Biała Piska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta w woj. warmińsko-mazurskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Biała Piska
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Widok z wieży ciśnień
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat piski
Gmina Biała Piska
Data założenia XV wiek
Prawa miejskie 1722
Burmistrz Beata Sokołowska
Powierzchnia 3,24 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

4083[1]
1260 os./km²
Strefa numeracyjna 87
Kod pocztowy 12-230
Tablice rejestracyjne NPI
Położenie na mapie gminy Biała Piska
Mapa lokalizacyjna gminy Biała Piska
Biała Piska
Biała Piska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biała Piska
Biała Piska
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Biała Piska
Biała Piska
Położenie na mapie powiatu piskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu piskiego
Biała Piska
Biała Piska
Ziemia53°36′41″N 22°03′47″E/53,611389 22,063056
TERC (TERYT) 2816014
SIMC 0977640
Urząd miejski
ul. Mickiewicza 25
12-230 Biała Piska
Strona internetowa
BIP

Biała Piska (niem. Bialla[2], 1938–1945 Gehlenburg) – miasto w Polsce, w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, na Mazurach, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Biała Piska.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś Biała Piska powstała w 1428 w miejscu wcześniejszej osady pruskiej Gayle. Nazwa pochodzi z języka staropruskiego – gaylis oznacza biały. Koloniści z Mazowsza przetłumaczyli jako Biała. Wieś wymieniana w sprawozdaniu wizytacyjnym z 1424 jako licząca 60 łanów z młynem, w dąbrowie przy Gayle (dąbrowa położona pół mili od Jeziora Kumielskiego), gdzie niejaki Cwalina wraz z 20 krewnymi objął obszar 100 łanów. Dobra te znajdowały się ćwierć drogi od młyna zwanego Steffanflies.

Przywilej lokacyjny dla wsi czynszowej wystawiony został 9 października 1428 przez Josta Struppergera komtura bałgijskiego i wójta natangijskiego, za wiedzą i wolą wielkiego mistrza Pawła von Rusdorfa. Wieś położona była w okolicy zwanej Gayle, na 60 łanach na prawie chełmińskim. Sołtys i zasadźca – Piotr Szulc otrzymał 6 łanów chełmińskich, 4 łany przeznaczono na uposażenie parafii. Mieszkańcy otrzymali 15 lat wolnizny. Karczma wymieniana była już w 1447.

W 1481 ksiądz Nicolaus parafii w Białej zrezygnował z funkcji proboszcza ze względu na stan zdrowia. Jego następcą został ks. Petrus Swenteslai z diecezji płockiej. Proboszcz Swenteslai obsadzony został przez komtura bałgijskiego Erazmusa von Reizensteina. Przed 1525 Biała należała do archiprezbiteratu w Reszlu.

Rozwój na przełomie XVI/XVII w. Biała zawdzięczała dogodnemu położeniu na szlaku handlowym. Zasłynęła głównie z dużych jarmarków bydła. Dwa wydarzenia wstrzymały rozwój miasta. W 1656 wieś została spalona przez Tatarów hetmana Gosiewskiego. Kolejnym była epidemia dżumy. Do 1657 pozostawała pod zwierzchnictwem Korony Królestwa Polskiego jako lenno.

26 marca 1722 w Królewcu Fryderyk Wilhelm I, król pruski, nadał osadzie Bialla prawa miejskie. Biała Piska liczyła wówczas 600 mieszkańców. Wybudowanie linii kolejowej Ełk-Pisz (1883) spowodowało rozwój miasta w XIX w.

Biała Piska w okresie międzywojennym

Stąd pochodził królewiecki ewangelicki duszpasterz polski Krzysztof Liebruder. W latach 1826-1829 pastorem był Jan Szamborski (1780-1832), nauczyciel, autor popularnych na Mazurach podręczników do nauki języka polskiego.

W 1871 miasto znalazło się w granicach Niemiec. Do 1938 nosiło oficjalną niemiecką nazwę administracyjną Bialla. 16 lipca 1938 w ramach germinizacji nazw dekretem będących u władzy niemieckich nazistów przemianowana na Gehlen, po czym na Gehlenburg[2][3]. 4 września 1939 samotny polski samolot Karaś z 51 eskadry rozpoznawczej ostrzelał i obrzucił na miejscowym dworcu bombami niemiecki pociąg przewożący uzbrojenie i sprzęt wojskowy.

Zalew na rzece Białka

Po zakończeniu II wojny światowej włączona do Polski, do 1946 była siedzibą powiatu piskiego.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa suwalskiego.

W sierpniu 2017 elewacja miejscowej kaplicy ewangelicko-augsburskiej została zbeszczeszczona przez umieszczenie haseł nacjonalistycznych i wulgarnego rysunku[4].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto miało 4119 mieszkańców[5].

  • Piramida wieku mieszkańców Białej Piskiej w 2014 roku [1].


Piramida wieku Biala Piska.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Obecnie w Białej Piskiej jest zlokalizowany drobny przemysł spożywczy i drzewny. W pobliżu miasta znajdują się pokłady torfu, wapienia łąkowego i rudy darniowej. Znajduje się tu przystanek PKP, PKS, ośrodek zdrowia, poczta, bank, restauracje, kawiarnie, funkcjonowało kino.

Kościoły[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej, należącej do dekanatu Biała Piska, diecezji ełckiej. W miejscowości znajduje się także kaplica ewangelicko-augsburska należąca do parafii w Piszu[4].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Węzeł drogowy. W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

Przez miasto przebiega linia kolejowa SzczytnoEłk, ze stacją kolejową Biała koło Piszu, Od 1 lipca 2010 roku, przywrócono po 10 latach ruch pasażerski na linii (Olsztyn)-Pisz-Ełk przez Białą k.Piszu.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości działa klub piłki nożnej Znicz Biała Piska, założony w 1954 roku.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Biala_Piska, w oparciu o dane GUS.
  2. a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. Deutsche Verwaltungsgeschichte Ostpreußen, Kreis Johannisburg
  4. a b Wulgarny rysunek i hasło "Tu jest Polska" na elewacji kaplicy ewangelickiej w Białej Piskiej. onet.pl, 6 sierpnia 2017. [dostęp 2017-08-07].
  5. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grzegorz Białuński: Kolonizacja Wielkiej Puszczy (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie). Olsztyn, OBN, 2002, 237 str., ​ISBN 83-87643-97-1​, ISSN 0585-3893
  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury. Przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996. ​​ISBN 83-902165-0-7​​, s. 201-202

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]