Brazylia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
República Federativa do Brasil
Federacyjna Republika Brazylii
Flaga Brazylii
Godło Brazylii
Flaga Brazylii Godło Brazylii
Dewiza: (port.) Ordem e Progresso
(Ład i postęp)
Hymn:
Hino Nacional Brasileiro

(Hymn narodowy Brazylii)
Położenie Brazylii
Konstytucja Konstytucja Brazylii
Język urzędowy portugalski
Stolica Brasília
Ustrój polityczny republika federalna
Głowa państwa prezydent Jair Bolsonaro
Zastępca
głowy państwa
wiceprezydent Hamilton Mourão
Szef rządu prezydent Jair Bolsonaro
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
5. na świecie
8 515 767[1] km²
55 455 km² (0,65%)
Liczba ludności (2019)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
6. na świecie
210 677 000[2]
24,7 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

2055 mld[2] USD
9895[2] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

3240 mld[2] dolarów międzynar.
15 603[2] dolarów międzynar.
Jednostka monetarna real brazylijski (BRL)
Niepodległość
• ogłoszenie
• uznanie
od Portugalii
7 września 1822
29 sierpnia 1825
Strefa czasowa UTC -2 do -5 – zima
UTC -1 do -4 – lato
Kod ISO 3166 BR/BRA/076
Domena internetowa .br
Kod samochodowy BR
Kod samolotowy PP, PR, PS, PT, PU
Kod telefoniczny +55
Mapa Brazylii
Mapa administracyjna Brazylii

Brazylia (port. Brasil, wymowa i [bɾaˈziw]), oficjalnie Federacyjna Republika Brazylii (port. República Federativa do Brasil, wymowa i) – jedno z największych państw świata, obejmujące połowę Ameryki Południowej. Rozciąga się wzdłuż wybrzeża atlantyckiego oraz Amazonki. Liczy ponad 200 milionów mieszkańców, a największe aglomeracje to São Paulo i Rio de Janeiro. Na południu dominuje ludność pochodzenia europejskiego (Portugalczycy, Włosi, Niemcy, Polacy), na wschodzie – Mulaci, a na północnym zachodzie – Indianie. Jest to kraj z największą liczbą katolików, chociaż coraz więcej jest protestantów. Podobnie jak większość krajów Ameryki Łacińskiej Brazylia jest średnio rozwinięta gospodarczo.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Wodospad Iguaçu
Chapada Diamantina, Bahia
 Osobne artykuły: geografia Brazyliimiasta Brazylii.

Terytorium Brazylii zajmuje prawie połowę powierzchni Ameryki Południowej i rozciąga się w centrum i na wschodzie kontynentu, położone nad Oceanem Atlantyckim.

Brazylia jest jedynym krajem na świecie, przez który przebiega zarówno równik, jak i zwrotnik Koziorożca[3].

Długość wybrzeża Brazylii wynosi 7491 km. Kraj graniczy z dziesięcioma innymi państwami: Argentyną, Boliwią, Francją (Gujaną Francuską), Gujaną, Kolumbią, Paragwajem, Peru, Surinamem, Urugwajem oraz Wenezuelą.

 Osobny artykuł: granice Brazylii.

Na terytorium Brazylii można wyróżnić trzy duże krainy geograficzne: część Wyżyny Gujańskiej na północy, Wyżynę Brazylijską na południowym wschodzie, oraz Nizinę Amazonki nazywaną Amazonią, na północy i północnym zachodzie. Poza tym na południowym zachodzie leży także część Niziny La Platy.

Najwyższym szczytem Brazylii jest Pico da Neblina – 2994 m n.p.m. – na Wyżynie Gujańskiej.

Największą rzeką Brazylii jest Amazonka, inne ważniejsze z rzek to:

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: historia Brazylii.

Tereny dzisiejszej Brazylii były zasiedlone przez półkoczownicze plemiona Indian już przynajmniej 6 tys. lat przed odkryciem jej przez Portugalczyków w roku 1500. Przez następne 300 lat Brazylia została skolonizowana przez Portugalię i zamieniona w oparte na pracy niewolniczej dochodowe przedsięwzięcie. W kraju powszechne były rebelie niewolników, a część zbiegów tworzyła na odległych od kolonialnej cywilizacji terenach własne osiedla zwane quilombos. Przeciw nim były organizowane wyprawy zbrojne. W roku 1808 książę Jan (późniejszy król Portugalii Jan VI) wraz z rodziną schronił się w Brazylii przed najazdem Napoleona Bonaparte na Portugalię. Na początku XIX wieku narastały tendencje separatystyczne i w roku 1822 książę-regent Pedro I ogłosił utworzenie samodzielnego Cesarstwa Brazylii. W roku 1889 jego następca Pedro II został obalony i została utworzona republika federacyjna.

