Budynek przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Budynek przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku
Ilustracja
Budynek w 2012
Państwo  Polska
Miejscowość Sanok
Adres ul. Henryka Sienkiewicza 5
(Śródmieście)
Typ budynku kamienica
Kondygnacje 3
Ukończenie budowy 1863
Pierwszy właściciel Ścibor-Rylscy
Położenie na mapie Sanoka
Mapa lokalizacyjna Sanoka
Budynek przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku
Budynek przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budynek przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku
Budynek przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Budynek przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku
Budynek przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku
Położenie na mapie powiatu sanockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sanockiego
Budynek przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku
Budynek przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku
Ziemia49°33′33,0″N 22°11′59,3″E/49,559167 22,199806

Budynek przy ul. Henryka Sienkiewicza 5 w Sanoku – budynek położony w Sanoku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Budynek w latach 40. XX wieku

Pierwotnie budynek stanowił prywatną rezydencję należącą do rodziny Ścibor-Rylskich.

W późniejszym czasie w gmachu funkcjonowały urzędy[1]:

Do końca II Rzeczypospolitej w 1939 w budynku swoją siedzibę miały Powiatowa Komenda Policji Państwowej[3][4], Urząd Starostwa Powiatu Sanockiego, Urząd Skarbowy, Urząd Skarbowy Akcyz i Monopoli Państwowych, Brygada Kontroli Skarbowej[5][6], Kasa Skarbowa, Urząd Katastralny[7].

W czasie II wojny światowej i okupacji niemieckiej budynek stanowił siedzibę oddziału operacyjnego gestapo (kierował nim SS-Sturmbannführer L. Hahn), po czym został przekształcony i zorganizowano w Grenzkommissariat Sicherheitspolizei[8] (Komisariat Graniczny Policji Bezpieczeństwa); ponadto w budynku działał Steueramt (Urząd Podatkowy)[8][9][10]; kamienica mieściła się wówczas pod adresem Sienkiewiczastrasse 5[8], a po przemianowaniu Bergstrasse 5[11].

Od przełomu sierpnia i września 1944 w budynku mieścił się Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego[12]. Pierwszymi szefami PUBP w Sanoku byli Malinowski, Ozgowicz, Tadeusz Sieradzki[13]. 15 czerwca 1945 przy wejściu do budynku Antoni Żubryd dokonał zamachu na jego szefa, Tadeusza Sieradzkiego[14]. Od 1946 do 1948 szefem PUBP był Antoni Cebula[15][16][17][18]. Równolegle w tym czasie w gmachu funkcjonował sztab Grupy Operacyjnej „Wisła” w 1947, a także POP PPR[19].

W przeszłości na fasadzie budynku była umieszczona tablica poświęcona funkcjonariuszom Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej. Została odsłonięta 11 października 1969 roku (w czasie upamiętniania służb utrwalających władzę ludową), a fundatorami byli członkowie koła ZBoWiD przy Komendzie Powiatowej MO w Sanoku. Inskrypcja brzmiała: 1944-1969 Poległym w walce o utrwalenie władzy ludowej funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa, a poniżej wymieniono 34 nazwiska oraz napis XXV lecie PRL społeczeństwo[20]. Jako pierwszy wymieniony na liście został kpt. Tadeusz Sieradzki. Po 2009 tablica została usunięta.

Do końca roku 2005 w budynku funkcjonowała komenda Policji, następnie przeniesiona zaadoptowanych zabudowań byłych koszar wojskowych w Olchowcach[21][22][23]. Następnie budynek pozostał nieeksploatowany[24].

Powierzchnia całej nieruchomości wynosi 0,1897 ha. Budynek jest podpiwniczony i posiada trzy kondygnacje naziemne, zaś jego metraż wynosi 1775,26 m².

Budynek został wpisany do gminnej ewidencji zabytków miasta Sanoka[25][26].

Decyzją Zarządu Powiatu Sanockiego budynek został wystawiony na sprzedaż[27]. Od tego czasu był kilkakrotnie przedmiotem organizowanego przetargu[28][29][30][31]. W 2016 budynek został zakupiony przez osoby prywatne[32].

