Biblia Moskiewska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Frontyspis Biblii Moskiewskiej. Na tronie zasiada Pan Zastępów, po bokach sceny z ST i NT, w środku godło rosyjskie, u dołu plan Moskwy, z Kremlem w centrum

Biblia Moskiewska (ros. Московская Библия) – drugie drukowane wydanie Biblii w języku cerkiewnosłowiańskim i czwarte w języku słowiańskim z 1663 roku oraz pierwsze pełne wydanie autoryzowane przez Rosyjski Kościół Prawosławny[1]. Przygotowana została na polecenie soboru z 1660 roku, za patriarchy Nikona. Wydanie bazowało na Biblii Ostrogskiej, która opierała się na prywatnym przekładzie arcybiskupa nowogrodzkiego Gennadiusza (1492–1499). Spotkała się z krytyczną oceną, nie została wprowadzona do liturgii.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Biblię wydano 12 grudnia 1663 w nakładzie 2412 egzemplarzy. Wpierw znajduje się strona tytułowa, następnie grawerowany frontyspis, który zawiera w centrum herb Moskwy, wraz z planem tego miasta. Jest to pierwszy plan wykonany przez rosyjskiego artystę – Zosima. Wokół planu miasta znajdowały się sceny z Biblijnych historii. Pierwsza grawera przedstawia króla Dawida, druga – czterech ewangelistów, a trzecia przedstawia św. Łukasza. Οrnament zawiera pięć inicjałów z czterech płyt, oraz dziewięćdziesiąt siedem ozdobnych rytów wykonanych z czternastu płyt, dwadzieścia pięć końcówek z czterech płyt, oraz ramka na tytuł. Następnie znajdowała się druga strona tytułowa, a po niej kolejne grawery i tekst Pisma Świętego, który był odciskany specjalnie w tym wydaniu przez F.I. Popowa. Strony były oprawione w ramkę, tekst natomiast składał się z dwóch kolumn. Na każdej stronie mieści się pięćdziesiąt sześć wierszy, czcionka jest wielkości dziesięciu punktów, gdzie na rząd przypada 4,9 mm[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przyczyną powstania Biblii Moskiewskiej była chęć zjednoczenia Rusi Moskiewskiej z Ukrainą (znajdującą się wtedy w granicach Rzeczypospolitej). W tym celu planowano wprowadzenie na ziemiach ukraińskich ksiąg liturgicznych powstałych w Rosji, jednak po porównaniu ksiąg moskiewskich i ukraińskich okazało się, że nie tylko występują między nimi znaczne różnice, ale również teksty z Ukrainy w większym stopniu zachowują wierność greckim oryginałom[3].

Na polecenie Michała I powierzono archimandrytom Dionizemu i Abrahamowi (Palicynowi) sprawdzenie i sprostowanie ksiąg kościelnych. Dionizy znalazł 40 pomyłek i przedstawił wyniki swojej pracy metropolicie krutickiemu Jonaszowi. Ten, niezadowolony z tej informacji, uznał Dionizego za heretyka, nałożył na niego karę grzywny i osadził w monasterze Nowospasskim[4].

Strona tytułowa

W okresie sprawowania urzędu patriarchy moskiewskiego i całej Rusi przez Joazafa I świeccy otrzymali zezwolenie na przedrukowywanie Biblii. Spowodowało to jeszcze większą ilość pomyłek i opuszczeń. Po Joazafie I patriarchą został Józef, który nie dość, że postanowił sprostować wszystkie księgi kościelne, postawił też pod względem oświaty duchowieństwo świeckie, zwane inaczej białym, nad zakonnym (czarnym). Następnie powołał z duchowieństwa świeckiego komisję, która miała czynić owe postanowienie. W 1649 r. patriarcha jerozolimski Paisjusz, metropolita Nazaretu Gabriel i Atanazy, patriarcha konstantynopolitański stwierdzili przed Aleksym I Romanowem, Józefem i Nikonem, że: «nie tylko w księgach, lecz i w obrzędach kościelnych jawne były odejścia od przepisów i zwyczajów pierwotnego Kościoła wschodniego»[4]. Car po naradzie z patriarchami wydelegował na wschód Arseniusza Suchanowa w celu opisania kościelnych obrzędów i obyczajów ludzi. Ten nie dojechał do celu za pierwszym razem, lecz dotarł tylko do Jass. Za drugim razem w 1650 roku również nie dojechał do wyznaczonego celu, lecz dotarł na Athos i przywiózł ze sobą swoje dysputy z Grekami o wierze, wraz szczegółowy opis swojej podróży.