Pod koniec XIX i w 1. połowie XX wieku do Brazylii napłynęło ponad 5 milionów imigrantów z Europy i Azji. W tym okresie dynamicznie postępowała industrializacja kraju i ekspansja w głąb interioru. Rządy demokratyczne były zastępowane przez dyktatury: w latach 1930–1945 w praktyce rządził Getúlio Vargas. Vargas do władzy doszedł na skutek wojskowego puczu, który następnie określono mianem rewolucji[4][5]. Początkowo nowy rząd zobowiązał się do szybkiego oddania władzy, lecz zamiast tego zlikwidował kongres, zawiesił konstytucję, a gubernatorów zastąpił własnymi zwolennikami[6]. W latach 30. doszło do trzech prób obalenia wojskowego rządu[7][8][9]. W 1932 roku odbyło się powstanie konstytucjonalistów, w 1935 roku odbyła się antyrządowa rebelia zorganizowana przez komunistów, która wykorzystana została do wprowadzenia przez Vargasa pełnej dyktatury i cenzury prasy. Ostatnią próbą zbrojnego obalenia rządu był pucz faszystowski w 1938 roku[10]. Mimo faszyzacji kraju Brazylia w okresie hiszpańskiej wojny domowej wsparła stronę republikańską walczącą z nacjonalistami[11]. W okresie II wojny światowej Brazylia początkowo pozostała neutralna, a wojnę Niemcom i Włochom wypowiedziała w sierpniu 1942 roku[12]. Pod wpływem wojny Vargas odrzucił wzorce faszyzujące i przyjął bardziej liberalną politykę. Po zwycięstwie aliantów w wojnie światowej, stał się kłopotliwy jako niedawny sojusznik światowych potęg i szybko został obalony w wojskowym puczu. Vargas na krótko powrócił do władzy w 1950 roku w wyniku wyborczego zwycięstwa utworzonej przez niego Brazylijskiej Partii Pracy. W pierwszej fazie prezydentury wprowadził szereg postępowych reform, a swoje rządy oparł na środowiskach lewicy. Pod naciskiem narodowców i lewicy prowadził politykę uprzemysłowienia kraju, rozwiązał problem państwowego monopolu naftowego „Petrobras”, ograniczył inwestycje obcego kapitału, wprowadził szereg prorobotniczych praw, zakończył działania rządu polegające na ingerencji w działanie związków zawodowych oraz przeprowadził rewizję pracy minimalnej. W 1952 roku zawarł układ militarny ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, jednak zachował się neutralnie, odmawiając wysłania wojsk brazylijskich do Korei. W ciągu drugiej kadencji kontynuował represje przeciwko ruchowi komunistycznemu[13][14]. Stopniowo odchodził od postępowych reform, tracąc poparcie społeczeństwa i lewicy zmuszony został do walki o wpływy w konserwatywnie nastawionym wojsku. Jego rządy napotkały na silną opozycję, pomimo starań Vargasa największą opozycję stanowiły kręgi wojskowe. Była to reakcja na szereg skandali, które wiązały się z członkami jego administracji. Trzy lata po objęciu władzy na skutek kryzysu politycznego i zmuszeniu go przez wojsko do oddania władzy popełnił samobójstwo[15].

 Osobny artykuł: Zamach stanu w Brazylii (1964).

Po samobójstwie Vargasa powstało kilka krótkotrwałych rządów. W 1956 roku prezydentem został kandydat socjaldemokratów Juscelino Kubitschek de Oliveira[16]. Kubitschek przyjął łagodną postawę wobec opozycji politycznej, dzięki czemu mógł rządzić bez poważniejszych kryzysów[17]. W okresie jego rządów sektor gospodarki i przemysłu znacznie wzrósł[18]. Największym sukcesem rządu socjaldemokratów okazała się budowa nowej stolicy kraju, Brasilii oddanej do użytku w 1960 roku[19]. Następcą Kubitscheka został Jânio Quadros, który jednak podał się do dymisji w 1961 roku, a więc w okresie mniejszym niż rok po objęciu urzędu[20]. Prezydenturę wówczas objął wiceprezydent João Goulart, który jako kandydat lewicy zobowiązał się do przeprowadzenia radykalnych reform społecznych. Zapowiedział wywłaszczenie wielkich latyfundystów i podniesienie płacy minimalnej[21]. Prezydent został obalony w zamachu stanu w kwietniu 1964 roku. Zamach zapoczątkował okres istnienia w Brazylii reżimu wojskowego[22].

Nowy system miał być przejściowy[23], jednak szybko zmienił się w dyktaturę[24]. Reżim szeroko zastosował represje polityczne względem swoich przeciwników politycznych, w tym artystów i dziennikarzy. W opozycji przeciw rządom wojskowym doszło do powstania zbrojnych ruchów partyzanckich[25][26]. Rząd Brazylii zobowiązał się na łamach operacji Kondor wyeliminować także opozycję na emigracji[27]. Pomimo brutalności i metod zbliżonych do totalitaryzmu, system na początku lat 70. zdobył poparcie sporego grona Brazylijczyków ze względu na ówczesny boom gospodarczy[28]. Lata dyktatorskiej władzy skutecznie jednak zniechęciły społeczeństwo. Mimo rozbicia wojsk partyzanckich, rząd kontynuował politykę represji (która wcześniej była argumentowana walką z rebelią)[29]. W obliczu narastającego kryzysu społecznego i serii porażek gospodarczych rządu generał Ernesto Geisel zgodził się na pewną liberalizację życia publicznego[30], w 1979 roku wprowadził on ustawę o amnestii, która zapoczątkowała mozolny powrót do demokracji w okresie dekady lat 80.

