Brat Cyprian z Czerwonego Klasztoru

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Brat Cyprian z Czerwonego Klasztoru, właściwie Franz Ignatz Jäschke (ur. 28 lipca 1724 w Polkowicach, zm. 1775 r. w Czerwonym Klasztorze) – najbardziej znany mnich (z zakonu kamedułów) z Czerwonego Klasztoru, w którym to pełnił funkcję aptekarza, botanika, cyrulika i kucharza. Twórca jednego z najstarszych zachowanych zielników z roślinami tatrzańskimi.

Był synem polkowickiego mieszczanina i mistrza krawieckiego Josepha Jäschke.[1] Ukończył studia medyczne we Wrocławiu. Po krótszych pobytach w klasztorach w Częstochowie, Brnie i Nitrze[1] ok. 1756 r. przybył do Czerwonego Klasztoru, znajdującego się u podnóża Pienin. W Czerwonym Klasztorze pełnił różnorakie funkcje – oprócz swoich klasztornych zajęć malował i wyrabiał zwierciadła, a także najprawdopodobniej zajmował się alchemią. Z zamiłowania był botanikiem, czego owocem jest najstarszy zachowany zielnik opisujący rośliny tatrzańskie i pienińskie, zawierający łącznie ok. 283 okazy (z czego 63 okazy roślin tatrzańskich). Zielnik ten w późniejszych latach stał się własnością Muzeum Karpackiego w Popradzie, następnie Muzeum TANAP-u w Tatrzańskiej Łomnicy, a obecnie znajduje się on w zbiorach Muzeum Narodowego w Bratysławie.

Kolekcjonując rośliny do zielnika, brat Cyprian dość dobrze poznał wschodnią część Tatr Wysokich i Tatry Bielskie. Był m.in. nad Żabim Stawem Jaworowym w górnej części Doliny Jaworowej, nad Czarnym Stawem Jaworowym w Dolinie Czarnej Jaworowej, na Szerokiej Przełęczy Bielskiej i Przełęczy pod Kopą. Przypisuje mu się nieprawidłowo[2] wejście na wierzchołek Hawrania w Tatrach Bielskich. Bardzo dobrze znał Pieniny i ich okolice.

Według legend był także mechanikiem i skonstruował skrzydła, dzięki którym mógł wzbijać się w powietrze. Legendy podają, że dzięki tym skrzydłom sfrunął z wierzchołka Trzech Koron na dziedziniec Czerwonego Klasztoru. Inne wersje mówią, że z wierzchołka Trzech Koron doleciał aż nad Morskie Oko. Przeciwko prawdziwości tych legend przemawia (oprócz praw fizyki) brak jakichkolwiek wzmianek o tych rzekomych dokonaniach mnicha w kronikach i innych zapiskach zakonu kamedułów. Zbeletryzowaną wersję tych opowieści przedstawił Jan Wiktor w opowiadaniu Zapomniany lotnik (1937), a następnie w powieści Skrzydlaty Mnich (1947). W 2008 roku w koprodukcji czterech państw (Czechy, Polska, Słowacja, Węgry) został nakręcony film nawiązujący do legendy o bracie Cyprianie pod tytułem Latający mnich i tajemnica Da Vinci (słow. Legenda o Lietajúcom Cypriánovi). Film w kinach pojawił się 29 lipca 2010 r.[3]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Ivan Bohuš: Lietajúci mních, w: "Krásy Slovenska" R. LXIX, nr 3-4/92, s. 28-29
  2. Józef Nyka: Brat Cyprian na Hawraniu?. Głos Seniora, 02/2010. [dostęp 2013-01-05].
  3. Latajacy mnich i tajemnica da Vinci (2010) – Release dates

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.