Bielanka (powiat gorlicki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Bielanka w innych znaczeniach tego słowa.
Bielanka
Bielanka
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat gorlicki
Gmina Gorlice
Liczba ludności (2013) 186[1]
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 38-311[2]
Tablice rejestracyjne KGR
SIMC 0425113
Położenie na mapie gminy wiejskiej Gorlice
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Gorlice
Bielanka
Bielanka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bielanka
Bielanka
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Bielanka
Bielanka
Położenie na mapie powiatu gorlickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gorlickiego
Bielanka
Bielanka
Ziemia49°35′25″N 21°07′09″E/49,590278 21,119167

Bielanka (dodatkowa nazwa w j. łem. Бiлянкаtrb. Bilanka) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Gorlice, 5 km na południe od drogi krajowej 28 Nowy SączGorlice.

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Bielanka[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0425120 Dylenikówka część wsi
0425136 Kamiennik część wsi
0425142 Miejska Góra część wsi
0425159 Niżny Koniec część wsi
0425165 Przymiarki część wsi
0425171 Suchy Wierch część wsi
0425188 Wyżny Koniec część wsi
0996991 Zdzior część wsi

Historia Bielanki[edytuj | edytuj kod]

Bielanka sięga początkami XIV wieku, kiedy to rycerze; Paweł Gładysz i jego syn Jan Gładysz (zarządca dóbr królewskich), byli właścicielami terenów gorlickich, wszak 27 października 1359 w Sączu Jan, za zasługi rycerskie; swoje i ojca od Kazimierza Wielkiego otrzymał tereny, po obu stronach rzeki Zdyni Wielkiej i Zdyni Małej, cały las po obu brzegach rzeki Ropy, aby tam lokować mógł wsie na prawie magdeburskim. W XV w. – wieś została założona przez potomka tych rycerzy Jana Gładysza herbu Gryf na prawie wołoskim, w jego dobrach u stóp Miejskiej Góry (643 m), Bartniej Góry (630 m) oraz północno-zachodnich ramion Magury Małastowskiej (813 m).

W 1486 roku Jan Gładysz z Szymbarku nabył w tym terenie gorlickim pobliskie Bielance miejscowości, takie jak np. pozostałe części wsi Polna od Jakuba Staszkowskiego, syna Stanisława za 400 grzywien. Po jego śmierci opiekunem małoletnich dzieci – dziedziców Bielanki, był w 1504 roku bratanek Jakub Gładysz z Kowalowych. Po osiągnięciu wieku dorosłego, dziedzictwo gorlickie przejął syn Jana, Erazm Gładysz. W roku 1557 właścicielem wsi był Stanisław Gładysz. Gładysze mieli w tej gorlickiej gminie w Szymbarku swój dwór obronny z 1540 , z którego zarządzali swoimi posiadłościami nazywanymi niekiedy „dominium Ropae” m.in. Bielanką. Dwór przetrwał do dzisiejszych czasów. Od wielu lat remontowany, ma już odtworzone sgraffito, w ostatnich latach dzięki dotacji Unii Europejskiej Dwór odrestaurowano i udostępniono zwiedzającym.

Bielanka wraz z kluczem szymbarskim była następnie w posiadaniu Szymona Gładysza – pisarza grodzkiego, który był właścicielem kilku innych miejscowości, np.: Polnej i Szymonowic. Ostatnim z rodu Gładyszów w tej miejscowości był Paweł Gładysz, syn Szymona, do którego należał Szymbark do roku 1590 i Piotr Gładysz, który zeznał w testamencie z roku 1611, że Gładyszowie na zawsze przenoszą się z ziemi bieckiej w Sandomierskie. Na miejsce Gładyszów przybyli Strońscy, później Siedleccy, Bronikowscy.

Po przemarszach konfederatów barskich pod dowództwem Kazimierza Pułaskiego i po wkroczeniu wojsk zaborczych, w 1773 wybudowano cerkiew greckokatolicką Opieki Bogurodzicy.

Z końcem XVIII w nabył tę miejscowość ks. Jan Bochniewicz, prałat gnieźnieński. W 1808 przekazał on klucz szymbarski na własność swym siostrom i siostrzeńcom.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego.

Etnografia[edytuj | edytuj kod]

Bielanka jest jednym z wielu skupisk łemkowskich w Beskidzie Niskim, i pierwszą miejscowością na Łemkowszczyźnie, której mieszkańcy wystąpili o zgodę na stosowanie podwójnej, polsko-łemkowskiej nazwy miejscowości[5][6]. Za przyjęciem podwójnej nazwy wsi głosowało 32, przeciw 31 osób. Nazwa Бiлянка została urzędowo wprowadzona 24 listopada 2008 roku.

Mimo dramatycznych powojennych dziejów – przesiedleń na Ukrainę i wysiedleń, na Ziemie Zachodnie - współczesna Łemkowszczyzna żyje. Wielu Łemków powróciło, zachowało język, tradycję, kulturę.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[7]

  • cerkiew Opieki Matki Bożej - zbudowana prawdopodobnie w 1773, odnawiana w 1913, mocno zniszczona podczas pożaru w 1946 roku. W cerkwi odprawiane są nabożeństwa katolickie dwóch obrządków: łacińskiego i bizantyjsko-ukraińskiego;
  • szkoła łemkowska, drewniana, XIX, XX;
  • spichlerz, drewniany.

Inne obiekty[edytuj | edytuj kod]

23 czerwca 2012 rozpoczęto budowę nowej murowanej cerkwi prawosławnej pod wezwaniem Opieki Matki Bożej i Poczajowskiej Ikony Matki Bożej (w miejscowości ma swoją siedzibę parafia prawosławna). Plac pod budowę cerkwi poświęcił biskup gorlicki Paisjusz. Obiekt oddano do użytku i poświęcono 7 września 2014 roku[8].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W Bielance działa Ochotnicza Straż Pożarna, Koło Gospodyń Wiejskich oraz filia Ośrodka Kultury Gminy Gorlice.

Strażacy z OSP w Bielance ale także z innych sołectw takich jak Dominikowice i Szymbark brali udział jako statyści – gasząc pożar gospodarstwa, na planie filmu „Dom Zły” kręconego w Bielance.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Szlaki piesze[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. GUS. Rejestr TERYT
  5. Wyborcza.pl, krakow.wyborcza.pl [dostęp 2017-11-22].
  6. Wyborcza.pl, krakow.wyborcza.pl [dostęp 2017-11-22].
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2018-09-30.
  8. Serwis Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Poświęcenie cerkwi pw. Opieki Matki Bożej w Bielance [dostęp: 08.09.2014.]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]