Po dojściu do władzy lewicy i prezydenta Luli Brazylia wychodzi z głębokiego kryzysu ekonomiczno-społecznego, który był wynikiem olbrzymiego długu publicznego. Powoduje to pochłanianie znacznej części jej dochodu narodowego. Daje się zauważyć napływ inwestycji oraz znaczący rozwój gospodarczy.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Budynek parlamentu – Kongresu Narodowego projektu Niemeyera

Brazylia jest republiką związkową podzieloną na 26 stanów i 1 dystrykt federalny. Konstytucja Brazylii została uchwalona w 1988. Głową państwa i szefem rządu jest wybierany w głosowaniu powszechnym na 4 lata prezydent. Obecnym prezydentem jest Jair Bolsonaro.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Brazylia dzieli się na 26 stanów (portugalski: estado) i 1 dystrykt federalny (portugalski: Distrito Federal): NA

Stan Stolica Ludność (mln) Powierzchnia [km²] os./km²
1 Acre Rio Branco 0,557 152 522 3,6
2 Alagoas Maceió 2,82 27 819 101
3 Amapá Macapá 0,477 142 816 3,3
4 Amazonas Manaus 2,81 1 570 947 1,7
5 Bahia Salvador 13,1 564 273 23
6 Ceará Fortaleza 7,43 145 712 51
7 Dystrykt Federalny Brasília 2,05 5802 353
8 Espírito Santo Vitória 3,1 46 047 67
9 Goiás Goiânia 5 340 118 14,7
10 Maranhão São Luís 5,65 331 918 17
11 Mato Grosso Cuiabá 2,5 903 386 2,7
12 Mato Grosso do Sul Campo Grande 2,08 357 140 7,8
13 Minas Gerais Belo Horizonte 17,9 586 552 30,5
14 Pará Belém 6,19 1 247 703 4,9
15 Paraíba João Pessoa 3,44 56 341 61
16 Paraná Kurytyba, portugalski: Curitiba 9,56 199 282 48
17 Pernambuco Recife 7,92 98 527 80
18 Piauí Teresina 2,84 251 312 11
19 Rio de Janeiro Rio de Janeiro 14,4 43 797 328,7
20 Rio Grande do Norte Natal 2,78 53 077 52
21 Rio Grande do Sul Porto Alegre 11 281 734 39
22 Rondônia Porto Velho 1,38 237 565 5,8
23 Roraima Boa Vista 0,324 224 118 1,4
24 Santa Catarina Florianópolis 5,36 95 285 56
25 São Paulo São Paulo 37 248 177 149
26 Sergipe Aracaju 1,78 21 962 81
27 Tocantins Palmas 1,16 277 298 4
Stan na 2000

Demografia[31][edytuj | edytuj kod]

Ouro Preto, Minas Gerais
Metropolie
Główne
miasto
Stan Ludność
(mln)
São Paulo São Paulo 21,3
Rio de Janeiro Rio de Janeiro 12,4
Belo Horizonte Minas Gerais 5,1
Recife Pernambuco 4,0
Brasília Dystrykt Federalny 4,0
Porto Alegre Rio Grande do Sul 3,9
Salvador Bahia 3,9
Fortaleza Ceará 3,6
Kurytyba Paraná 3,4
Goiânia Goiás 2,3
Belém Pará 2,2
Manaus Amazonas 2,1
Campinas São Paulo 2,1
Vitória Espírito Santo 1,8
Santos São Paulo 1,7
São José dos Campos São Paulo 1,7
São Luís Maranhão 1,4
Natal Rio Grande do Norte 1,3
Maceió Alagoas 1,2

Współczesny skład etniczny Brazylii jest odzwierciedleniem jej historii. 47,7% mieszkańców Brazylii stanowią ludzie rasy białej, pardo (czyli ludzie mający białych, indiańskich i czarnych przodków, do pardo zalicza się bowiem Mulatów, Zambo i Metysów) 43,1%, ludzie rasy czarnej 7,6%, Indianie 0,4%; Azjaci stanowią 1,1%[32].

Językiem urzędowym w Brazylii jest język portugalski, który jednak różni się znacznie od używanego w Portugalii. Przede wszystkim brazylijski jest bardziej miękki i melodyjny, jest też wzbogacony szeregiem słów i zwrotów z języków brazylijskich Indian i byłych niewolników z Afryki. Różni się także pisownią. W gminie São Gabriel da Cachoeira językami urzędowymi są dodatkowo języki indiańskie: nheengatu, tukano i baniwa. Poza tym w użyciu są także języki włoski, hiszpański, niemiecki.