W roku 1648 Teodor Rtyczew założył pod Moskwą pustelnię Przemienienia Pańskiego, do której wezwał mających wiedzę zakonników Kijowskiego i Rosyjsko-Polskich klasztorów celem tłumaczenia z greki rozmaitych ksiąg pożytecznych dla panującego Kościoła. Utworzyło się w ten sposób Bractwo literackie, na czele którego był uczony hieromnich Epifaniusz (Sławiniecki). Car dał jemu do pomocy Arseniusza Greka, z którym w owym bractwie tłumaczyli księgi w latach 1652-1653. Ze względu na niezadowolenie niektórych z przetłumaczonych ksiąg, patriarcha Nikon z carem Aleksym zwołali sobór w 1654 roku. Po nim kolejny raz wysłali na wschód Arseniusza Suchanova, tym razem po to, aby kupował święte księgi. W 1655 roku wiele rękopisów przechowywanych na Athos zostało sprowadzonych do Moskwy (np. Kodeks Moskiewski II), na prośbę Nikona z myślą o planowanym wydaniu Biblii[5]. W 1660 roku sobór polecił przygotowanie Biblii[6].

Tekst Starego Testamentu został skonfrontowany z tekstem hebrajskim[7]. Poprawiono niektóre (lecz nie najważniejsze) błędy w tekście Biblii Ostrogskiej, pomijając inne wymagające korekty fragmenty. Nie wiadomo kto dokonał owych poprawek[6].

Biblia Moskiewska wydana została w nakładzie 2412 egzemplarzy i była pierwszą wydaną w Moskwie pełną Biblią. Każdy egzemplarz zawierał 540 kart, tekst był w dwóch kolumnach na stronę, małą czcionką[1]. Była jedyną wydaną w XVII wieku rosyjską książką zawierającą frontyspis oraz obramowanie dla kart tytułowych. Są one dziełem artysty Zosimy. Frontyspis przedstawia zasiadającego na tronie Pana Zastępów, po bokach sceny ze Starego i Nowego Testamentu, w środku godło rosyjskie, u dołu plan Moskwy, z Kremlem w centrum. Jest to pierwszy plan Moskwy przedstawiony przez rosyjskiego artystę[1].

Oceny[edytuj | edytuj kod]

Przekład był krytykowany przez staroobrzędowców, którzy zarzucali, że Nikon zezwolił Żydom na tłumaczenie ksiąg świętych[7]. Przekład został źle przyjęty przez lud i nie został wprowadzony do liturgii[7]. Nisko ocenił go także sam patriarcha Nikon[6].

Jewsiejew na początku XX wieku również zarzucał niską wartość tego przekładu, oraz nieodpowiedzialność kościelnej władzy[8]. Jego zdaniem tłumacze nie posiadali wystarczających umiejętności, ani doświadczenia. Nie był to przekład nie z oryginału, lecz z poprzedniej Biblii – Ostrogskiej (1581), która była redakcją Biblii Gennadiewskiej (1499). Biblia Moskiewska jest też wynikiem rywalizacji pomiędzy zwolennikami greckiej Septuaginty a łacińskiej Wulgaty[9]. Upadek Konstantynopola spowodował u Rosjan ograniczenie zaufania do prawosławia tradycji greckiej, ponadto pojawiły się naciski ze strony Kościoła rzymskiego na tłumaczenie z Wulgaty[10]. W efekcie tego, Biblia Moskiewska została uzgodniona z łacińską tradycją, co było sprzeczne z dotychczasową przyjętą na Rusi tradycją, ugruntowaną na języku greckim[8].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]