Bazylika konkatedralna Świętej Trójcy w Chełmży

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Konkatedra Świętej Trójcy
w Chełmży
Distinctive emblem for cultural property.svg A/381 z 17 października 1929 i 29 grudnia 1952
bazylika mniejsza, konkatedra
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo  Polska
Miejscowość Chełmża
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Mikołaja w Chełmży
Wezwanie Świętej Trójcy
Położenie na mapie Chełmży
Mapa lokalizacyjna Chełmży
Konkatedra Świętej Trójcy w Chełmży
Konkatedra Świętej Trójcy
w Chełmży
Położenie na mapie powiatu toruńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu toruńskiego
Konkatedra Świętej Trójcy w Chełmży
Konkatedra Świętej Trójcy
w Chełmży
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Konkatedra Świętej Trójcy w Chełmży
Konkatedra Świętej Trójcy
w Chełmży
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Konkatedra Świętej Trójcy w Chełmży
Konkatedra Świętej Trójcy
w Chełmży
Ziemia53°11′10,967″N 18°36′50,400″E/53,186380 18,614000

Bazylika konkatedra Świętej Trójcy w Chełmży – dawna katedra biskupstwa chełmińskiego. Od 1982 roku Bazylika mniejsza a od 1994 roku konkatedra diecezji toruńskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: diecezja chełmińska.
Nawa główna w stronę ołtarza
Późnorenesansowa ambona z 1604 roku
Nawa boczna w stronę organów

Usytuowany na skarpie nad brzegiem jeziora, wznoszony etapami od 1251 roku do II ćw. XIV w. W czasie budowy katedra była dwukrotnie niszczona najazdami Prusów (1267 i 1286), a w 1422 roku, w wyniku najazdów litewsko-tatarskich, nastąpił pożar kościoła (założono wtedy nowe sklepienia). Do ważniejszych późniejszych prac budowlanych należy podwyższenie i zwieńczenie w 1692 roku barokowym hełmem północnej wieży fasady. Katedra chełmżyńska poniosła dość duże straty w XIX i XX w. W 2. poł. XIX w. rozebrano przylegające do kościoła gotyckie krużganki i zabudowania kapituły. W 1906 roku zastąpiono pierwotny gotycki portal zachodni neogotycką kruchtą. W 1950 roku wybuchł pożar, który zniszczył dachy, część sklepień nawy głównej, hełm wieży oraz belkę tęczową. Odbudowa w latach 1968-1971 roku przywróciła kościołowi dawny wygląd.

Świątynię odwiedziło wielu polskich królów: Władysław Jagiełło, Kazimierz Jagiellończyk, Zygmunt August, Zygmunt III Waza wraz z synem Władysławem IV oraz Jan III Sobieski, który podarował kościołowi zdobyty podczas odsieczy wiedeńskiej i zachowany do dzisiaj czaprak Kara Mustafy. Obecni w niej byli również prezydenci Stanisław Wojciechowski oraz Ignacy Mościcki. W 1966 roku kazanie w kościele wygłosił prymas Stefan Wyszyński[1][2].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Jest to kościół gotycki, trójnawowy, o korpusie halowym, z transeptem i dwiema wieżami od zachodu, z których w pełnej wysokości zrealizowano tylko jedną (północną). Nawy boczne są dwa razy węższe od nawy głównej. Jego architektura łączy ze sobą elementy typowej architektury katedralnej, tj. transept, dwuwieżową fasadę i wieżyczki przy transepcie, z formami charakterystycznymi dla architektury zakonów żebraczych (franciszkanów i dominikanów), do których należy prostokątne prezbiterium bez obejścia. Z zewnątrz szczególnie bogato opracowany jest szczyt wschodni szczyt prezbiterium, dzielony blendami z maswerkami i zwieńczony sterczynami. Wnętrze jest przestronne, dzielone ośmiobocznymi filarami, wspierającymi sklepienia gwiaździste[3].

Wyposażenie wnętrza[edytuj | edytuj kod]

Gotyk (do XVI w.)[edytuj | edytuj kod]

Renesans (XVI w.)[edytuj | edytuj kod]

  • stalle fundowane w 1519 roku przez biskupa Jana Konopackiego, przekształcone w początku XVII w., z fragmentami późnogotyckimi
  • nagrobek biskupa Piotra Kostki (zm. 1595 roku) w prezbiterium, z arkadową wnęką mieszczącą postać zmarłego przedstawioną jako śpiąca osoba – prawdopodobnie dzieło warsztatu krakowskiego
  • ambona z 1604, fundacji biskupa Wawrzyńca Gembickiego, przekształcona w 1676 roku

Barok (XVII-XVIII w.)[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Epitafia i nagrobki[edytuj | edytuj kod]

Epitafium biskupa Macieja Bystrama herbu Tarnawa
Barokowe epitafium biskupa Tomasza Czapskiego herbu Leliwa
Epitafium biskupa Kazimierza Szczuki herbu Grabie
Epitafium kanonika Wojciecha Krzywkowskiego herbu Półkozic
Renesansowy nagrobek biskupa Piotra Kostki herbu Dąbrowa

Ołtarze[edytuj | edytuj kod]

Ołtarz główny w prezbiterium
Barokowy ołtarz w transepcie
Płaskorzeźbiona podstawa mensy ołtarzowej
Barokowy ołtarz boczny
Barokowy ołtarz MB Bolesnej (Chełmińskiej)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Chełmża Parafia pw. św. Mikołaja Biskupa parafiachelmza.pl - Konkatedra pw. Trójcy Świętej, parafiachelmza.pl [dostęp 2017-04-20] (pol.).
  2. Chełmża Parafia pw. św. Mikołaja Biskupa parafiachelmza.pl - Kościoły, parafiachelmza.pl [dostęp 2017-04-20] (pol.).
  3. Konkatedra Świętej Trójcy w Chełmży, „Przewodnik Wiki” [dostęp 2017-04-20] (pol.).
  4. Urząd Miasta Chełmży, www.chelmza.pl [dostęp 2017-04-20] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]