Statystyki demograficzne[edytuj | edytuj kod]

Członkowie izolowanego plemienia spotkani w Brazylii
(2015)
Liczba ludności 207 848 000
Ludność według wieku
0–14 lat 26,2% (mężczyźni 27 219 651/kobiety 26 180 040)
15–64 lat 67% (mężczyźni 67 524,642/kobiety 68 809 357)
ponad 64 lata 6,7% (mężczyźni 5 796 433/kobiety 7 899 650)
Wiek (mediana)
W całej populacji 29,3 lat
Mężczyzn 28,3 lat
Kobiet 30,1 lat
Przyrost naturalny 1,134%
Współczynnik urodzeń 17,79 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 6,36 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji –0,09 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
poniżej 15 lat 1,04 mężczyzn/kobiet
15–64 lat 0,98 mężczyzna/kobietę
powyżej 64 lat 0,73 mężczyzn/kobiet
w całej populacji 0,98 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 21,17 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 24,63 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 17,53 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 72,53 lat
Mężczyzn 68,97 lat
Kobiet 76,27 lat
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS 0,7% (2003)
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS 660 000 (2003)
Liczba zmarłych na HIV/AIDS 15 000 (2003)

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: gospodarka Brazylii.
Kopalnia żelaza w Itabira
Braskem, największy przemysł chemiczny w Brazylii

Gospodarka kraju opiera się na eksploatacji bogatych zasobów naturalnych, rolnictwie (największa na świecie ilość upraw kawy) i szybko rozwijającym się przemyśle.

W roku 2008 PKB wyniósł 1665 mld USD (10 326 USD na jednego mieszkańca). Pewien problem stanowi wysokie zadłużenie zagraniczne przekraczające 179 mld USD, jednak cały dług nie przekracza bezpiecznego poziomu 50% PKB.

W 2019 roku Brazylia była największym na świecie producentem trzcina cukrowa[33], soja[34], kawa[35] i pomarańcza[36], drugim producentem papaja[37],, trzecim producentem kukurydza[34], tytoń[38][39] i ananas[40][41], czwarty producent bawełna[42][43] i maniok[44], piąty producent kokos[45] i cytryna[46], 6. producent kakao[47] i awokado, dziewiąty producent ryż[35], dziesiąty producent pomidor[48] i 11. producent winogrono[49] i jabłko[50][51]. Kraj jest również dużym producentem banan[52][53], ale prawie cała produkcja przeznaczona jest na konsumpcję krajową. Wreszcie Brazylia produkuje również duże ilości fasola[54][55], orzeszki ziemne[56], ziemniak[57][58], marchew[59], nerkowiec[60], mandarynka[61], persimmon[62], truskawka[63], guarana[64], gujawa, açaí[65], orzech brazylijski[66][67], yerba mate[68], między innymi. Trzcina cukrowa jest wykorzystywana do produkcji cukru, ale także do produkcji etanolu, który jest używany do obsługi floty pojazdów (sektor etanolu to biopaliwa).

W produkcji białek zwierzęcych Brazylia jest dziś jednym z największych krajów na świecie. W 2019 roku kraj był największym na świecie eksporterem mięsa kurczaka[69][70]. Był także drugim co do wielkości producentem mięsa wołowego[71], trzecim co do wielkości producentem mleko na świecie[72], czwartym co do wielkości producentem mięsa wieprzowego[73] na świecie i siódmym co do wielkości producentem jajko w świat.[74]

W sektorze wydobywczym Brazylia wyróżnia się wydobyciem rudy żelaza (gdzie jest eksporterem drugiego świata), miedź, złoto, boksyt (jednego z 5 największych producentów na świecie), mangan (jeden z 5 największych producentów na świecie), cyna (jeden z największych producentów na świecie), niob (skupia 98% rezerw znane światu) i nikiel. W odniesieniu do kamieni szlachetnych Brazylia jest największym na świecie producentem ametyst, topaz, agat i jednym z głównych producentów turmaliny, szmaragd, akwamaryn i granat.[75][76][77][78][79][80]

Sektor wtórny jest oparty na gałęziach przemysłu. Brazylia jest liderem przemysłowym w Ameryce Łacińskiej. W przemyśle spożywczym w 2019 r. Brazylia była drugim co do wielkości eksporterem przetworzonej żywności na świecie.[81][82][83] W 2016 roku kraj był drugim co do wielkości producentem celuloza na świecie i ósmym producentem papier.[84][85][86] W Przemysł obuwniczy w 2019 r. Brazylia zajęła 4. miejsce wśród światowych producentów.[87][88][89][90][91] W 2019 roku kraj był ósmym producentem pojazd i dziewiątym producentem stal na świecie.[92][93][94] W 2018 r. Przemysł chemiczny Brazylii zajmował 8. miejsce na świecie.[95][96][97] W Przemysł tekstylny Brazylia, chociaż należała do 5 największych światowych producentów w 2013 r., Jest bardzo słabo zintegrowana z handlem światowym.[98] W branży lotniczej Brazylia ma Embraer, trzeciego największego producenta samolotów na świecie, ustępując jedynie Boeing i Airbus.

Energia[edytuj | edytuj kod]

Zapora wodna Itaipu
Kompleks solarny Pirapora, największy w Brazylii i Ameryce Łacińskiej o mocy 321 MW.

