Biblioteka Ordynacji Przezdzieckich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Biblioteka Przeździeckich)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Biblioteka Ordynacji Przezdzieckich (nieistniejąca)
Ilustracja
Pałac Przezdzieckich, siedziba biblioteki
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Foksal 6
Właściciel Przezdzieccy
Data założenia 1841
Data likwidacji 1939
Wielkość zbiorów 60 tys. woluminów (wraz z archiwaliami)
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Biblioteka Ordynacji Przezdzieckich (nieistniejąca)
Biblioteka Ordynacji Przezdzieckich (nieistniejąca)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biblioteka Ordynacji Przezdzieckich (nieistniejąca)
Biblioteka Ordynacji Przezdzieckich (nieistniejąca)
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Biblioteka Ordynacji Przezdzieckich (nieistniejąca)
Biblioteka Ordynacji Przezdzieckich (nieistniejąca)
Ziemia52°14′04,00″N 21°01′23,20″E/52,234444 21,023111
Wnętrze biblioteki

Biblioteka Ordynacji Przezdzieckich[1] – nieistniejąca współcześnie biblioteka fundacyjna założona w 1842 roku przez Aleksandra Przezdzieckiego w Czarnym Ostrowie na Podolu.

Została zniszczona 25 września 1939 podczas obrony Warszawy w wyniku zbombardowania budynku biblioteki przez Niemców.

Historia biblioteki[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Przezdziecki był mecenasem sztuki i nauki, wydawcą pierwszej polskojęzycznej wersji Kroniki Wincentego Kadłubka. Bibliotekę, pierwotnie opartą na własnych zbiorach, założył w swoich dobrach, w Czarnym Ostrowie. Księgozbiór składał się z książek z bibliotek królewskich Zygmunta Augusta, Jana Kazimierza i Jana III Sobieskiego, z ok. 600 inkunabułów, z czasopism z pierwszej połowy XIX wieku oraz prac naukowych z zakresu historii, historii sztuki, heraldyki, teologii a także pamiętniki, archiwów rodowych Przezdzieckich i Tyzenhauzów, materiałów dotyczących Legionów Polskich we Włoszech, z archiwum Kościuszków, 75 kodeksów dyplomatycznych polskich i ruskich z lat 1239-1751, sobiescina (141 dokumentów). Wśród licznych poloników w kolekcji znajdował się portret Kazimierza Jagiellończyka z XV wieku oraz portret Jana III z Zamku Schleisshein. W 1852 roku Aleksander Przezdziecki zakupił przy ul. Rymarskiej 2 plac i przebudował znajdujący się tam pałac (dawny pałac Walickich) według projektu Bolesława Podczaszyńskiego. Do nowej rezydencji przeniesiono również bibliotekę.

W 1892 roku ukończono prace przy pałacu Przezdzieckich przy ówczesnej ulicy Foksal; dobudowano nowe skrzydło w stylu neorenesansowym do którego, wdowa po zmarłym w 1871 roku Przezdzieckim, przeniosła bibliotekę. Skrzydło miało dwie kondygnacje o jednoprzestrzennym wnętrzu z wewnętrzną galerią. Księgozbiór został umieszczony w pomieszczeniach pałacowych, wśród licznych dzieł sztuki; najcenniejsze woluminy umieszczono w sali bibliotecznej urządzonej przez syna Aleksandra Przezdzieckiego, również mecenasa sztuki, Konstantego. Na temat tej sali profesor Aleksander Gieysztor pisał:

Długie przyćmione wnętrze zastawiały szafy, regały, stoły, wygodne fotele obite skórą, stosowne krzesła. Dzieła sztuki i zbroja znajdowała tu miejsce; bodaj tu widniał jeden z klejnotów zbiorów sztuki, Zofii Jagiellonki, ołtarzyk domowy, tryptyk z 1456 r[2]

W 1892 roku do księgozbioru dołączono bibliotekę polskiego archeologa i historyka, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego Józefa Łepkowskiego. W 1913 roku utworzono ordynację Przezdzieckich[3]. Biblioteka była utrzymywana z czynszu uzyskiwanego z najmu lokali w kilku kamienicach. Zbiory były dostępne dla studentów i pracowników naukowych[4].

25 września 1939 roku, pałac wraz z biblioteką został spalony i zburzony. W 1940 roku ocalałe resztki zbiorów artystycznych i biblioteczno-archiwalnych zostały przeniesione do pobliskiej kamienicy, do mieszkania Leona Piwińskiego przy ul. Szczyglej 3. Pozostałości biblioteki były potajemnie udostępniane polskim naukowcom do września 1944 roku. W czasie powstania warszawskiego kamienica spłonęła. Ocalała jedynie piwnica, z której ówczesny dyrektor biblioteki Zygmunt Wdowiszewski wraz z historykiem sztuki Zygmuntem Miechowskim ratował archiwa. Nieliczne zachowane eksponaty, w tym część ordynackiego archiwum zostały przeniesione do Archiwum Głównego Akt Dawnych; fragment zbioru rękopisów z autografem Grażyny Adama Mickiewicza, trafił do Muzeum Literatury w Warszawie.

Zbiory[edytuj | edytuj kod]

W 1939 roku stan biblioteki określano na 60 tysięcy woluminów, 500 rękopisów, archiwa zawierające m.in. 800 dokumentów pergaminowych i papierowych, 350 map, atlasów i planów, 10 tysięcy rycin i rysunków. Ponadto w bibliotece znajdowała się kolekcja obrazów dawnych artystów polskich i współczesnych, zbiory miniatur i wyrobów sztuki zdobniczej[2]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 60. ISBN 83-01-08836-2.
  2. a b O trzech bibliotekach ordynackich w Warszawie (pol.). nimoz.pl. [dostęp 2014-11-20].
  3. Bieńkowska 2005 ↓, s. 342.
  4. Biblioteka była udostępniana za upoważnieniem profesora, trzy dni w tygodniu (wtorki, czwartki i soboty) od godz. 17 do 19-ej; za: Ksawery Świerkowski Przewodnika po Bibliotekach Warszawskich Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1926

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Barbara Bieńkowska: Książka na przestrzeni dziejów. Warszawa: Centrum Edukacji Bibliotekarskiej, Informacyjnej i Dokumentacyjnej im. Heleny Radlińskiej, 2005. ISBN 83-88581-21-X.
  • Aleksander Birkenmajer: Encyklopedia Wiedzy o Książce. Wrocław: Ossolineum, 1971.