. 2018-09-30. [dostęp 2010-05-06].
  2. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r. w sprawie uznania za pomnik historii, isap.sejm.gov.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  3. Piotr Skurzyński „Warmia, Mazury, Suwalszczyzna” Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 ​ISBN 83-7200-631-8​, s. 105–106.
  4. Frombork (Archikatedra Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja). [dostęp 2017-08-27].
  5. Krzysztof Borkowski, Robert Tomusiak, Paweł Zarzyński. Drzewa Polski. 2016. PWN. s. 259.
  6. Marek Jedziniak: Na szlaku Kopernika (pol.). www.kzp.pl. [dostęp 2018-08-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996. ​ISBN 83-902165-0-7​, s. 103–105.
  • Ołtarze we Fromborku. W: Tadeusz Chrzanowski: Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii. Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1978, s. 41–50, 45–46.
  • Frombork. W: Mieczysław Orłowicz: Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii. Olsztyn: Agencja Wydawnicza „Remix”, 1991, s. 279–292. ISBN 83-900155-0-1.
  • Katedra Wniebowzięcia NMP we Fromborku [w:] Andrzej Kopiczko, Ustrój i organizacja diecezji warmińskiej w latach 1525–1772, „Rozprawy i Materiały Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie”, 132, Olsztyn 1933, s. 31–33, ISSN 0585-3893.
  • Katedra warmińska. W: Andrzej Rzempołuch: Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich. Olsztyn: Agencja Wydawnicza „Remix”, 1992, s. 29–33. ISBN 83-900155-1-X.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]