Przez dziesięciolecia rząd brazylijski podjął ambitny program zmniejszenia zależności od importowanej ropy. Wcześniej import stanowił ponad 70% zapotrzebowania kraju na ropę, ale Brazylia stała się samowystarczalna w zakresie ropy w latach 2006–2007. Brazylia była dziesiątym co do wielkości producentem ropy naftowej na świecie w 2019 roku, z 2,8 mln baryłek dziennie. Produkcja zaspokaja zapotrzebowanie kraju. Na początku 2020 roku przy wydobyciu ropy i gazu ziemnego kraj po raz pierwszy przekroczył 4 mln baryłek ekwiwalentu ropy dziennie. W styczniu tego roku wydobywano dziennie 3,168 mln baryłek ropy oraz 138 753 mln m3 gazu ziemnego. W 2019 r. Rio de Janeiro było największym producentem ropy naftowej i gazu ziemnego w Brazylii, wytwarzając 71% całkowitego wolumenu. São Paulo zajmuje drugie miejsce z udziałem 11,5% w całkowitej produkcji.[99][100][101]

Brazylia jest jednym z czołowych światowych producentów energii hydroelektrycznej. W 2019 roku Brazylia miała czynnych 217 hydroelektrowni o mocy zainstalowanej 98 581 MW, co stanowi 60,16% krajowej produkcji energii. W sumie produkcja energii elektrycznej w Brazylii osiągnęła w 2019 r. 170 000 megawatów mocy zainstalowanej, z czego ponad 75% pochodziło ze źródeł odnawialnych (w większości hydroelektrownia).[102][103][104]

W 2013 r. Region Południowo-Wschodni wykorzystywał około 50% obciążenia Krajowego Systemu Zintegrowanego (SIN), będącego głównym regionem zużywającym energię w kraju. Zainstalowana moc wytwórcza energii elektrycznej w regionie wyniosła prawie 42 500 MW, co stanowi około jednej trzeciej mocy wytwórczej Brazylii. Produkcja hydroenergetyczna stanowiła 58% mocy zainstalowanej w regionie, a pozostałe 42% zasadniczo odpowiadało wytwarzaniu energii cieplnej. São Paulo reprezentowało 40% tej zdolności; Minas Gerais o około 25%; Rio de Janeiro - 13,3%; a Espírito Santo reprezentował resztę. Region Południowy jest właścicielem Itaipu-zapora wodna, która przez kilka lat była największą elektrownią wodną na świecie, aż do inauguracji Tama Trzech Przełomów-zapora wodna w Chinach. Pozostaje drugą co do wielkości działającą elektrownią wodną na świecie. Brazylia jest współwłaścicielem zakładu Itaipú wraz z Paragwaj: tama znajduje się na rzece Paraná, położonej na granicy między krajami. Posiada zainstalowaną moc wytwórczą 14 GW dla 20 jednostek wytwórczych o mocy 700 MW każdy. Region Północny posiada duże elektrownie wodne, takie jak Zapora Belo Monte i Zapora Tucuruí, które wytwarzają dużą część krajowej energii . Potencjał hydroenergetyczny Brazylii nie został jeszcze w pełni wykorzystany, więc kraj ten nadal ma możliwości budowy kilku elektrowni odnawialnych na swoim terytorium.[105][106][107][108]

Potencjał brutto zasobów wiatrowych Brazylii oszacowano w 2019 r. Na około 500 GW (tylko na lądzie), czyli tyle energii, aby zaspokoić trzykrotnie obecne zapotrzebowanie kraju. Według ONS, od września 2020 r. Całkowita moc zainstalowana wyniosła 16,3 GW, przy średnim współczynniku mocy 58%. Chociaż średni światowy współczynnik zdolności wytwarzania energii wiatrowej wynosi 24,7%, istnieją obszary na północy Brazylii, szczególnie w stanie Bahia, gdzie niektóre farmy wiatrowe rejestrują średni współczynnik mocy wyższy niż 60%; średni współczynnik przepustowości w regionie północno-wschodnim wynosi 45% na wybrzeżu i 49% we wnętrzu. W 2019 roku energia wiatrowa stanowiła 9% energii wytworzonej w kraju.[109][110][111]

Według ONS, od września 2020 r. Całkowita zainstalowana moc fotowoltaicznej energii słonecznej wynosiła 6,9 GW, przy średnim współczynniku mocy 23%. Niektóre z najbardziej napromieniowanych stanów brazylijskich to MG („Minas Gerais”), BA („Bahia”) i GO (Goiás), które w rzeczywistości mają światowe rekordy pod względem poziomu napromieniowania. W 2019 roku energia słoneczna stanowiła 1,27% energii wytworzonej w kraju.[112][113]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Karnawał w Olindzie
 Osobny artykuł: Muzyka brazylijska.

Przemieszanie elementów europejskich, afrykańskich i amerykańskich wytworzyło nową oryginalną kulturę. Najsłynniejszym festiwalem rozsławiającym Brazylię na cały świat jest odbywający się przed wielkim postem karnawał w Rio de Janeiro. Zawsze zaczyna się w sobotę przed Środą Popielcową i trwa nieprzerwanie cztery dni i noce. W czasie karnawału mieszkańcy gromadzą się na ulicach, plażach oraz klubach, aby wspólnie śpiewać i tańczyć. Narodowym tańcem jest Samba przywieziona przez niewolników z Angoli. Pod koniec karnawału w Rio odbywa się konkurs szkół Samby. Występują one wtedy na Sambodromie – teatrze pod gołym niebem. Największym rzeźbiarzem okresu kolonialnego był Aleijadinho. Autorem narodowej powieści pod tytułem Os Sertões jest Euclides da Cunha.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Brazylijski Kościół katolicki jest największą narodową wspólnotą wiernych na świecie. Obecnie katolicy stanowią około 62–63% społeczeństwa. W São Paulo jest 54% katolików. Liczbę regularnie praktykujących szacuje się na 19–25%, chociaż w miastach praktykuje nieco mniej niż na prowincji. Widoczny jest odpływ wiernych do takich pochodzących głównie z USA wspólnot, jak Świadkowie Jehowy, mormoni (ok. 1 mln), adwentyści czy różne kościoły ewangelikalne, głównie zielonoświątkowe. Liczbę protestantów szacuje się na ponad 25%. Dodatkowo występują spirytualiści i animiści (1,4%), wyznawcy candomblé i okultyzmu (0,5%), buddyści i szintoiści (0,2%) oraz pozostali (1,7%). Niewierzący stanowią 7,4–10% społeczeństwa.