Poeta Janusz Szuber zawarł odniesienie do budynku w wierszu wydanym w publikacji pt. Mojość z 2005[33].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Romaniak: Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I. Sanok: Muzeum Historyczne w Sanoku, 2009, s. 352. ISBN 978-83-60380-26-0.
  2. Książka telefoniczna. 1939. s. 706. [dostęp 2015-07-29].
  3. Szematyzm podziału administracyjnego Rzeczypospolitej Polskiej wraz ze skorowidzem gmin wiejskich i miejskich oraz oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów państwowych. Przemyśl / Warszawa: 1937, s. 143.
  4. Książka telefoniczna. 1939. s. 706. [dostęp 2015-07-08].
  5. Spis Abonentów sieci telefonicznych Państwowych i Koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m. st. Warszawy) na 1938 r.. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”, 1938, s. 623.
  6. Książka telefoniczna. 1939. s. 707. [dostęp 2015-07-08].
  7. Edmund Słuszkiewicz: Przewodnik po Sanoku i Ziemi Sanockiej. Sanok: Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, 1938, s. 69.
  8. a b c Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1940, s. 36.
  9. Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1941, s. 59.
  10. Amtliches Fernsprechbuch fűr das Generalgouvernement. Deutsche Post Osten, 1942, s. 80.
  11. Andrzej Brygidyn: Kryptonim „San”. Żołnierze sanockiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej 1939-1944. Sanok: Społeczny Komitet Wydawniczy „San”, 1992, s. 23, 184, 187.
  12. Andrzej Brygidyn: W latach powojennych. Życie polityczne. Początek „nowego ładu”. w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 756.
  13. Marcin Drozd. Publicystyka twierdzi – naoczny świadek zaprzecza. „Tygodnik Sanocki”. Nr 27 (504), s. 10, 6 lipca 2001. 
  14. Andrzej Romaniak. Zamach. „Tygodnik Sanocki”, s. 11, 7 czerwca 2013. ISSN 1232-6534 (pol.). 
  15. Józef Pelc: W pościgu za bandą „Żubryda”. W: Ze wspomnień działaczy. Rzeszów: Komitet Wojewódzki PZPR w Rzeszowie, 1966, s. 315-316.
  16. Twarze koszalińskiej bezpieki. , s. 8, 2007. Instytut Pamięci Narodowej / Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. 
  17. Twarze koszalińskiej bezpieki (informator). , s. 8, 2007. Instytut Pamięci Narodowej / Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. 
  18. Krzysztof Szwagrzyk (red.). Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza. Tom I 1944–1956. , s. 402, 2005. Instytut Pamięci Narodowej / Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. 
  19. Józef Pelc: W pościgu za bandą „Żubryda”. W: Ze wspomnień działaczy. Rzeszów: Komitet Wojewódzki PZPR w Rzeszowie, 1966, s. 318.
  20. Franciszek Oberc, Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka, Sanok 1998, s. 24-25.
  21. Nowa siedziba. „Tygodnik Sanocki”. Nr 42 (414), s. 3, 15 października 1999. 
  22. Jolanta Ziobro. Nowe siedziby. „Tygodnik Sanocki”. Nr 14 (543), s. 2, 5 kwietnia 2002. 
  23. Policja wyszła – co dalej?. „Tygodnik Sanocki”. Nr 8 (746), s. 2, 24 lutego 2006. 
  24. Jaki los spotka budynek przy ulicy Sienkiewicza 5?. esanok.pl. [dostęp 2016-10-19].
  25. Burmistrz miasta Sanok. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w dzielnicy Śródmieście m. Sanoka o nazwie „Śródmieście – II”. Edycja do wyłożenia do publicznego wglądu. bip.um.sanok.pl, Luty 2014. [dostęp 12 czerwca 2014].
  26. Zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015. bip.um.sanok.pl, 2015-03-09. s. 2. [dostęp 2016-10-19].
  27. Budynek policji na sprzedaż. powiat-sanok.pl, 2011-11-04. [dostęp 2016-10-19].
  28. Martyna Sokołowska: Ogłoszenie o przetargu. isanok.pl, 2011-11-08. [dostęp 2016-10-19].
  29. Piękny budynek usługowo-biurowy w centrum Sanoka do sprzedania. powiat-sanok.pl, 2012-09-10. [dostęp 2016-10-19].
  30. III przetarg na sprzedaż działki przy ulicy Sienkiewicza. esanok.pl. [dostęp 2016-10-19].
  31. Powiat sanocki: Nie sprzedali budynku policji, więc sprzedaż na poziomie 17%. esanok.pl. [dostęp 2016-10-19].
  32. Zabytkowy budynek w Sanoku sprzedany za 450 tysięcy. radio.rzeszow.pl, 2016-08-31. [dostęp 2016-10-19].
  33. Janusz Szuber: Mojość. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2005, s. 32. ISBN 83-919470-8-4.