Według danych za rok 2010 Brazylijczycy należeli do następujących wyznań:

Źródło: IBGE, 2010[114]; Prolades, 2010[115]; Pew Forum, 2010[116]; LDS, 2012[117].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Najpopularniejszym sportem w Brazylii jest piłka nożna. Reprezentacja Brazylii 5 razy zdobyła mistrzostwo świata. Za jednego z najlepszych w historii dyscypliny piłkarza na świecie wielu uważa Brazylijczyka Pelé.

Ogromną popularnością w Brazylii cieszą się wyścigi Formuły 1. Brazylijczycy doczekali się wielu wspaniałych kierowców. Szczególnie wspominają tragicznie zmarłego Ayrtona Sennę, który uważany jest za najlepszego kierowcę w historii F1. W tej serii wyścigowej startował Felipe Massa[118].

Również w siatkówce halowej mężczyzn Brazylia jest absolutnym dominatorem, gdyż od 2003 roku wygrała większość ważnych turniejów międzynarodowych. Jednym z sukcesów jest pokonanie reprezentacji Polski w finale MŚ 2006 3:0. Największą gwiazdą reprezentacji Brazylii jest od ponad 10 lat Giba. W tej dyscyplinie warto odnotować również sukcesy pochodzących z tego kraju pań.

Coraz popularniejsza na świecie (i również w Polsce) staje się pochodząca ze stanu Bahia capoeira – tradycyjna brazylijska sztuka walki połączona z elementami tańca i egzotyczną muzyką. Sekcje różnych grup ‘capoeira’ prężnie działają też w wielu miastach Polski. Prócz capoeira Brazylijczycy opracowali kilka innych sztuk walki, takich jak luta livre i BJJ – brazylijską odmianę jiu-jitsu.

Brazylia dwa razy organizowała mistrzostwa świata w piłce nożnej: w 1950 i 2014 roku.

W 2016 roku w Rio de Janeiro odbyły się letnie igrzyska olimpijskie.

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Flaga brazylijskiej piechoty morskiej

Brazylia w składzie swoich sił zbrojnych posiada siły lądowe, marynarkę wojenną (Marinha do Brasil) w jej składzie lotnictwo morskie i piechotę morską (Corpo de Fuzileiros Navais) oraz siły powietrzne (Força Aérea Brasileira). Brazylia realizowała program nuklearny mający na celu pozyskanie broni jądrowej. Został on jednak anulowany.

Wojska brazylijskie liczą 330 tys. żołnierzy zawodowych oraz 1,8 mln rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2016) brazylijskie siły zbrojne stanowią 15. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 31,9 mld dolarów (USD)[119].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko brazylijskie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. IBGE: Área Territorial Brasileira (port.). [dostęp 2015-05-16].
  2. a b c d e International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2017 (ang.). [dostęp 2018-04-18].
  3. Przeglad-Turystyczny, Top 10 Atrakcje turystyczne Brazylii, przeglad-turystyczny.pl [dostęp 2017-04-23] (pol.).
  4. Levine; Robert M. & Crocitti; John J., The Brazil Reader: History, Culture, Politics, Duke University Press 1999, IV – The Vargas Era.
  5. Keen, Benjamin / Haynes, Kate, A History of Latin America, Volume 2, Waldsworth Cengage Learning 2004, s. 356–357.
  6. McCann; Frank D., Soldiers of the Patria: A History of the Brazilian Army, 1889–1937, Stanford University Press 2004, s. 303 2nd paragraph ​ISBN 0-8047-3222-1​.
  7. E. Bradford Burns, A History of Brazil, wyd. 3rd ed, New York: Columbia University Press, 1993, s. 352, ISBN 978-0-231-07955-6, OCLC 27429348.
  8. Dulles, John W.F., Anarchists and Communists in Brazil, 1900–1935, University of Texas Press 2012 ​ISBN 0-292-74076-X​.
  9. Frank M. Colby, Allen L. Churchill, Herbert T. Wade & Frank H. Vizetelly, The New international year book, Dodd, Mead & Co. 1989, s. 102 „The Fascist Revolt”.
  10. Bourne, Richard, Getulio Vargas of Brazil, 1883–1954, C. Knight 1974, s. 77.
  11. Beevor, Antony (1982, 2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfield and Nicolson. ​ISBN 0-297-84832-1​, s. 139–140. First published as The Spanish Civil War.
  12. Mónica Hirst & Andrew Hurrell, The United States and Brazil: a long road of unmet expectations, Taylor & Francis Books, 2005, ​ISBN 0-415-95066-X​, s. 4–5.
  13. Grzegorz Jaszuński, Świat zdaje egzamin. 1945–1965, wyd. Czytelnik, Warszawa 1967, s. 335.
  14. Pierre Accoce, Pierre Rentchnick, Chorzy, którzy nami rządzą, tłum. Marta Kubiak, Wydawnictwo TEST, Lublin 1992, s. 124–125.
  15. Roett; Riordan, Brazil; Politics in a Patrimonial Society, GreenWood Publishing Group 1999, s. 106–108 ​ISBN 0-275-95899-X​.
  16. Skidmore 1974 ↓, s. 201.
  17. Skidmore 1974 ↓, s. 202–203.
  18. Skidmore 1974 ↓, s. 204.
  19. Skidmore 1974 ↓, s. 204–205.
  20. Skidmore 1974 ↓, s. 210.
  21. Plinio Corrêa de Oliveira – apologeta własności prywatnej bibula.com.
  22. Fausto (2005), s. 397.
  23. Gaspari, A Ditadura Envergonhada, s. 141–142.
  24. Gaspari, A Ditadura Envergonhada, s. 35.
  25. Richard Young, Odile Cisneros, Historical Dictionary of Latin American Literature and Theater, Scare Crow Press 2011, s. 224.
  26. Brazil Today; an Encyclopedia of Life in the Republic, John J Crocitti, Monique Vallance, Santa Barbara, Calif.: ABC-Clio, 2012, s. 395, ISBN 978-0-313-34672-9, OCLC 773670107.
  27. Laurence Burgorgue-Larsen, The Inter-American Court of Human Rights: Case Law and Commentary, Amaya Úbeda de Torres, Rosalind Greenstein, Oxford: Oxford University Press, 2011, s. 29, ISBN 978-0-19-958878-7, OCLC 646393943.
  28. Crocitti 2012, s. 395–397.
  29. Bradford Burns 1993, s. 457.
  30. Fausto 1999, rozdział 6, The military government and the transition to democracy (1964-1984).
  31. IBGE :: Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística, ww2.ibge.gov.br [dostęp 2019-02-09].
  32. Brazil – The World Factbook.
  33. Produção de cana deve ser 1,9% menor na safra 2020/2021, aponta Conab
  34. a b Brasil deve colher 131 milhões de toneladas de soja na safra 2020/21, aponta USDA
  35. a b IBGE prevê safra recorde de grãos em 2020
  36. Produção brasileira de laranja em 2018
  37. Produção brasileira de mamão em 2018
  38. Região Sul é responsável por 98% da produção de tabaco no Brasil
  39. Notícia: Região Sul deverá produzir 760 mil toneladas de fumo em 2008/2009
  40. Produção brasileira de abacaxi em 2018, Embrapa
  41. Abacaxi faz o Pará despontar como o maior produtor nacional do fruto
  42. Segundo maior produtor de algodão do país, Bahia tem previsão de 15% de crescimento da safra
  43. MT segue como líder isolado na produção de algodão e safra sobe para 65% em 2017/18
  44. Produção brasileira de mandioca em 2018
  45. PRODUÇÃO DE COCO: O NORDESTE É DESTAQUE NACIONAL
  46. Produção brasileira de limão em 2018
  47. Pará retoma liderança na produção brasileira de cacau, com a união de agricultores
  48. Safra de tomate deve vir 12% menor este ano em Goiás
  49. Região Sul é responsável por mais de 90% das uvas produzidas para processamento no Brasil
  50. Safra da maçã deve render 600 mil toneladas em Santa Catarina
  51. Qualidade da fruta marca abertura da colheita da maçã e da uva no RS
  52. Produção brasileira de banana em 2018
  53. Custo de produção de banana no sudeste paraense
  54. Feijão - Análise da Conjuntura Agropecuária
  55. Paraná é líder na produção de feijão no País
  56. Estudo mapeia áreas de produção de amendoim do Brasil para prevenir doença do carvão
  57. Produtores de batata vivem realidades distintas em Minas Gerais
  58. Aumento da demanda elevará a colheita de batata em Minas
  59. CENOURA:Produção, mercado e preços
  60. CAJUCULTURA NORDESTINA EM RECUPERAÇÃO
  61. Produção brasileira de tangerina em 2018
  62. Caqui – Panorama nacional da produção
  63. Qual o panorama da produção de morango no Brasil?
  64. Incentivos mantêm guaraná na Amazônia
  65. Caminhos do açaí: Pará produz 95% da produção do Brasil, fruto movimenta US$ 1,5 bi e São Paulo é o principal destino no país
  66. Produção comercial de castanhas na Amazônia ajuda na recuperação de florestas e movimenta economia local
  67. Pesquisa aponta queda de 70% na produção de castanha-da-amazônia
  68. Mercado internacional está sedento por erva-mate brasileira
  69. Conheça os 3 países que desafiam o Brasil nas exportações de frango
  70. maiores exportadores de carne de frango entre os anos de 2015 e 2019
  71. IBGE: rebanho de bovinos tinha 218,23 milhões de cabeças em 2016
  72. Brasil é o 3º maior produtor de leite do mundo, superando o padrão Europeu em alguns municípios
  73. principais países produtores de carne suína entre 2017 e a estimativa para 2019
  74. Brasil é sétimo maior produtor mundial de ovos
  75. Anuário Mineral Brasileiro 2018
  76. Brasil extrai cerca de 2 gramas de ouro por habitante em 5 anos
  77. Votorantim Metais adquire reservas de zinco da Masa
  78. Nióbio: G1 visita em MG complexo industrial do maior produtor do mundo
  79. Algumas Gemas Clássicas
  80. Rio Grande do Sul: o maior exportador de pedras preciosas do Brasil
  81. A indústria de alimentos e bebidas na sociedade brasileira atual
  82. Faturamento da indústria de alimentos cresceu 6,7% em 2019
  83. https://agenciabrasil.ebc.com.br/economia/noticia/2020-02/industria-de-alimentos-e-bebidas-faturaram-r-6999-bi-em-2019
  84. Produção nacional de celulose cai 6,6% em 2019, aponta Ibá
  85. Sabe qual é o estado brasileiro que mais produz Madeira? Não é São Paulo
  86. São Mateus é o 6º maior produtor de madeira em tora para papel e celulose no país, diz IBGE
  87. Saiba quais são os principais polos calçadistas do Brasil
  88. Industrias calcadistas em Franca SP registram queda de 40% nas vagas de trabalho em 6 anos
  89. Produção de calçados deve crescer 3% em 2019
  90. Abicalçados apresenta Relatório Setorial 2019
  91. Exportação de Calçados: Saiba mais
  92. Minas Gerais produz 32,3% do aço nacional em 2019
  93. O novo mapa das montadoras
  94. Indústria automobilística do Sul do Rio impulsiona superavit na economia
  95. Indústria Química no Brasil
  96. Estudo de 2018
  97. Produção nacional da indústria de químicos cai 5,7% em 2019, diz Abiquim
  98. Industria Textil no Brasil
  99. Production of Crude Oil including Lease Condensate 2019
  100. Produção de petróleo e gás no Brasil ultrapassa 4 milhões de boe/d pela primeira vez
  101. Rio aumenta sua participação na produção nacional de petróleo e gás
  102. How many power plants do we have in Brazil?
  103. Brasil alcança 170 mil megawatts de capacidade instalada em 2019
  104. IEMA (Instituto de Energia e Meio Ambiente),2016.Série TERMOELETRICIDADE EM FOCO: Uso de água em termoelétricas
  105. O BNDES e a questão energética e logística da Região Sudeste
  106. Power: World's biggest hydroelectric facility
  107. Key World Energy Statistics -- 2006 Edition
  108. Power: World's biggest hydroelectric facility
  109. Ventos promissores a caminho
  110. Brazilian onshore wind potential could be 880 GW, study indicates
  111. Quantas usinas geradoras de energia temos no Brasil?
  112. Quantas usinas geradoras de energia temos no Brasil?
  113. Boletim Mensal de Geração Solar Fotovoltaica Setembro/2020
  114. População residente, por situação do domicílio e sexo, segundo os grupos de religião – Brasil – 2010. IBGE. [dostęp 2013-11-20].
  115. Conela: Resumen estadistico de la iglesia latina global. Prolades.com, 2011.
  116. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-05-22].
  117. Facts and Statistics. An Official WEBSITE of The Church of JESUS CHRIST of LATTER-DAY SAINTS. [dostęp 2014-05-22].
  118. Przemysław Kempiński, Formuła 1 – Dziel Pasję – Serwis F1, f1.dziel-pasje.pl [dostęp 2017-02-07] (pol.).
  119. Brazil (ang.). Global Firepower. [dostęp 2017-03-01].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Alves, Maria Helena Moreira (1985). State and Opposition in Military Brazil. Austin, TX: University of Texas Press.
  • Amann, Edmund (1990). The Illusion of Stability: The Brazilian Economy under Cardoso. World Development (s. 1805–1819).
  • Bellos, Alex (2003). Futebol: The Brazilian Way of Life. London: Bloomsbury Publishing plc.
  • Bethell, Leslie (1991). Colonial Brazil. Cambridge: CUP.
  • Costa, João Cruz (1964). A History of Ideas in Brazil. Los Angeles, CA: University of California Press.
  • Fausto, Boris (1999). A Concise History of Brazil. Cambridge: CUP.
  • Furtado, Celso. The Economic Growth of Brazil: A Survey from Colonial to Modern Times. Berkeley, CA: University of California Press.
  • Leal, Victor Nunes (1977). Coronelismo: The Municipality and Representative Government in Brazil. Cambridge: CUP.
  • Malathronas, John (2003). Brazil: Life, Blood, Soul. Chichester: Summersdale.
  • Martinez-Lara, Javier (1995). Building Democracy in Brazil: The Politics of Constitutional Change. Macmillan.
  • Prado Júnior, Caio (1967). The Colonial Background of Modern Brazil. Los Angeles, CA: University of California Press.
  • Schneider, Ronald (1995). Brazil: Culture and Politics in a New Economic Powerhouse. Boulder Westview.
  • Thomas E. Skidmore: Black Into White: Race and Nationality in Brazilian Thought. New York Oxford University Press, 1974. OCLC 976821765.
  • Wagley, Charles (1963). An Introduction to Brazil. New York, New York: Columbia University Press.
  • The World Almanac and Book of Facts: Brazil. New York, NY: World Almanac Books. 2006.